Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 stycznia 2023 r., sygn. II SA/Gl 1365/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B.M. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 21 lipca 2022 r., znak SKO.PS/41.5/709/2022/10823/ w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
W uzupełnieniu skargi kasacyjnej skarżący pismem z 19 czerwca 2023 r. złożył wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza Miasta B. z 8 czerwca 2022 r., nr DI.4116.36.2021 o ustaleniu odpłatności za pobyt babci skarżącego w domu pomocy społecznej, której wygaśnięcie stwierdzone zostało z dniem 17 lutego 2023 r. na mocy prawomocnej decyzji Burmistrza Miasta B. z 20 kwietnia 2023 r., nr DI.4116.36.2022.1 – "w całości, w zakresie w jakim decyzja z 8 czerwca 2022 r. pozostaje w mocy".
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że decyzją z 20 kwietnia 2023 r. stwierdzono wygaśnięcie decyzji z 8 czerwca 2022 r. z dniem 17 lutego 2023 r., z uwagi na śmierć babci w dniu [..] lutego 2023 r. Wskazał na swoją sytuację finansową, którą ocenił jako trudną, albowiem z uwagi na niewspółmierne do dochodów stałe koszty utrzymania rodziny, zaciągnął pożyczkę, która stanowi kolejne zobowiązanie finansowe. Podał również, że wyjątkowo trudna jest także sytuacja ekonomiczna i zdrowotna jego matki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do wniosku załączono szereg dokumentów potwierdzających dochody i zobowiązania skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.
Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 16 kwietnia 2007 r., I GPS 1/07, instytucja wstrzymania wykonania decyzji znajduje również zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym.
Stosownie do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, a zatem aktu bądź czynności, na które wniesiono skargę. Na tej podstawie przedmiotem wniosku o wstrzymanie wykonania może być decyzja zaskarżona. W rozpoznawanym przypadku skarżący zwrócił się jednak o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji. W odniesieniu do takiego przypadku należy wziąć pod uwagę przepis art. 61 § 3 zdanie ostatnie, zgodnie z którym możliwość wstrzymania wykonania przez sąd dotyczy również aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Jakkolwiek w literaturze istnieje spór dotyczący rozumienia tak określonego zakresu stosowania instytucji wstrzymania wykonania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za stosowne rozstrzygnąć istniejącą kontrowersję na korzyść skarżącego.
Wyrażono bowiem w komentarzu dotyczącym art. 61 § 3 p.p.s.a. tezę, że "użyte w treści art. 61 § 3 p.p.s.a. sformułowanie "w granicach tej samej sprawy" należy interpretować na tle art. 3 § 2 p.p.s.a., który wskazuje na przedmiot sądowej kontroli, a także art. 134 i 135 p.p.s.a., które regulują zakres sądowej kontroli. Ten ostatni przepis stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Można więc powiedzieć, że terminy "granice tej samej sprawy" i "granice sprawy, której dotyczy skarga" zakreślają zbliżone ramy prawne.
W związku z tym, treścią art. 61 § 3 p.p.s.a. będą objęte zarówno akty wydane w pierwszej instancji, jak i np. akty, w stosunku do których toczy się postępowanie w trybie nadzwyczajnym lub w trybie autokontroli" (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 61, teza 18). Ze względu na uznaną przez komentatorów dopuszczalność zgłoszenia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji, wniosek pełnomocnika skarżącego należało uznać za dopuszczalny i podlegający merytorycznemu rozpoznaniu.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ochrona tymczasowa przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. służy zabezpieczeniu strony przed skutkami bezpośrednio związanymi z wykonaniem decyzji, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnej decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu.
Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na stronie ubiegającej się o wstrzymanie wykonania decyzji ciąży obowiązek wykazania istnienia konkretnych okoliczności, popartych stosownymi twierdzeniami i dokumentami, pozwalających przyjąć, że wstrzymanie aktu lub czynności w okolicznościach danej sprawy jest zasadne ze względu na ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania (postanowienie NSA z 14 listopada 2006 r., II FZ 585/06).
Na podstawie podanych przez skarżącego danych, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że zachodzą podstawy do wstrzymania wykonania decyzji. Skarżący prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe, a dochody jego matki obciążone są zajęciem komorniczym w związku z zaciągniętymi zobowiązaniami. Skarżący uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.900 zł brutto, z czego pokrywa koszty utrzymania wynajmowanego wraz z matką mieszkania oraz wydatki bieżące. Dodatkowo stan zdrowia matki skarżącego wymaga specjalistycznej opieki lekarskiej, co generuje dodatkowe koszty. Ze względu na niski poziom dochodu skarżący zmuszony był zaciągnąć pożyczkę. Skarżący ponosi także koszty studiów.
W relacji do dochodów rodziny, ustalona łączna kwota odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej, jest znacząca. Skarżący nie posiada oszczędności pozwalających na jej pokrycie. Również relacja tej kwoty do miesięcznych dochodów rodziny prowadzi do wniosku, że nie jest ona możliwa do poniesienia z dochodów bieżących, bez rezygnacji z innych wydatków bądź zaciągnięcia pożyczki. Przeznaczenie bieżących dochodów na pokrycie należności może łączyć się z koniecznością rezygnacji z takich wydatków, jak koszty nauki czy koszty leczenia, co doprowadzić może do nieodwracalnych skutków w postaci utraty ciągłości studiów czy nawet zaniechania ich odbywania bądź pogorszenia stanu zdrowia matki. Natomiast zaciągnięcie kolejnej pożyczki łączy się również z dodatkowymi kosztami jej udzielenia i obsługi, których ewentualny zwrot uiszczonych opłat nie pokryje, co rodzi zagrożenie szkodą.
W tych okolicznościach wykonanie decyzji przed prawomocnym zakończeniem postępowania mogłoby spowodować zarówno znaczną szkodę, jak i trudne do odwrócenia skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. należy bowiem wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony, w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oczekuje na rozpoznanie.
Uznając zasadność wniosku o wstrzymanie wykonania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednocześnie, że nie jest możliwe osiągnięcie skutku wstrzymania decyzji orzekającej o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej przez rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania decyzji organu I instancji, takie rozstrzygnięcie nie będzie wszak rodzić skutku względem decyzji ostatecznej i podlegającej wykonaniu, jaką jest decyzja organu II instancji. Jakkolwiek zatem, ze względów wyżej podanych, za dopuszczalny uznano wniosek skierowany względem decyzji organu I instancji, to jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie jest związany określonym w nim przedmiotem żądania, dla skuteczności wstrzymania wykonania aktu, jaki został wydany w sprawie, musi ono dotyczyć decyzji podlegającej wykonaniu, a zatem decyzji organu odwoławczego. Z tego względu w sentencji postanowienia orzeczono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.
Mając na uwadze podane wyżej okoliczności, w oparciu o art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.