Uzasadnienie
Wyrokiem z 9 listopada 2022 r. II SA/Rz 699/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. O. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (Kolegium) z [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium zaskarżyło wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu:
na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t j. Dz, U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm,), dalej jako "u.ś'.r." poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobie sprawującej opiekę przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że ma ona ustalone prawo do emerytury i oświadczyła, że nie zawiesi prawa do emerytury do czasu rozstrzygnięcia sprawy o świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy z jednoznacznej treści powyższego przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a więc w dacie orzekania o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego winna legitymować się decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury, co w konsekwencji spowodowało naruszenie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a, w związku z art. 6, art, 7 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.), dalej jako "k.p.a,", poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo z uwagi na brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wynikającego z braku podjęcia czynności realnie umożliwiających Skarżącej dokonanie przysługującego jej wyboru korzystniejszego świadczenia, podczas gdy:
Skarżąca nie chciała dokonać żadnego wyboru świadczenia lecz jednoznacznie domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem a pobieraną emeryturą,
Skarżąca została poinformowana przed organem I instancji o warunkach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o możliwości zawieszenia wypłaty pobieranej emerytury, co potwierdza jej oświadczenie z dnia [...] stycznia 2022 r., w którym jednak stwierdziła, że nie zrezygnuje z pobierania emerytury do czasu rozstrzygnięcia swojej sprawy, stan faktyczny sprawy został w postępowaniu administracyjnym ustalony w sposób wystarczający dla podjęcia odpowiadającego prawu rozstrzygnięcia o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci pobierania przez nią świadczenia emerytalnego, a Skarżąca odmawia zawieszenia wypłaty emerytury domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą pobieranej przez nią emerytury, unormowaną w art. 9 k.p.a. zasadę informowania strony o okolicznościach prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw należy uznać za zrealizowaną w przedmiotowej sprawie w wystarczającym zakresie, gdyż z akt postępowania adbninistracyjnego i treści skargi złożonej do WSA w Rzeszowie na decyzję Kolegium wynika, iż strona uzyskała w toku postępowania przed organem I instancji informację o tym, że ubieganie się przez nią o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem uzależnione jest od rezygnacji z pobierania emerytury, jednak oświadczyła, że nie zrezygnuje z pobierania emerytury do czasu rozstrzygnięcia swojej sprawy.
Wskazując na powyższe Kolegium wniosło o: uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, względnie o uchylenie wyroku i orzeczenie o oddaleniu skargi, zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Na wstępie przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sąd Administracyjnego.
Organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną przez nią nad mężem. Organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia jest zaistnienie przesłanki o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "ustawa"), to jest okoliczność, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 grudnia 2020 r. przy czym nie zostało ustalone od kiedy istnieje niepełnosprawność. Jako drugą przyczynę odmowy przyznania świadczenia organ wskazał fakt pobierania przez Skarżącą emerytury. Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję Burmistrza Gminy R. (Burmistrz) nie podzielił stanowiska, że okoliczność o której mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uznał jednak, że decyzja pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu bowiem Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, które nie zostało zawieszone, co oznacza zaistnienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c uchylił decyzję organów obu instancji.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Co do zasady obliguje to Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa przepisów postępowania. W niniejszej sprawie jednak zasadne jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Skarżące kasacyjnie Kolegium uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) ustawy podnosi, że w ocenie Sądu Wojewódzkiego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie, która ma ustalone prawo do emerytury i oświadczyła, że z prawa tego nie zrezygnuje.
Tak uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywiście niezasadny w świetle stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji.
Sąd Wojewódzki uchylając decyzje organów obu instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wskazał następnie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.
Wyjaśnił, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1it. a) ustawy zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej "ustawy o emeryturach i rentach z FUS"). W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższego świadczenia emerytalnego swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Zatem wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji uznał w zaskarżonym wyroku, że w przypadku żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osoba uprawniona jednocześnie do niższego świadczenia emerytalnego winna dokonać stosownego wyboru i doprowadzić do zawieszenia prawa do emerytury.
Kolegium podkreślało w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że Skarżąca dąży w istocie do zachowania prawa do emerytury i uzyskania wypłaty w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym.
Rzeczywiście, stanowisko takie zostało zawarte przez Skarżącą zarówno w odwołaniu jak i w skardze wniesionej do Sądu pierwszej instancji. Nie zostało ono jednak podzielone przez Sąd Wojewódzki. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika bowiem, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od zawieszenia prawa do emerytury.
W konsekwencji, zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy uznać należało za niezasadny.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a, w związku z art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a. Kolegium uzasadniało faktem poinformowania Skarżącej o prawie do dokonania wyboru świadczenia, z którego to prawa Skarżąca nie chciała skorzystać domagając się wypłaty różnicy pomiędzy kwotą emerytury a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do tak sformułowanych i uzasadnionych zarzutów zwrócić należy uwagę, że Sąd pierwszej instancji dostrzegł fakt złożenia przez Skarżącą [...] stycznia 2022 r. oświadczenia, w treści którego wskazane zostało, że nie zamierza ona zrezygnować z emerytury do czasu rozpoznania wniosku. Jak słusznie podkreślił Sąd Wojewódzki, w piśmie z [...] lutego 2022 r. organ pierwszej instancji wskazał na dwie przeszkody przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. – datę powstania niepełnosprawności męża (art. 17 ust. 1b ustawy) i pobranie przez nią emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy).
Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że w świetle informacji zawartych w piśmie organu pierwszej instancji z [...] lutego 2022 r. Skarżąca nawet w sytuacji zawieszenia emerytury nie uzyskałaby świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że wymaganie, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z pobierania przyznanego jej świadczenia emerytalnego przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Również w toku postępowania przed Kolegium – na co również zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – nie został podjęte przez organ żadne czynności, które mogłyby realnie umożliwić Skarżącej podjęcie czynności zmierzającej do wyboru świadczenia.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił powyższą sytuację jako naruszającą wymogi wynikające z art. 9 k.p.a. Organ pierwszej instancji w piśmie z [...] lutego 2022 r. wskazał dwie przeszkody w uzyskaniu przez Skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, organ drugiej instancji zaniechał skorygowania owego błędu w toku postępowania odwoławczego. Domaganie się przez Skarżąca w toku postępowania administracyjnego przyznania świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy emeryturą a kwotą świadczenia wskazaną w art. 17 ust. 3 ustawy nie zwalniało organu z obowiązków o których mowa w art. 9 k.p.a. Dopiero w razie wystosowania przez organ do wnioskodawcy pisma wskazującego, że jedyną przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania emerytury, która to przeszkoda może być usunięta poprzez jej zawieszenie, można mówić o spełnieniu przez organ wymogów wynikających z art. 9 k.p.a. celem zagwarantowania stronie możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia.
Pismo to, co oczywiste, może być wystosowane jeżeli organ uznaje, że wyłączną przeszkodą dla przyznania świadczenia jest fakt pobierania emerytury. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie – Sąd kasacyjny podziela bowiem stanowisko Kolegium co do braku podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności wskazane w art. 17 ust. 1b ustawy w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Zarzut naruszenia art. 6 i art. 7 k.p.a. nie został uzasadniony w skardze kasacyjnej, nie jest zatem możliwe odniesienie się do niego przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W konsekwencji, również zarzut naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadny.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.