Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1716/13, oddalił skargę K.W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2013 r. nr [..]w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów utrzymania i nauki.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 25 czerwca 2013 r. nr [..], wydaną na podstawie art. 127 § 1 i 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Rektora - Komendanta Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie (dalej jako – Komendant WAT) z dnia 25 kwietnia 2013 r. nr [..]odmawiającą st. szer. pchor. rez. K.W. zwolnienia z kosztów określonych ostateczną decyzją Komendanta WAT z dnia 8 października 2010 r. nr 223/2010 w wysokości 66.533,22 zł wraz z odsetkami, poniesionych przez wojsko w związku z nauką wymienionego jako kandydata na żołnierza zawodowego, wskutek jego zwolnienia z czynnej służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Obrony Narodowej podniósł, iż st. szer. pchor. rez. K.W. pełnił służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego w WAT w Warszawie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 30 września 2010 r. Decyzją z dnia 14 maja 2010 r. nr [..]Komendant WAT zwolnił żołnierza ze służby kandydackiej wskutek niespełnienia wymogów określonych w regulaminie studiów. Minister Obrony Narodowej, po rozpatrzeniu odwołania strony, w dniu 16 sierpnia 2010 r., wydał decyzję nr [..]utrzymującą w mocy ww. zaskarżone rozstrzygnięcie.
W dniu 8 października 2010 r. Komendant WAT wydał decyzję, którą nałożył na st. szer. pchor. rez. K.W. obowiązek zwrotu równowartości kosztów nauki w WAT w zakresie zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w kwocie 66.533, 22 zł. Po rozpatrzeniu odwołania wymienionego, Minister Obrony Narodowej w dniu 11 stycznia 2011 r. nr [..]utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 609/11 oddalił skargę K.W. na powyższą decyzję Ministra Obrony Narodowej. Wyrok stał się prawomocny z dniem 18 sierpnia 2011 r.
W dniu 27 marca 2013 r. K.W., wskazując na trudną sytuację rodzinną i materialną w jakiej się znajduje, zwrócił się do Komendanta WAT z wnioskiem o umorzenie naliczonych decyzją tego Komendanta z dnia 8 października 2010 r. kosztów oraz wstrzymanie prowadzonego w tej sprawie postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawca wskazał, iż zasygnalizowanie przez niego okoliczności uniemożliwiają mu spłatę powstałego zobowiązania. W dniu 8 kwietnia 2013 r. organ wezwał wnioskodawcę do przedstawienia dowodów na poparcie żądania zawartego w jego podaniu, w szczególności do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego status rodzinny i materialny. Czyniąc zadość sformułowanemu przez organ wezwaniu, w dniu 17 kwietnia 2013 r. zainteresowany przedstawił oświadczenie o stanie majątkowym, zaświadczenie z ZUS o odprowadzonych składkach na ubezpieczenie społeczne za 2011 r., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [..]potwierdzające jego status jako osoby bezrobotnej od dnia 28 stycznia 2013 r. bez prawa do zasiłku, zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..]w przedmiocie otrzymanej pomocy finansowej, jak też informacje o pozostałych członkach rodziny i uzyskiwanych przez nich dochodach, w tym oświadczenie matki o uzyskanym przez nią w marcu 2013 r. wynagrodzeniu, elementach wchodzących w skład jej odrębnego majątku osobistego - gospodarstwo rolne, ponoszonych miesięcznych opłatach oraz leczeniu, jakiemu jest poddana z powodu choroby gruczołu tarczycy. Przedmiotową dokumentację uzupełniono kopią z wyciągu bankowego rachunku zobowiązanego z zestawieniem dokonywanych na nim operacji od dnia 2 lutego 2013 r. do dnia 1 kwietnia 2013 r.
Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Komendant WAT decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r. odmówił K.W. zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów określonych ostateczną własną decyzją z dnia 8 października 2010 r. Organ I instancji stwierdził w uzasadnieniu decyzji, iż przedstawione przez stronę dokumenty nie dawały podstawy do zwolnienia wnioskodawcy z ww. kosztów. W ocenie organu, zwolnienie w analizowanym przypadku z obowiązku zwrotu kosztów nie jest adekwatnym, do aktualnej sytuacji materialnej strony, środkiem zmierzającym do zakończenia postępowania w sprawie.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony ponownie powołał się na trudną sytuację materialną i rodzinną K.W.. Stwierdził także, że zaskarżona decyzja uznaniowa nie została dostatecznie uzasadniona zważywszy, iż organ nie wykazał w sposób zupełny i przekonujący na czym w tej sprawie polega prymat interesu społecznego nad interesem strony. Zastosował jedynie rozwiązanie, które powoduje dalszą marginalizację społeczną wymienionego. Z tych powodów pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów, o których mowa w decyzji Komendanta WAT z dnia 8 października 2010 r.
Minister Obrony Narodowej uznał zarzut odwołania za niezasadny i rozstrzygnięciem z dnia 25 czerwca 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy pobierali naukę przed wejściem w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec tego zastosowanie przez Komendanta WAT przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji było właściwe.
Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie nie budzi wątpliwości, iż K.W. został zwolniony wskutek niespełnienia wymogów określonych w regulaminie studiów, a więc w myśl art. 134 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2008 r. (Dz. U. Nr 179 poz. 1750 ze zm.). W związku z powyższym, w świetle art. 135 ust. 1 i ust. 2 powołanej wojskowej ustawy pragmatycznej, na skarżącym ciąży obowiązek zwrotu równowartości kosztów nauki w WAT. Sprawa ta została ostatecznie rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 609/11.
Mając na względzie dyspozycję § 41 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 ze zm.) organ II instancji stwierdził, iż Komendant WAT nie naruszył prawa. Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a brak nowych okoliczności faktycznych oraz prawnych, nie uzasadnia konieczności uwzględnienia odwołania K.W. i zmiany zaskarżonej decyzji.
Minister Obrony Narodowej podniósł, iż decyzja Komendanta WAT z dnia 25 kwietnia 2013 r. jest decyzją uznaniową, co oznacza, że do zastosowania ulg w spłatach należności wymagane jest zaistnienie konkretnych okoliczności, uzasadniających zastosowanie tych ulg. Organ I instancji zasadnie przyjął, że zwolnienie strony z obowiązku zwrotu kosztów nie jest adekwatnym - do aktualnej, materialnej sytuacji strony - środkiem zmierzającym do zakończenia postępowania w tej sprawie. Ze zgromadzonych bowiem dokumentów urzędowych posiadających szczególną moc dowodową w przedmiotowej sprawie nie wynika, aby sytuacja rodzinna skarżącego uniemożliwiała mu wykonywanie pracy. To sytuacja rodzinna wnioskodawcy determinuje jego działania w sferze zarobkowej. K.W. może uzyskiwać stale dochody, których część może zostać przeznaczona na pokrycie powstałego zobowiązania. Jako wierzyciel, Wojskowa Akademia Techniczna ma ustawowy obowiązek ściągania tego typu należności, a ich wyegzekwowania następuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.
Dz. U. z 2012 r., poz. 1015). Wnioskodawca, wg załączonych do odwołania oświadczeń, nie wykazał, aby łożył na utrzymanie swoich rodziców bądź młodszego, uczącego się rodzeństwa. Zgodnie z dyspozycją § 41 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, okoliczności wymienione w § 41 ust. 2 pkt 1 i 2 mogą stanowić podstawę do wydania uznaniowej decyzji organu I instancji o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów, rozłożeniu ich na raty bądź odroczeniu terminu ich płatności. Całkowite zwolnienie z kosztów orzeczonej kwoty prowadziłoby do uprzywilejowania jednych podmiotów prawa kosztem pozostałych, które wywiązują się z obowiązków określonych przepisami ustawy. Dlatego też Komendant WAT nie zdecydował się skorzystać z przysługującego mu w tym zakresie uprawnienia podzielając tym samym utrwalony w linii orzeczniczej pogląd, że "(...) treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów administracji sięgają do granic kolizji z interesem społecznym (...)" - por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r. sygn. akt SA 820/81 – publik. ONSA 1981, nr 1, poz. 57.
Decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez pełnomocnika K.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z przepisem art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), której przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie weszły w życie z dniem 1 stycznia 2008 r., do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych, w przypadku, gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe. Taka właśnie sytuacja zaistniała wobec skarżącego co oznacza, iż zastosowanie miały przepisy wojskowej ustawy pragmatycznej w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2007 r.
Przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, przepis art. 137 ust. 1 wojskowej ustawy pragmatycznej ustanowił w pkt 5 upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do określenia w drodze rozporządzenia sposobu ustalenia równowartości kosztów, o których mowa w art. 135 ust. 1 oraz warunków i trybu ich zwracania, a także przypadków, w których może nastąpić zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów lub rozłożenie ich na raty i odroczenie terminu ich płatności.
Minister Obrony Narodowej zrealizował powyższe upoważnienie, wydając rozporządzenie z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 ze zm.), regulujące przedmiotowe kwestie.
Zdaniem Sądu I instancji, organ prawidłowo zastosował w stosunku do K.W. przepisy prawa materialnego określone w wojskowej ustawie pragmatycznej w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2007 r., w szczególności § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 powołanego rozporządzenia.
W świetle wskazanych przepisów rozporządzenia wykonawczego, Komendant na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów w szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych, bądź z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata.
Sąd I instancji podkreślił, że decyzja wydana w oparciu o wskazany wyżej przepis ma charakter decyzji uznaniowej, a to oznacza, że co do zasady sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona. Wybór sposobu rozstrzygnięcia, przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, ustawa pozostawia bowiem uznaniu organu. Nie obejmuje ona celowości zaskarżonej decyzji. Sąd w takich sprawach bada, czy decyzja nie nosi cech dowolności. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Podkreślić należy, że decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo dokonał oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego oraz jego możliwości finansowych, a także zasadnie wskazał, iż z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie wynika, aby w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Wnioskodawca natomiast nie uzasadniał swojego wniosku przypadkami losowymi, o których mowa w pkt 1 powołanego ustępu.
Sąd I instancji wskazał, iż ciężar przedstawienia dowodów uzasadniających wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia przedmiotowych kosztów spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca jest obowiązany wykazać dostępnymi środkami, iż spełnia przesłanki warunkujące pozytywne załatwienie sprawy. Tym samym nie można organowi stawiać zarzutu, iż wydając rozstrzygnięcie w sprawie oparł się na niepełnym materiale dowodowym, skoro w istocie oceniał on dokumentację przedstawioną przez stronę.
Z argumentacji wniosku oraz dokumentacji przedłożonej przez skarżącego zaś wynika, iż trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej zainteresowany głównie upatruje w niskich dochodach rodziny, chorobie matki, która wprawdzie posiada majątek odrębny i własny dochód, lecz ponosi znaczne wydatki na leczenie oraz w tym, że pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ściągnięcie tak wysokich należności pieniężnych w trybie egzekucji administracyjnej zepchnie skarżącego w biedę. Sąd podkreślił, że sytuacja materialna w jakiej znalazł się skarżący jest poniekąd wynikiem jego zachowania, bowiem z powodu nieosiągania wymaganych wyników w procesie kształcenia został on zwolniony ze służby kandydackiej. Pozbawił się tym samym źródeł utrzymania. Bezrobocie wśród absolwentów szkół średnich, czy wyższych jest zjawiskiem społecznym niekorzystnym, lecz niestety powszechnym. Przez to sytuacja skarżącego nie odbiega w sposób znaczący od sytuacji innych młodych ludzi.
W świetle informacji podanych przez zainteresowanego, matka skarżącego choruje na [..]. Nie jest to choroba, która wymaga stałej opieki innej osoby. Przez to nie ogranicza skarżącego w możliwościach pozyskania pracy zarobkowej. Jak podaje skarżący we wniosku z dnia 26 marca 2013 r. dokończył on studia pierwszego stopnia na kierunku budownictwo i uzyskał tytuł inżyniera. To z kolei stawia go na rynku pracy w korzystniejszym świetle, albowiem łatwiej jest pozyskać zatrudnienie absolwentowi uczelni wyższej z wykształceniem technicznym, nawet w tzw. "Polsce B", niźli absolwentom z wykształceniem humanistycznym.
Wobec tego należy zgodzić się z organem, że z materiałów sprawy nie wynika, iż zachodzą jakiekolwiek okoliczności, które stwarzałyby niemożliwość (ze względu na stan własnego zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad osobą obłożnie chorą, czy niepełnosprawną) podjęcia pracy przez skarżącego, jak również podkreślić należy, że to na skarżącym, a nie na jego matce, czy też jakimkolwiek członku rodziny, spoczywa obowiązek zwrotu przedmiotowych kosztów. Skarżący jest osobą dorosłą, samodzielnie odpowiadającą za swoje zobowiązania, tym samym winien być również świadom konsekwencji swojego postępowania. Wskazywana przez skarżącego choroba matki, która potrzebuje leczenia, nie zamyka mu drogi do podjęcia zatrudnienia i odciążenia rodziny w kwestii finansowej.
Sąd I instancji stwierdził, że obecna sytuacja materialna skarżącego jest spowodowana jego świadomym działaniem i nie może obciążać konsekwencjami finansowymi organów wojskowych, które poniosły znaczne koszty na przygotowanie zawodowe skarżącego. Okoliczności, na które się skarżący powołał, w żadnej mierze nie mogą dać prymat interesowi strony, przed interesem publicznym. Organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji uwzględnił sytuację rodzinną i materialną skarżącego, jak również kierował się interesem społecznym przy podejmowaniu decyzji. Biorąc pod uwagę, że WAT jest jednostką sektora finansów publicznych i obowiązkiem Rektora – Komendanta, jak również Ministra Obrony Narodowej jest dbałość o należyte gospodarowanie środkami finansowymi, zwolnieniu z obowiązku ponoszenia przedmiotowych kosztów powinni podlegać tylko ci zobowiązani, którzy w sposób trwały, ewentualnie długotrwały nie są w stanie udźwignąć ciężaru nałożonego na nich zobowiązania.
Gdy natomiast obiektywne przeszkody w spłacie należności mają, jak w niniejszej sprawie, charakter przejściowy prawodawca przewidział odrębne instytucje: odroczenie terminu płatności lub rozłożenie kosztów na raty (§ 41ust. 1 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł K.W., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.
1) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra Obrony Narodowej przy jednoczesnym przyjęciu, iż organ ten dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, podczas gdy w rzeczywistości w zasadniczym zakresie rozstrzygnięcie organu zostało oparte na hipotetycznym założeniu prawidłowości założeń przyjętych przez organ egzekucji administracyjnej - Urząd Skarbowy w [..]w toku postępowania egzekucyjnego w administracji oraz założeń nie odnoszących się bezpośrednio do sytuacji życiowej skarżącego, lecz bliżej nieokreślonych "innych młodych ludzi", co powinno skutkować uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji, a przez to miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) art. 151 P.p.s.a. w związku z § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 ze zm.) w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra Obrony Narodowej w sytuacji, w której decyzja ta powinna zostać uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c P.p.s.a. z uwagi na niewyjaśnienie, na czym w tej sprawie polega prymat interesu społecznego nad słusznym interesem skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sposób jasny i pełny podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a jedynie ograniczenie się do wskazania treści tych przepisów, z zaniechaniem wyjaśnienia, czy zostały one zastosowane w sposób prawidłowy (Sąd ograniczył się tylko do gołosłownego twierdzenia o prawidłowości zastosowania przez organ powołanych przepisów), co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoczynając rozważania nad zasadnością skargi kasacyjnej kwestionującej oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi K.W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie odmowy zwolnienia od obowiązku zwrotu kosztów utrzymania i nauki należy zauważyć, że sądowa kontrola decyzji uznaniowej (a do takiej kategorii należy zaliczyć zaskarżoną decyzję) jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do badania, czy nie noszą one cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający poprzedził swoje stanowisko wszechstronnym i dogłębnym rozważeniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy.
W pierwszej kolejności z uwagi na postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla takie akty w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz stwierdzenia nieważności - art. 145 § 1 pkt 2) w takim stopniu, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem uwzględnienia skargi na powołanej podstawie jest wykazanie nie tylko, że określone uchybienia procesowe w ogóle miały miejsce, ale także, iż mogły one rzutować na wynik sprawy.
Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy rozumie się prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia. Chodzi tu więc o uchybienia procesowe na tyle istotne, że kształtowały one lub współkształtowały treść stosunku administracyjnoprawnego, czyli że gdyby nie było ujawnionego naruszenia przepisów postępowania, rozstrzygnięcie sprawy przez organy administracyjne mogłoby być inne. Oznacza to, że to na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania uchybień na tyle istotnych, że gdyby do nich nie doszło, to zapadłby wyrok odmiennej treści. W niniejszej sprawie nie ma przesłanek wskazujących na naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy zgodzić się z Sądem I instancji co do tego, że organ dokonał prawidłowej oceny okoliczności na które powołał się skarżący składając wniosek o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów (sytuacji materialnej skarżącego oraz jego matki, choroby matki).
W świetle § 41 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U Nr. 66, poz. 614 ze zm.) Komendant na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o:
- 1) zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów;
- 2) rozłożeniu kosztów na raty;
- 3) odroczeniu terminu płatności.
Jak stanowi ust. 2 §41 rozporządzenia decyzja, o której mowa w ust. 1, może być wydana:
- 1) w szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych;
- 2) z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata.
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Minister Obrony Narodowej w decyzji z dnia 25 czerwca 2013r. prawidłowo ustalił, że sytuacja rodzinna i materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od obowiązku zwrotu kosztów nauki i utrzymania w czasie studiów. Trafnie organ przyjął, co podtrzymał Sąd pierwszej instancji, że sam skarżący przyczynił się do trudnej sytuacji na jaką się powołuje uzasadniając swój wniosek o zwolnienie od kosztów.
Skarżący posiada odpowiednie przygotowanie zawodowe i jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący już w momencie podejmowania studiów na WAT winien liczyć się z ewentualnym obowiązkiem zwrotu kosztów poniesionych przez Państwo na jego kształcenie. Powinien też przejawiać aktywną postawę w poszukiwaniu zatrudnienia, tym bardziej że posiada odpowiednie przygotowanie zawodowe. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżący nie wykazał starań w ustabilizowanie swojej sytuacji materialnej. Powoływanie się przez skarżącego na bycie osobą bezrobotną nie oznacza że skarżący nie ma możliwości zmiany tej sytuacji. Nie usprawiedliwia bezczynności i braku zaangażowania ze strony skarżącego w poprawę swojego położenia. W żadnej mierze fakt niskich dochodów uzyskiwanych przez matkę skarżącego, czy też choroby [..]na jaką cierpi, nie usprawiedliwia wniosku o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów nauki.
Skarżący jest samodzielnym, dorosłym człowiekiem, odpowiedzialnym za podejmowane zobowiązania, a także za los matki i młodszej uczącej się siostry. Oznacza to że powinien tak pokierować swoimi sprawami aby zabezpieczyć swoje interesy i pomóc rodzinie. Matka skarżącego nie jest zobowiązana do jego utrzymywania i jej sytuacja materialna nie powinna być brana pod uwagę przy na ocenie zdolności finansowych skarżącego. Przy ocenie materialnej sytuacji skarżącego należy brać pod uwagę jego możliwości zarobkowania, a nie stan do jakiego doprowadził nie przejawiając dostatecznej aktywności w tym zakresie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji publicznej na podstawie § 41 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2 wymienionego wcześniej rozporządzenia, nie naruszając zasad wynikających z art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. oceniły wniosek skarżącego w sposób prawidłowy. Niedostateczne uzasadnienie decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.) w zakresie dania pierwszeństwa przy podejmowaniu negatywnej decyzji prymatowi społecznemu nad prymatem skarżącego, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, bowiem brak jest w niej okoliczności pozwalających załatwić wniosek w inny sposób.
W niniejszej sprawie nie występują okoliczności pozwalające uwzględnić wniosek o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów nauki i obciążyć tymi kosztami Państwo.
Prawidłowo zatem Sąd I instancji zastosował art. 151 P.p.s.a.
Usprawiedliwionych podstaw nie ma również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa zatem wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie orzeczenia. O jego naruszeniu można mówić wówczas, gdy brak jest jednego z ustawowych wymogów (opis stanu sprawy, zarzutów skargi, stanowiska strony przeciwnej, podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia). Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie to nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wtedy, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia.
Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle ważka, by mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09 – Lex nr 745670), a samo uchybienie uniemożliwia kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia (wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09 – Lex nr 745098). Oznacza to, że orzeczenie Sądu I instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. przedstawienia stanu sprawy czy podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, jednakże obejmować one będą treści podane w sposób niejasny, nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09 – Lex nr 597986).
Taka zaś sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd I instancji w sposób szczegółowy wyjaśnił ponadto motywy podjętego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że pisemne motywy zaskarżonego wyroku zawierają wady konstrukcyjne oraz nie poddają się kontroli kasacyjnej.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a.w zw. z art. 207 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.