Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 15 listopada 2017 r., III SA/Kr 899/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. O. na czynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie propozycji zatrudnienia dla funkcjonariusza stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (pkt 1); uznał obowiązek Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie do przedłożenia skarżącej pisemnej propozycji warunków zatrudnienia albo pełnienia służby, która uwzględnia posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej służby skarżącej, a także dotychczasowe jej miejsce zamieszkania (pkt 2); zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 497 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3).
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że [...] kwietnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako: "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy z 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948 ze zm.; dalej jako: "PwKAS") złożył skarżącej, będącej dotychczas funkcjonariuszem, pisemną propozycję określającą warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w Izbie Administracji Skarbowej w Krakowie. Pismem z 17 maja 2017 r. skarżąca wezwała organ do złożenia propozycji służby.
Jednocześnie w piśmie z 18 maja 2017 r. oświadczyła, że przyjmuje "propozycję zatrudnienia/pełnienia służby". W dniu 29 maja 2017 r. skarżąca złożyła odwołanie od ww. propozycji zatrudnienia zawierającej, jej zdaniem, decyzję o zwolnieniu ze służby. W odpowiedzi na odwołanie organ wskazał, że brak było podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej dla propozycji pracy przedłożonej funkcjonariuszowi, a co za tym idzie, nie było również możliwości zaskarżenia ww. propozycji do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w trybie administracyjnym.
W tych okolicznościach, po wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, skarżąca wniosła do sądu administracyjnego skargę na złożoną jej propozycję pracy, domagając się jej uchylenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie względnie oddalenie.
Dopuszczony do udziału w postępowaniu Związek Zawodowy Celnicy PL w Opolu wniósł o uwzględnienie skargi, kwalifikując zaskarżoną propozycję zatrudnienia jako decyzję.
I OSK 1206/18
Uzasadniając uwzględnienie skargi Sąd I instancji stwierdził, że propozycja pracy przedstawiona skarżącej, posiadającej dotychczas status funkcjonariusza, stanowiła czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") i jako taka podlegała kontroli sądu administracyjnego. Z uwagi natomiast na całkowity brak pouczenia skarżącej o przysługujących jej środkach zaskarżenia – organ nie mógł skutecznie domagać się odrzucenia skargi licząc początek biegu terminu począwszy od dnia doręczenia propozycji pracy.
Zdaniem Sądu I instancji zarówno w ustawie z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947; dalej jako: "ustawa o KAS") jak i PwKAS brak jest wyraźnych przepisów o prawie zaskarżenia propozycji pracy złożonej w trybie w trybie art. 165 ust. 7 PwKAS. Jednakże, nie ma też wyraźnego przepisu o niemożności zaskarżenia tego typu propozycji pracy. W ocenie Sądu I instancji gdyby zaakceptować pogląd organu o niemożności zaskarżenia propozycji pracy, to skutkiem takiej wykładni tylko "ucywilnieni" funkcjonariusze pozbawieni zostaliby prawa do sądu. Zgodnie z art. 165 ust. 1 PwKAS skarżąca będąca dotąd funkcjonariuszem celnym pełniącym służbę w Izbie Celnej z dniem 1 marca 2017 r. stała się funkcjonariuszem służby celno-skarbowej pełniącą służbę w Urzędzie Skarbowym w N. Przepis ten dotyczył jedynie tymczasowego przyporządkowania funkcjonariuszy i pracowników do odpowiednich jednostek Krajowej Administracji Skarbowej, tj. na czas od dnia wejścia w życie ustawy o KAS do dnia złożenia i przyjęcia propozycji nowych warunków pracy lub służby. Przepis ten nie stanowił jednak podstawy do nadania danej osobie trwałego statusu funkcjonariusza służby celno-skarbowej.
Pomimo wyposażenia właściwych organów administracji celno-skarbowej w kompetencje do władczego rozstrzygania o sytuacji prawnej funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, ustawodawca w PwKAS tylko częściowo precyzyjnie wskazał na formę prawną działania organu w tym obszarze. Zgodnie bowiem z art. 169 ust. 4 PwKAS formę decyzji administracyjnej miała jedynie propozycja pełnienia dalszej służby w służbie celno-skarbowej skierowana do funkcjonariusza. Innymi słowy propozycja pełnienia służby, o której mowa w tym przepisie, nie jest typową propozycją (ofertą, zaproszeniem do negocjacji w sprawie warunków zatrudnienia), ale jest to propozycja już ustalającą warunki pełnienia służby. Propozycja ta w
I OSK 1206/18 sposób władczy rozstrzyga pozycję prawną dotychczasowego funkcjonariusza i jednostronnie kształtuje jego pozycję.
Z kolei z art. 165 ust. 7 PwKAS wynika, że dyrektor izby administracji skarbowej składał odpowiednio pracownikom oraz funkcjonariuszom w terminie do dnia 31 maja 2017 r., pisemne propozycje określające nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, które uwzględniały posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania. W przepisie tym ustawodawca nie posłużył się jednak określeniem decyzja administracyjna na oznaczenie formy owej pisemnej propozycji. Skoro tak to zamierzeniem ustawodawcy było pozbawienie dyrektora izby administracji skarbowej uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie składania propozycji pracy.
Nie można bowiem przyjąć, że w obrębie przepisów regulujących tę samą materię, forma decyzji mogła być raz wyrażona wprost, a w innym przypadku należałoby ją domniemywać. Z tych też powodów Sąd I instancji nie podzielił argumentów skarżącej i przedstawicielki Związków Zawodowych odwołujących się do orzecznictwa w zakresie zmiany warunków zatrudnienia regulowanych poprzednio obowiązującą ustawą o Służbie Celnej.
W ocenie Sądu I instancji nie ulega jednak wątpliwości, że czynność o której mowa w art. 165 ust. 7 PwKAS ma charakter władczy mimo braku nazwania jej decyzją administracyjną lub postanowieniem. Strony potwierdziły bowiem brak jakichkolwiek negocjacji lub chociażby dorozumianego porozumienia w sprawie proponowanych warunków zatrudnienia. Nie ulega również wątpliwości, że taka pisemna propozycja dotyczy sprawy indywidualnej i ma charakter publicznoprawny. Do chwili upływu terminu do wyrażenia zgody na propozycję skarżąca była funkcjonariuszem. Tym samym, skoro zatrudnienie funkcjonariusza miało charakter publiczny (wynikający z administracyjnego stosunku służbowego), to dotychczasowy stosunek prawny łączący funkcjonariusza z organem miał charakter stosunku służbowego, a nie stosunku pracy i sama czynność polegającą na przedłożeniu pisemnej propozycji pracy (przed jej przyjęciem) nie powodowała zmiany charakteru stosunku służbowego na pracowniczy.
Natomiast ocena skutków tak złożonej propozycji po jej przyjęciu i nawiązania na tej podstawie innych stosunków prawnych nie ma znaczenia w sprawie. O tym, że propozycja pracy, sama z siebie, nie powodowała przekształcenia podstawy pracy świadczy art. 170 ust. 3 PwKAS, zgodnie z którym w przypadku nieprzyjęcia propozycji pracy następowało
I OSK 1206/18 wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza, co było traktowane jako zwolnienie ze służby. W ocenie Sądu I instancji zaskarżona "czynność" polegała na realizacji przez organ uprawnienia i obowiązku (wprost wynikającego z przepisu prawa) złożenia funkcjonariuszowi pisemnej propozycji, a jednocześnie, po stronie funkcjonariusza, istnieniu ustawowego uprawnienia do otrzymania owej propozycji. Ścisły i bezpośredni związek między działaniem organu a realizacją uprawnienia przez funkcjonariusza polegał na tym, że przedłożenie pisemnej propozycji stanowiło wykonanie obowiązku ustawowego wynikającego z art. 165 ust. 7 PwKAS, czyli obowiązku polegającego na złożeniu do 31 maja 2017 r. funkcjonariuszowi pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia. Po stronie funkcjonariusza takie działanie (taka czynność) stanowiło wykonanie ustawowego obowiązku przedłożenia mu do 31 maja 2017 r. pisemnej propozycji wykonywania dalszej pracy w strukturze administracji skarbowej.
Ponadto, zdaniem Sądu I instancji będące przedmiotem sporu pismo (propozycja pracy) ma charakter władczy, ponieważ kształtuje ono w sposób jednostronny prawa i obowiązki strony skarżącej. Jednostronne i władcze kształtowanie praw i obowiązków polega na tym, że organ administracji samodzielnie określa nowe warunki zatrudnienia, a po stronie funkcjonariusza pozostawiony jest jedynie wybór działania polegającego zasadniczo albo na akceptacji tych warunków, albo braku ich przyjęcia. Nie można przyjąć, że czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. dotyczy tylko tak związanych regulacji prawnych, z których wynika zarówno jednostronność działania organu administracji i brak jakiejkolwiek możliwości prawnie relewantnego zachowania drugiej strony. Tym także różni się owa czynność od decyzji administracyjnej, w której to sam organ jednostronnie kształtuje stosunek administracyjny lub potwierdza deklaratoryjnie już nawiązany stosunek administracyjny. "Czynność" może polegać także i na tym, że organ administracyjny w sposób jednostronny wykonując swój ustawowy obowiązek, skonkretyzuje sytuację prawną drugiej strony, a ta druga strona może mieć zachowany wybór co do podjęcia działania. Ważnym jest, aby możliwości wyboru przez stronę były w sposób całościowy regulowane ustawowo.
W ocenie Sądu I instancji nie do zaakceptowania byłoby stanowisko, zgodnie z którym pisemna propozycja, o której mowa w art. 165 ust. 7 PwKAS stanowiłaby czynność materialno-techniczną w ogóle wyłączoną spod odrębnego zaskarżania. Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie nie ma znaczenia, że dopiero po upływie
I OSK 1206/18 określonego terminu i w wyniku zachowania również samego funkcjonariusza nastąpią określone skutki polegające bądź na przekształceniu stosunku służbowego w stosunek pracy (art. 171 ust. 1 PwKAS), bądź też na jego wygaśnięciu (art. 170 ust. 1 pkt 2 PwKAS). Powyższe następstwa ciągu zdarzeń wywołanych złożeniem propozycji pracy wynikają wprost z ww. przepisów i nie są związane bezpośrednio z procedurą podejmowanej czynności, tj. przedstawianiem propozycji pracy. Nie ma więc znaczenia, że w dacie złożenia skargi skarżąca, która przyjęła propozycję pracy, była pracownikiem, a nie funkcjonariuszem.
Sąd I instancji podkreślił, że zmiana propozycji dalszego wykonywania obowiązków powinna być obwarowana odpowiednimi gwarancjami o charakterze materialnoprawnym i proceduralnym. Gwarancje materialnoprawne zawiera art. 165 ust. 7 PwKAS wskazujący, że złożenie propozycji funkcjonariuszowi ma uwzględniać posiadanie przez funkcjonariusza kwalifikacje, przebieg dotychczasowej służby lub pracy oraz dotychczasowe miejsce zamieszkania. Gwarancje proceduralne powinny polegać na możliwości kontroli legalności działania organu, a to oznacza, że pisemna propozycja nie może pozostawać poza kontrolą sądową. Gwarancje proceduralnej kontroli pozwalają na ocenę zachowania merytorycznych przesłanek uzasadniających złożenie takiej, a nie innej propozycji.
Odnośnie zachowania warunków formalnych do skutecznego wniesienia skargi na przedmiotową czynność Sąd I instancji wskazał, że z art. 52 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.) wynika, że jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Jak wynika z akt sprawy skarżąca po otrzymaniu w dniu 5 maja 2017 r. pisemnej propozycji złożonej na podstawie art. 165 ust. 7 PwKAS, wniosła pismem z 29 maja 2017 r. odwołanie od tej propozycji, jak również pismem z 12 czerwca 2017 r. wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Co prawda skarżąca dokonała formalnego wezwania w dniu 12 czerwca 2017 r. a więc w 38-tym dniu od daty otrzymania pisemnej propozycji, jednakże w ocenie Sądu uchybienie temu terminowi nastąpiło bez winy skarżącej, która nie będąc pouczona o trybie skarżenia pisemnej propozycji, mogła w sposób usprawiedliwiony dokonać pisemnego wezwania już po upływie 14-dniowego terminu
I OSK 1206/18 od daty dowiedzenia się o czynności. Skoro propozycja pracy w istocie zmieniała dotychczasowy stosunek administracyjny łączący funkcjonariusza z organem to obowiązkiem organu było odpowiednie pouczenie o środkach zaskarżenia.
Przechodząc do rozpatrzenia zasadności skargi Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 165 ust. 7 PwKAS przedkładając skarżącej propozycję pracy, organ miał obowiązek uwzględnić posiadane przez funkcjonariusza kwalifikacje, przebieg dotychczasowej służby oraz dotychczasowe miejsce zamieszkania. Kryteria te, co do zasady, pozwalają obiektywnie ocenić przydatność konkretnej osoby do realizacji zadań w krajowej administracji skarbowej. Przy czym brak jest wyraźnych przepisów jakie są skutki zaistnienia w konkretnym przypadku tych lub innych ww. kryteriów, tzn. w jakich przypadkach kryteria te (i w jakim natężeniu) stanowią podstawę do złożenia propozycji służby, a w jakich – propozycji pracy. Brak skonkretyzowanych przesłanek, którymi organ winien kierować się w przedkładaniu propozycji służby bądź pracy stanowi zaniechanie ustawodawcze.
Sąd I instancji uznał za konieczne wypełnienie luki prawnej w art. 165 ust. 7 PwKAS w drodze bezpośredniego zastosowania przepisów Konstytucji RP, tj. art. 60 Konstytucji RP. Skoro zaniechaniem ustawodawcy było pominięcie szczegółowego sposobu stosowania kryteriów przy decydowaniu czy złożyć funkcjonariuszowi propozycję pracy, czy też służby – to każde działanie organu administracyjnego, które na podstawie art. 165 ust. 7 PwKAS nie wyjaśnia i nie tłumaczy funkcjonariuszowi, motywów przedstawionej propozycji, narusza art. 60 i art. 7 Konstytucji RP. Kryteria, jakimi mają kierować się organy proponując warunki pracy lub służby powinny być tak skonstruowane, aby wykluczyć arbitralność działania władzy.
W ocenie Sądu I instancji organ nie wskazał na jakiekolwiek kryteria, które legły u podstaw zaproponowania skarżącej warunków pracy, a nie służby. W aktach osobowych skarżącej brak jest również chociażby arkusza oceny pracownika/funkcjonariusza – przygotowanego w celu ustalenia spełnienia kryteriów, o których mowa w art. 165 ust. 7 PwKAS. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ przedstawił motywy swojego działania, opisując zajmowane przez skarżącą stanowiska. Sąd I instancji stwierdził, że nie mógł jednak tej argumentacji uznać za podstawę oceny prawidłowości przedstawionej propozycji pracy, ponieważ doprowadziłoby to do samodzielnego ustalenia przez sąd administracyjny stanu faktycznego, co byłoby to sprzeczne z art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.
I OSK 1206/18
Sąd I instancji nie podzielił natomiast poglądów skarżącej, że organ zobowiązany był do przedstawienia wyłącznie propozycji służby dotychczasowym funkcjonariuszom. Gdyby tak było to ustawodawca nie regulowałby chociażby sytuacji, o której mowa w art. 174 ust. 3 PwKAS (dotyczącej funkcjonariusza, który przyjął propozycję pracy). Ponadto, ustawodawca mógł przewidywać i przewidział w toku zmian strukturalnych dotychczasowych służb celnych i skarbowych – również i takie zmiany, które polegały na zmianie statusu dotychczasowych funkcjonariuszy celnych. Niemniej jednak możliwość taka nie oznacza całkowitej arbitralności (nie poddającej się kontroli sądowej) w decydowaniu o podstawowych warunkach zatrudnienia (miejscu pracy, stanowisku, wysokości wynagrodzenia i charakterze zatrudnienia). W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził istnienie obowiązku ponownego przedłożenia skarżącej pisemnej propozycji dalszego wykonywania zadań w krajowej administracji skarbowej.
Argumentem przemawiającym za rozstrzygnięciem zawartym w pkt II wyroku był zakaz reformationis in peius zawarty w art. 134 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, samo stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, bez uznania obowiązku ponownego przedłożenia propozycji mogłoby doprowadzić do sytuacji, że skarżąca nie otrzymałaby żadnej propozycji (ani służby, ani zatrudnienia), co ewidentnie pogorszyłoby jej sytuację.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Dyrektor IAS w Krakowie, zaskarżając go w całości, wnosząc na podstawie art. 189 p.p.s.a. o jego uchylenie i odrzucenie skargi, ewentualnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. o wydanie wyroku reformatoryjnego bądź ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:
- I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i rozpoznanie skargi pomimo tego, że propozycja złożona na podstawie art. 165 ust. 7 PwKAS nie stanowi innego niż określone w pkt 1-3 aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a.), postępowań określonych w
I OSK 1206/18 działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw), a w konsekwencji nie podlega kognicji sądów administracyjnych; powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji dokonując prawidłowej oceny winien był skargę odrzucić;
2. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 5 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i rozpoznanie skargi pomimo tego, że kontroli sądów administracyjnych nie podlegają sprawy wynikające z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi, a w konsekwencji sprawa nie podlega kognicji sądów administracyjnych; powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji dokonując prawidłowej oceny winien był skargę odrzucić;
3. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 276 ust.1 i ust. 2 w zw. z ust. 6 ustawy o KAS przez jego niezastosowanie i rozpoznanie skargi pomimo tego, że przedmiotowa sprawa nie mieści się w katalogu spraw enumeratywnie wymienionych w art. 276 ust. 1 i ust. 2 ustawy o KAS i tym samym nie podlega kognicji sądów administracyjnych; powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji dokonując prawidłowej oceny winien był skargę odrzucić;
4. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) – przez rozpoznanie skargi pomimo jej niedopuszczalności z uwagi na niedopełnienie przez skarżącą warunków formalnych wniesienia skargi, tj. jej wniesienia z uchybieniem czternastodniowego terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa przewidzianego w art. 52 § 3 p.p.s.a. oraz dokonanie wadliwej oceny w zakresie braku winy skarżącej w nieterminowym wniesieniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa; powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji dokonując prawidłowej oceny winien był skargę odrzucić;
5. art. 146 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przez uznanie, że propozycja złożona skarżącej na podstawie art. 165 ust. 7 PwKAS stanowi inny niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w
I OSK 1206/18 ustawie z 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.) postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o KAS (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw), a w konsekwencji podlega kognicji sądu administracyjnego;
- 6. art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 165 ust. 7 PwKAS przez uwzględnienie skargi i stwierdzenie bezskuteczności czynności Dyrektora IAS w Krakowie oraz uznanie obowiązku Dyrektora IAS w Krakowie do przedłożenia skarżącej pisemnej propozycji warunków zatrudnienia albo pełnienia służby, która będzie w swej treści uwzględniała posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej służby skarżącej, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania, pomimo tego, że propozycja została złożona przy uwzględnieniu przesłanek wynikających z przepisu art. 165 ust. 7 PwKAS, a przepis ten nie nakłada na organ obowiązku pisemnego sporządzenia uzasadnienia, które odzwierciedlałoby dokonaną przez Dyrektora IAS w Krakowie analizę przesłanek określonych w art. 165 ust. 7 PwKAS w odniesieniu do skarżącej;
- 7. art. 146 § 1 w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r. przez dokonanie wadliwej oceny w zakresie braku winy skarżącej w terminowym wniesieniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a., warunkującym skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego, bowiem organ nie pouczył skarżącej o treści art. 52 § 3 p.p.s.a.; podczas gdy prawidłowa ocena winna prowadzić do uznania, że na organie nie ciążył obowiązek pouczenia skarżącej o treści art. 52 § 3 p.p.s.a., a tym samym skarżąca w sposób zawiniony uchybiła terminowi, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a., co winno skutkować odrzuceniem skargi;
- 8. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający jego prawidłowe wykonanie, tj. przez wskazanie, jako dyrektywy, co do dalszego postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ – zastosowania przepisu art. 165 ust. 7 PwKAS, podczas gdy przepis ten, jako przepis o charakterze jednorazowym, nie może mieć zastosowania wskutek wyekspirowania terminu, o którym mowa w tym przepisie, w konsekwencji czego powyższa podstawa prawna do przedstawienia przez organ propozycji po dniu 31 maja 2017 r. nie istnieje;
- II. prawa materialnego:
I OSK 1206/18
1. art. 165 ust. 7 PwKAS w zw. z art. 60 i art. 7 Konstytucji RP przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 165 ust. 7 PwKAS zawiera lukę prawną w zakresie pominięcia kryteriów proponowania funkcjonariuszowi pracy, w sytuacji gdy należało przyjąć, że art. 165 ust. 7 PwKAS w sposób kompleksowy ustanawia równorzędne warunki przedłożenia propozycji zarówno funkcjonariuszowi, jak i pracownikowi;
2. art. 165 ust. 7 PwKAS w zw. z art. 60 oraz art. 7 Konstytucji RP przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ nie wykazał żadnych obiektywnych przesłanek uzasadniających złożenie skarżącej propozycji zatrudnienia (skutkiem przyjęcia której jest ustanie stosunku służby) a nie propozycji służby, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów winna prowadzić do wniosku, że z konstrukcji art. 165 ust. 1 PwKAS nie wynika konieczność uwidaczniania w formie pisemnej dokonanej analizy ww. przesłanek, która doprowadziła do przedłożenia funkcjonariuszowi propozycji zatrudnienia a nie służby, a ponadto przepis ten poprzez użycie zwrotu "albo" nie ustanawia pierwszeństwa proponowanych form "zatrudnienia", ale traktuje je równorzędnie;
3. art. 165 ust. 7 PwKAS w zw. z art. 7 Konstytucji RP przez błędną wykładnię, tj. uznanie przez WSA w Krakowie, że wskazany w tym przepisie termin, tj. 31 maja 2017 r. ma charakter terminu instrukcyjnego, którego upływ nie powoduje braku możliwości dalszego przedkładania przez Dyrektora IAS propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, podczas gdy termin ten ma charakter terminu materialnoprawnego, którego upływ uniemożliwia złożenie jakiejkolwiek propozycji na podstawie tego przepisu;
4. art. 165 ust. 7 PwKAS w zw. z art. 60 oraz art. 7 Konstytucji RP przez uznanie, że w analizowanej sprawie dyspozycją art. 60 Konstytucji RP objęte jest także przekształcenie stosunku służbowego funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej w stosunek pracy w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej, podczas gdy art. 60 Konstytucji RP dotyczy tylko naboru i zwalniania ze służby publicznej, a dodatkowe pominięcie przez Sąd I instancji, że skarżąca wskutek przyjęcia propozycji nadal pozostaje w "służbie publicznej".
W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. O. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
I OSK 1206/18
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przepis art. 189 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Stwierdzenie, że istniały przesłanki do odrzucenia skargi zobowiązuje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku Sądu I instancji i odrzucenia skargi, a zatem do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze formalnym. Oceny wystąpienia przesłanek odrzucenia skargi Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej. W rozpoznanej sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 189 p.p.s.a., zarówno z urzędu jak i z uwagi na podniesione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi.
Sąd I instancji przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zasadności skargi, zobowiązany był ustalić jej dopuszczalność. W myśl bowiem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skarga podlega odrzuceniu, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Wyliczenie prawnych form działania administracji podlegających kognicji sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji uznał skargę za dopuszczalną, bowiem zakwalifikował propozycję służby do aktów z zakresu administracji publicznej, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić.
Analizując charakter prawny propozycji zatrudnienia albo służby trzeba wskazać, że zgodnie z art. 165 ust. 7 PwKAS, wymienione w tym przepisie organy składają odpowiednio pracownikom oraz funkcjonariuszom, w terminie do dnia 31 maja 2017 r., pisemną propozycję, określającą nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, która uwzględnia posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania. Do sytuacji funkcjonariuszy, którzy otrzymali pisemną propozycję pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej, odnosi się art. 169 PwKAS, zgodnie z którym taka przyjęta pisemna propozycja stanowi decyzję ustalającą warunki pełnienia służby. W sytuacji, gdy funkcjonariusz nie otrzymał pisemnej propozycji, złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia propozycji albo w ciągu 14 dni od dnia otrzymania propozycji nie złożył żadnego oświadczenia, stosunek służbowy funkcjonariusza wygasł – co do zasady z dniem 31 sierpnia 2017 r. – co jest równoznaczne ze zwolnieniem ze służby (art. 170
I OSK 1206/18 ust. 1–3 PwKAS). Z kolei przyjęcie przez funkcjonariusza propozycji zatrudnienia lub propozycji pełnienia służby prowadzi do przekształcenia dotychczasowego stosunku służby, z dniem określonym w propozycji, w stosunek pracy albo w stosunek służby w Służbie Celno-Skarbowej (art. 171 ust. 1 PwKAS). Mocą przedstawionych regulacji ustawodawca wprowadził szczególną podstawę ustawową o charakterze przejściowym, skutkującą ustaniem dotychczasowego stosunku służbowego, któremu może towarzyszyć przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy albo stosunek służby w Służbie Celno-Skarbowej. Nie przewidziano przy tym wprost możliwości odwołania się do sądu od tzw. pisemnych propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, o których mowa w art. 165 ust. 7 w zw. z art. 170 ust. 1–3 i art. 171 ust. 1 PwKAS, z wyjątkiem przyjętej przez funkcjonariusza propozycji służby, o którym mowa w art. 169 ust. 4 i 7 PwKAS.
Analiza przedstawionej regulacji prowadzi do wniosku, że:
- 1) przedmiotowa propozycja przed jej przyjęciem stanowi ofertę nowych warunków zatrudnienia albo pełnienia służby na nowych warunkach (niekoniecznie korzystnych dla funkcjonariusza),
- 2) funkcjonariuszowi pozostawiono decyzję o przyjęciu lub odmowie przyjęcia przedłożonej propozycji,
- 3) propozycja nie stanowi władczej formy rozstrzygnięcia, nie kształtuje samodzielnie praw i obowiązków, sama nie wywołuje żadnych skutków,
- 4) skutki te powstają z mocy prawa, w wyniku czynności podjętych zarówno przez organ, jak i funkcjonariusza,
- 5) ustawodawca nie zastrzegł dla samej propozycji formy decyzji administracyjnej i nie przewidział możliwości odwołania się od propozycji (poza wyjątkiem przyjętej propozycji z art. 169 ust. 4 i 7 PwKAS),
- 6) dopiero udzielona przez funkcjonariusza odmowa przyjęcia propozycji lub niezłożenie przez niego oświadczenia o przyjęciu propozycji w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania, skutkuje wygaśnięciem stosunku służbowego, które oznacza zwolnienie ze służby. W przypadku przyjęcia propozycji dochodzi natomiast do kontynuacji służby na nowych warunkach albo przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy.
Zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty lub w inny sposób kończy postępowanie w danej sprawie. Tymczasem sama propozycja nie rozstrzyga jeszcze żadnej sprawy, ani nie kończy w inny sposób postępowania
I OSK 1206/18 administracyjnego w danej sprawie. Ustawodawca odnośnie do propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia, o której mowa w art. 165 ust. 7 PwKAS, nie zastrzegał dla niej formy decyzji, nie przewidział możliwości jej zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, czy też wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Szczegółowej klasyfikacji w tym przedmiocie dokonał jedynie w przypadku propozycji określającej nowe warunki pełnienia służby. W świetle art. 169 ust. 4-7 tej ustawy, propozycja pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej stanowi decyzję ustalającą warunki pełnienia służby. W terminie 14 dni od dnia przyjęcia propozycji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, którego złożenie nie wstrzymuje wykonania decyzji. Do postępowania w tego rodzaju sprawie stosuje się przepisy k.p.a. Od decyzji wydanej w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Dopiero w konsekwencji przyjęcia propozycji następuje ustalenie warunków pełnienia służby, które należy uznać za decyzję w rozumieniu art. 169 ust. 4 PwKAS. W rezultacie przyjąć należy, że propozycja określająca nowe warunki pełnienia służby staje się decyzją ustalającą warunki pełnienia służby jedynie w sytuacji złożenia przez funkcjonariusza w terminie 14 dni od jej otrzymania oświadczenia o przyjęciu propozycji, wskazanego w art. 170 ust. 2 PwKAS, bowiem w przeciwnym razie stosunek służbowy wygasa stosownie do treści art. 170 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a jak wynika z treści art. 169 ust. 4 i 7 tej ustawy, wskazane środki zaskarżenia przysługują tylko w sytuacji przyjęcia propozycji służby.
Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożona funkcjonariuszowi celnemu propozycja zatrudnienia na nowych warunkach w ramach pracowniczego stosunku zatrudnienia i propozycja nowych warunków pełnienia służby przed jej przyjęciem – z uwagi na ich charakter, nie stanowią decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów k.p.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona funkcjonariuszowi celnemu na podstawie PwKAS propozycja określająca nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, nie stanowi też aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. O ile bowiem można argumentować, że akt lub czynność ma charakter administracyjnoprawny i zindywidualizowany (jako dotyczące trwającego jeszcze stosunku służbowego), o tyle nie sposób przyjąć, aby ten akt lub czynność dotyczyły bezpośrednio praw lub obowiązków administracyjnoprawnych i konkretyzowały prawa lub obowiązki administracyjnoprawne wynikające z przepisów
I OSK 1206/18 prawa. Propozycja dopiero zmierza do przekształcenia istniejącego stosunku służbowego w stosunek pracy w służbie cywilnej lub do kontynuacji służby na nowych warunkach albo do zakończenia tego stosunku w drodze jego wygaśnięcia z mocy prawa (w razie odmowy przyjęcia propozycji). Nie można zatem twierdzić, że ten akt lub czynność bezpośrednio dotyczy praw i obowiązków administracyjnoprawnych. Propozycja nowych warunków zatrudnienia albo pełnienia służby jest czynnością mieszczącą się w sferze władztwa służbowego (pracowniczego), stanowiącą jedynie pewien etap realizacji ustawowego stanu faktycznego, którego dopełnieniem jest oświadczenie funkcjonariusza o przyjęciu propozycji (art. 171 ust. 1 PwKAS) albo o odmowie przyjęcia propozycji, albo niezłożenie oświadczenia (art. 170 ust. 1 - 2 PwKAS). Dopiero propozycja wraz z dopełniającym ją elementem w postaci odpowiedniej reakcji funkcjonariusza tworzy pełny stan faktyczny, który wywołuje skutki z mocy samego prawa (przekształcenie lub kontynuacja stosunku służbowego/pracowniczego albo jego wygaśnięcie).
Propozycja nowych warunków zatrudnienia albo pełnienia służby stanowi jedynie ofertę będącą elementem szerszego procesu zmierzającego do pozostawienia funkcjonariusza w stosunku zatrudnienia lub służby. Sama propozycja nie kształtuje ostatecznie sytuacji prawnej funkcjonariusza, sama przez się nie zmienia jego dotychczasowej sytuacji. Sytuacja ta ulega zmianie dopiero z chwilą zajęcia przez funkcjonariusza stanowiska w przedmiocie przedłożonej propozycji. W samej propozycji prawa i obowiązki funkcjonariusza nie są w żaden sposób konkretyzowane, gdyż samo złożenie propozycji nie wywołuje samodzielnie skutków o charakterze prawno-kształtującym. Czynność organu polegająca na złożeniu propozycji, o której mowa w art. 165 ust. 7 PwKAS nie jest samodzielną czynnością administracyjnoprawną dotyczącą bezpośrednio praw i obowiązków, które wynikają z przepisów prawa, nie stanowi aktu bądź czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wskazać należy, że powyższe zapatrywanie jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienia NSA z: 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2816/17; 15 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 11/18 i I OSK 12/18; 18 września 2018 r., sygn. akt I OSK 1249/18; 11 stycznia 2019, sygn. akt I OSK 688/18, 30 stycznia 2019, sygn. akt I OSK 1151/18; 3 października 2019 r., sygn. akt I OSK 953/18, z 7 listopada 2019 r., sygn. I OSK 1252/18). Stanowisko to znalazło także potwierdzenie w uchwale NSA z 1 lipca 2019 r. sygn. akt I OPS 1/19.
W konsekwencji, wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące stanowisko Sądu I instancji co do charakteru propozycji zatrudnienia oraz właściwości sądu administracyjnego w tej sprawie należało uznać za uzasadnione. Ponadto wobec stwierdzenia podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na brak kognicji sądowoadministracyjnej, nie jest konieczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 p.p.s.a., w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a., odstępując od zasądzenia ich zwrotu na rzecz organu. Skarżący nie może ponosić kosztów postępowania kasacyjnego, gdy ocena charakteru prawnego złożonej mu propozycji zatrudnienia rodziła wątpliwości w orzecznictwie sądowym i skutkowała odmiennymi stanowiskami.