Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2005 r.sygn. II SA/OL 362-364/05 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 18 marca 2005 r. w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości,
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach.
Burmistrz Miasta K., powołując się na art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209, ze zm.) decyzją z dnia [...] znak [...] odmówił użytkownikom wieczystym W. i F. W. oraz M. W. nabycia w udziałach po ½ części prawa własności nieruchomości o powierzchni 0,0856 ha położonej w K. przy ul. S. 36, oznaczonej jako działka nr 16, zabudowanej budynkiem mieszkalnym. W uzasadnieniu organ wskazał, że na mocy powołanej wyżej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., o nieodpłatne nabycia własności nieruchomości mogą ubiegać się osoby fizyczne, które były jej użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy. Roszczenie takie nie przysługuje M. W., który w dniu w dniu 26 maja 1990 r nie był współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości w ½ części nabył od swojego ojca P. W. w dniu 15 września 2001 r., na podstawie umowy darowizny.
Z kolei Przemysław W. nabył prawo współużytkowania wieczystego gruntu w dniu 21 kwietnia 1994 r. od W. i F. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), powyższą decyzję utrzymało w mocy, podzielając wyrażone w niej stanowisko, że skoro M. W. nie był 26 maja 1990 r. współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, to nie może być uznany za osobę, o której mowa w art.1 ust.1 powołanej ustawy. Wymieniony, zdaniem Kolegium, nie spełnia też warunków przewidzianych w art. 1 ust. 2 ustawy. Stosownie do tego przepisu prawo własności nieruchomości nabywają również osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób uprawnionych w ust. 1 tego artykułu. Chodzi tu zatem o następców prawnych osób, będących użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001r.
Kolegium stwierdziło ponadto, że odmowa nabycia własności nieruchomości jednemu ze współużytkowników wieczystych pociąga za sobą konieczność odmowy nabycia własności także pozostałym współużytkownikom. Przedmiotem użytkowania wieczystego nie mogą być bowiem grunty stanowiące współwłasność gminy i osób fizycznych.
Skargę na decyzję SKO w Olsztynie złożyli W. i F. W. oraz w imieniu małoletniego syna M. W. jego rodzice E. i P. W. Wnieśli o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji, podkreślając, że M. W. był w dniu wejścia w życie powołanej ustawy współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości oraz że W. i F. W. bezspornie spełniają kryteria ustawowe do nabycia własności nieruchomości. Stwierdzili, że ich zastrzeżenia budzi ponadto fakt uznania przez organ administracji, iż odmowa nabycia prawa własności jednemu ze współużytkowników, pociąga za sobą odmowę w stosunku do pozostałych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2005 r. uchylił zaskarżoną decyzję SKO w Olsztynie, wskazując, że w rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią jest rozstrzygnięcie, czy M. W., który nabył prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy darowizny, jest następcą prawnym osób uprawnionych do nabycia własności nieruchomości w trybie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Sąd nie podzielił stanowiska SKO w Olsztynie, że za następcę prawnego można uznać jedynie osobę, która nabyła prawo w drodze dziedziczenia. Następstwo prawne w postępowaniu administracyjnym zachodzi bowiem wówczas, gdy nastąpiło przeniesienie na inny podmiot praw zbywalnych w drodze czynności prawnej lub nabycie składników masy spadkowej przez spadkobierców strony. M. W. nabył prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy, należy więc uznać, że jest następcą prawnym w rozumieniu art. 1 ust. 2 powołanej ustawy.
Sąd podkreślił również, że intencją ustawodawcy było jak najszersze określenie kręgu osób uprawnionych do nabycia własności nieruchomości, a zatem zgodnie z tymi założeniami należy interpretować przepisy ustawy.
. Na marginesie Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 232 Kodeksu cywilnego, jedynie grunty Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste. W sytuacji, gdyby właścicielem części nieruchomości – o co wnosili W. i F. W. – były osoby fizyczne, nieruchomość ta nie mogłaby być przedmiotem użytkowania wieczystego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów sądowych i innych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 1 ust. 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, poprzez jego błędne zastosowanie. Organ wskazał, M. W. nabył udział we współużytkowaniu wieczystym nieruchomości od ojca P. W., który nie był współużytkownikiem wieczystym tej nieruchomości ani w pierwszej ani w drugiej z dat granicznych, określonych w art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. P. W. kupił bowiem udział we współużytkowaniu wieczystym od W. i F. W. w dniu 21 kwietnia 1994 r., a podarował go M. W. w dniu 15 września 2001 r.. Uznając zatem, że w tym stanie faktycznym do M. W. ma zastosowanie art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie popełnił błąd w subsumcji.
Zarzut naruszenia powołanego przepisu uznać należy za uzasadniony nawet wówczas, gdyby przyjąć, że M. W. jest następcą prawnym także W. i F. W. Chociaż ci ostatni sami spełniają przesłanki nabycia własności nieruchomości, to uprawnienie to uzyskali dopiero z datą wejścia w życie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, podczas gdy następstwa prawne na rzecz P. W. i M. W. miały miejsce przed tą datą. Z tego względu w ocenie autora skargi kasacyjnej, następstwa te nie mogły pociągać za sobą skutku prawnego przewidzianego w art. 1 ust. 2 wymienionej ustawy, w postaci uzyskania uprawnienia do nabycia własności nieruchomości..
W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. oraz F. W. oraz przedstawiciele ustawowi M. W., wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz obciążenie organu kosztami postępowania, a także zasądzenie od osób winnych wydania niezgodnej z prawem decyzji kosztów przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W uzasadnieniu podnieśli m.in., że powołany przez organy przepis art. 232 Kodeksu cywilnego nie ma związku z ich sprawą. Wskazali ponadto, że niezgodna z prawem decyzja Burmistrza Miasta K. powoduje w chwili obecnej konieczność ponoszenia kosztów w postaci przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie spełnia wymogi formalne określone w art.176 w zw. z art.174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi i zasługuje na uwzględnienie.
Ustawa z dnia 26 lipca 2001r.o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz.1209 ze zm.) wprowadziła możliwość nieodpłatnego nabycia określonych rodzajowo nieruchomości. Jej zakres podmiotowy został określony w art.1. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, stanowił: Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna (ust.1). Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1(ust.2).
Z wykładni art.1 ust.1 tej ustawy wynika, że warunkiem dochodzenia roszczenia przez osoby fizyczne było legitymowanie się użytkowaniem wieczystym (współużytkowaniem wieczystym) w dniu 26 maja 1990 r. oraz w chwili wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001r. Niezbędne zatem było zachowania ciągłości podmiotowej w osobie użytkownika wieczystego (współużytkownika) w obu granicznych datach.
Stosownie do ust.2 art.1 nabycie prawa własności w trybie omawianej ustawy przysługuje także następcom prawnym użytkowników lub współużytkowników wieczystych.
Przesłanki tej ostatniej kategorii osób nasuwały od początku szereg wątpliwości w praktyce organów administracji publicznej. Początkowo przyjmowano, że chodzi o następców prawnych wyłącznie użytkowników wieczystych w obu granicznych datach, a zatem tylko o następców prawnych, którzy weszli w uprawnienia użytkownika wieczystego (współużytkownika) po dniu wejścia w życie ustawy. Ostatecznie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że przedmiotowe roszczenia przysługują nie tylko następcom prawnym tych osób, które były użytkownikami przez cały okres, o którym mowa w art.1 ust.1 ustawy. Z uprawnień tych może bowiem skorzystać także osoba, która stała się użytkownikiem wieczystym przed dniem 24 października 2001r, o ile jej poprzednik prawny był użytkownikiem tej nieruchomości w dniu 26 maja 1990r.
W związku z powyższym za błędny należy uznać wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie pogląd, ze M. W. jest następcą prawnym w rozumieniu art.1 ust.2 ustawy. Przepis ten przyznaje uprawnienia następcom prawnym ściśle określonych podmiotów, a mianowicie następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystym przez cały okres przewidziany w art.1 ust.1, albo przynajmniej w pierwszej ze wskazanych tam dat. Tymczasem M. W. stał się wprawdzie użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości przed 24 październikiem 2001r, a zatem przed wejściem w życie omawianej ustawy, ale prawa tego nie nabył od osoby fizycznej, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990r. Prawo współużytkowania wieczystego uzyskał w drodze umowy darowizny dopiero w dniu 15 września 2001 r od swego ojca P. W. Ten zaś nie był użytkownikiem wieczystym nieruchomości w pierwszej ze wskazanych dat.
Udział we współużytkowaniu wieczystym kupił bowiem od W. i F. W. w dniu 21 kwietnia 1994r. Następstwo po P. W. nie mogło pociągać za sobą skutku prawnego przewidzianego w art. 1 ust. 2 wymienionej ustawy, w postaci uzyskania przez M. W. uprawnienia do nabycia własności nieruchomości w trybie omawianej ustawy.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 i art.188 oraz art.203 pkt.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm.).