Uzasadnienie
WYROKIEM Z DNIA 8 KWIETNIA 2011 R. SYGN. AKT I SA/WA 1992/10 WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE W SPRAWIE ZE SKARGI A. S. NA DECYZJĘ MINISTRA SKARBU PAŃSTWA Z DNIA [...] SIERPNIA 2010 R. NR [...] ([...]) UTRZYMUJĄCĄ W MOCY DECYZJĘ WOJEWODY [...] Z DNIA [...] MAJA 2010 R. NR [...] O ODMOWIE POTWIERDZENIA A. S. PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA PRZEZ O. S. NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI PAŃSTWA POLSKIEGO, UCHYLIŁ ZASKARŻONĄ DECYZJĘ ORAZ DECYZJĘ ORGANU I INSTANCJI I STWIERDZIŁ, ŻE ZASKARŻONA DECYZJA NIE PODLEGA WYKONANIU.
POWYŻSZE ROZSTRZYGNIĘCIE WYDANE ZOSTAŁO W NASTĘPUJĄCYM STANIE FAKTYCZNYM:
WNIOSKIEM Z DNIA 30 GRUDNIA 1992 R., SKIEROWANYM DO URZĘDU MIASTA [...], A. S. WYSTĄPIŁ O PRZYZNANIE REKOMPENSATY ZA MIENIE POZOSTAWIONE PRZEZ JEGO BABKĘ – O. S. W MIEJSCOWOŚCI S., WOJ. [...] (OBECNE [...]). POSTANOWIENIEM Z DNIA [...] MARCA 2006 R. PREZYDENT MIASTA [...] PRZEKAZAŁ TEN WNIOSEK DO ROZPOZNANIA ZGODNE Z WŁAŚCIWOŚCIĄ WOJEWODZIE [...].
WOJEWODA [...] PO ROZPATRZENIU POWYŻSZEGO WNIOSKU DECYZJĄ Z DNIA [...] MAJA 2010 R. NR [...], WYDANĄ NA PODSTAWIE ART. 7 UST. 2, ART. 5 UST. 3 PKT 4 W ZW. Z ART. 3 UST. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. - O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ (DZ. U. Z 2005 R. NR 169, POZ. 1418 ZE ZM.), ODMÓWIŁ POTWIERDZENIA A. S. PRAWA DO REKOMPENSATY, WSKAZUJĄC NA NIEWYKAZANIE PRZEZ WNIOSKODAWCĘ, MIMO STOSOWNYCH WEZWAŃ, NASTĘPSTWA PRAWNEGO PO O. S., A TAKŻE NIEPRZEDŁOŻENIE DOWODÓW POTWIERDZAJĄCYCH ZAMIESZKIWANIE PRZEZ WŁAŚCICIELKĘ MIENIA W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ I JEGO OPUSZCZENIA W ZWIĄZKU Z ROZPOCZĘTĄ W 1939 R. WOJNĄ. JEDYNYM DOKUMENTEM PRZEDŁOŻONYM PRZEZ WNIOSKODAWCĘ BYŁ BOWIEM ODPIS WYDANEGO DLA O. S. ORZECZENIA PAŃSTWOWEGO URZĘDU REPATRIACYJNEGO ODDZIAŁ WE [...] Z DNIA [...] LUTEGO 1946 R., KTÓRY TO DOKUMENT POTWIERDZA POLSKIE OBYWATELSTWO WŁAŚCICIELKI MIENIA NA DZIEŃ 1 WRZEŚNIA 1939 R. ORAZ RODZAJ I POWIERZCHNIĘ NIERUCHOMOŚCI POZOSTAWIONEJ W S. PRZY UL. S. [...].
OD DECYZJI TEJ A. S. WNIÓSŁ ODWOŁANIE, ZAŁĄCZAJĄC DO NIEGO KOPIĘ ZŁOŻONEGO W SĄDZIE WNIOSKU O STWIERDZENIE NABYCIA SPADKU PO O. S. ORAZ KOPIĘ POSTANOWIENIA SĄDU REJONOWEGO DLA [...] Z DNIA 1 LIPCA 1987 R. SYGN. AKT [...] O STWIERDZENIU NABYCIA SPADKU PO OJCU – S. S. PRZY PIŚMIE Z DNIA 15 LIPCA 2010 R. SKARŻĄCY UZUPEŁNIŁ SWOJE ODWOŁANIE PRZESYŁAJĄC KOPIĘ PRAWOMOCNEGO POSTANOWIENIA SĄDU REJONOWEGO DLA [...] Z DNIA 20 MAJA 2010 R. SYGN. AKT [...] O STWIERDZENIU NABYCIA PRZEZ JEGO OJCA SPADKU PO O. S. W NASTĘPSTWIE ROZPATRZENIA ODWOŁANIA MINISTER SKARBU PAŃSTWA DECYZJĄ Z DNIA [...] SIERPNIA 2010 R. NR [...] ([...]) UTRZYMAŁ W MOCY DECYZJĘ WOJEWODY [...] Z [...] MAJA 2010 R. W UZASADNIENIU ROZSTRZYGNIĘCIA ORGAN ODWOŁAWCZY PODNIÓSŁ, IŻ STOSOWNIE DO ART. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. PRAWO DO REKOMPENSATY PRZYSŁUGUJE WŁAŚCICIELOWI NIERUCHOMOŚCI POZOSTAWIONYCH POZA OBECNYMI GRANICAMI RP, JEŻELI SPEŁNIA ON ŁĄCZNIE NASTĘPUJĄCE WYMOGI: 1) BYŁ W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. OBYWATELEM POLSKIM, ZAMIESZKIWAŁ W TYM DNIU NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ORAZ OPUŚCIŁ JE Z PRZYCZYN, O KTÓRYCH MOWA W ART. 1;
2) POSIADA POLSKIE OBYWATELSTWO. W PRZYPADKU ZAŚ ŚMIERCI WŁAŚCICIELA POZOSTAWIONYCH NIERUCHOMOŚCI, PRAWO DO REKOMPENSATY, STOSOWNIE DO ART. 3 UST. 2 POWOŁANEJ USTAWY PRZYSŁUGUJE WSZYSTKIM JEGO SPADKOBIERCOM, ALBO NIEKTÓRYM Z NICH WSKAZANYM PRZEZ POZOSTAŁYCH SPADKOBIERCÓW, JEŻELI SPEŁNIAJĄ WYMÓG OKREŚLONY W ART. 2 PKT 2 USTAWY. ORGAN ZAZNACZYŁ JEDNOCZEŚNIE, IŻ WNIOSEK O PRZYZNANIE REKOMPENSATY MOŻE ZOSTAĆ UWZGLĘDNIONY JEDYNIE WÓWCZAS, GDY SPEŁNIONE ZOSTANĄ ŁĄCZNIE WSZYSTKIE WSKAZANE WYŻEJ PRZESŁANKI.
TYMCZASEM W NINIEJSZEJ SPRAWIE NIE ZOSTAŁO PRZEZ STRONĘ UDOWODNIONE, I TO MIMO WIELOKROTNYCH JEJ WEZWAŃ PRZEZ ORGAN PIERWSZEJ INSTANCJI, ŻE O. S. ZAMIESZKIWAŁA W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RP, ANI OKOLICZNOŚCI I MOMENT JEJ REPATRIACJI NA OBECNE TERYTORIUM RP ORAZ LEGITYMACJA A. S. DO WYSTĄPIENIA Z WNIOSKIEM O WYDANIE DECYZJI POTWIERDZAJĄCEJ PRAWO REKOMPENSATY. STRONA NIE UDOWODNIŁA RÓWNIEŻ POSIADANIA PRZEZ O. S. OBYWATELSTWA POLSKIEGO W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. PRZEDŁOŻONE PRZEZ WNIOSKODAWCĘ ORZECZENIE PAŃSTWOWEGO URZĘDU REPATRIACYJNEGO JEST BOWIEM, ZDANIEM ORGANU ODWOŁAWCZEGO, NIEWYSTARCZAJĄCYM DOWODEM NA TĘ OKOLICZNOŚĆ.
W OCENIE MINISTRA SKARBU PAŃSTWA, WOJEWODA [...] W SPOSÓB WŁAŚCIWY USTALIŁ STAN FAKTYCZNY SPRAWY ORAZ DOKONAŁ PRAWIDŁOWEJ JEGO SUBSUMCJI DO PRZEPISÓW USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. ORGAN ODWOŁAWCZY PODNIÓSŁ PRZY TYM, IŻ DECYDUJĄC SIĘ NA ZŁOŻENIE WNIOSKU O PRZYZNANIE PRAWA DO REKOMPENSATY, WNIOSKODAWCA MUSI LICZYĆ SIĘ Z TYM, ŻE ORGAN WOJEWÓDZKI BĘDZIE WYMAGAŁ OD NIEGO UDOWODNIENIA SPEŁNIENIA PRZESŁANEK POTWIERDZENIA PRAWA DO REKOMPENSATY. NIE MOŻNA ZASADNIE OCZEKIWAĆ, ŻE W PRZYPADKU BIERNOŚCI WNIOSKODAWCY, KTÓRY W USTAWOWYM TERMINIE SZEŚCIOMIESIĘCZNYM, WYZNACZONYM PRZEZ ORGAN WOJEWÓDZKI NA PODSTAWIE ART. 6 UST. 6 POWOŁANEJ WYŻEJ USTAWY, NAWET NIE UDOWODNIŁ SWOJEGO NASTĘPSTWA PRAWNEGO PO O. S. (NIEUWIERZYTELNIONĄ KSEROKOPIĘ PRAWOMOCNEGO POSTANOWIENIA SĄDU SPADKU Z DNIA 3 SIERPNIA 2010 R. DOŁĄCZYŁ ON DO AKT DOPIERO NA ETAPIE POSTĘPOWANIA ODWOŁAWCZEGO), ORGAN WOJEWÓDZKI SAM BĘDZIE POSZUKIWAŁ DOWODÓW POTWIERDZAJĄCYCH SPEŁNIENIE POZOSTAŁYCH WYMOGÓW OKREŚLONYCH W USTAWIE Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. MINISTER WYWODZIŁ JEDNOCZEŚNIE, IŻ ZASADA OFICJALNOŚCI POSTĘPOWANIA DOWODOWEGO NIE OZNACZA, ŻE STRONA MOŻE ZACHOWYWAĆ SIĘ BIERNIE W JEGO TOKU, DLATEGO TEŻ TO NA NIEJ SPOCZYWA CIĘŻAR WSKAZANIA KONKRETNYCH FAKTÓW I ZDARZEŃ, Z KTÓRYCH WYWODZI DLA SIEBIE OKREŚLONE SKUTKI PRAWNE.
JEŻELI NATOMIAST STRONA ODMAWIA PRZEDSTAWIENIA ŻĄDANEGO PRZEZ ORGAN DOKUMENTU, Z POSIADANIA KTÓREGO WYWODZI DLA SIEBIE OKREŚLONE UPRAWNIENIA, A OKOLICZNOŚCI WYNIKAJĄCE Z TEGO DOKUMENTU NIE MOŻNA USTALIĆ W INNY SPOSÓB ORGAN MOŻE ODMÓWIĆ ŻĄDANIU STRONY, A TAKA ODMOWA NIE NARUSZA PRAWA.
NA POWYŻSZĄ DECYZJĘ A. S. WNIÓSŁ SKARGĘ DO WOJEWÓDZKIEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO W WARSZAWIE, ZARZUCAJĄC MINISTROWI, IŻ TEN WBREW USTALENIOM WOJEWODY [...] UZNAŁ, ŻE PRZEDŁOŻONE PRZEZ NIEGO ORZECZENIE PAŃSTWOWEGO URZĘDU REPATRIACYJNEGO Z LUTEGO 1946 R. NIE JEST WYSTARCZAJĄCYM DOWODEM NA POSIADANIE PRZEZ O. S. OBYWATELSTWA POLSKIEGO W DNIU WYBUCHU WOJNY, A TYM SAMYM W SPOSÓB NIEUPRAWNIONY ZMIENIŁ NA NIEKORZYŚĆ SKARŻĄCEGO USTALENIA POCZYNIONE W TYM ZAKRESIE W DECYZJI ORGANU PIERWSZEJ INSTANCJI. SKARŻĄCY ZWRÓCIŁ UWAGĘ, ŻE ZADANIEM PAŃSTWOWEGO URZĘDU REPATRIACYJNEGO, KTÓRY POWSTAŁ NA MOCY DEKRETU PKWN Z DNIA 7 PAŹDZIERNIKA 1944 R., BYŁA ORGANIZACJA REPATRIACJI LUDNOŚCI NA POJAŁTAŃSKIE TERYTORIUM POLSKI. W SZCZEGÓLNOŚCI W RAMACH TEJ ORGANIZACJI DO URZĘDU NALEŻAŁO REGULOWANIE PLANOWEGO NAPŁYWU REPATRIANTÓW, OPIEKA SANITARNO – ŻYWNOŚCIOWA, PLANOWE ROZMIESZCZANIE REPATRIANTÓW I ORGANIZACJA ICH OSADNICTWA NA ZIEMIACH POLSKICH.
STĄD TEŻ JEGO BABKA OSIADŁA POCZĄTKOWO W K., GDZIE NA PODSTAWIE POWYŻSZEGO ORZECZENIA OTRZYMAŁA PRZYDZIAŁ DOMU. WYWODZIŁ ON PONADTO, IŻ Z TREŚCI WSPOMNIANEGO ORZECZENIA WYNIKA, ŻE JEGO BABKA PRZYJECHAŁA DO K. Z L. JAKO REPATRIANTKA W OKRESIE Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ PO 1 WRZEŚNIA 1939 R. I W ZWIĄZKU Z WOJNĄ. DATA 1 WRZEŚNIA 1939 R. JEST PRZY TYM DATĄ PEWNĄ JEŚLI CHODZI O ZAMIESZKIWANIE JEJ NA KRESACH WSCHODNICH, BOWIEM PRZECIWNE ROZUMOWANIE PROWADZIŁOBY DO NIELOGICZNEGO WNIOSKU, ŻE O. S. W CZASIE WOJNY PRZESIEDLIŁA SIĘ NP. Z W. NA TERENY, Z KTÓRYCH LUDNOŚĆ POLSKA UCIEKAŁA W PRZECIWNYM KIERUNKU. ZDANIEM SKARŻĄCEGO ORZECZENIE POWYŻSZE POTWIERDZA RÓWNIEŻ OBYWATELSTWO POLSKIE REPATRIANTKI. W TYM STANIE RZECZY NIE JEST ZASADNE PRZYJĘCIE, IŻ W SPRAWIE NIE ZOSTAŁY SPEŁNIONE USTAWOWE PRZESŁANKI DO USTALENIA PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIONEGO PRZEZ JEGO BABKĘ MIENIA POZA OBECNYMI GRANICAMI RP.
W OPARCIU O TAK SFORMUŁOWANE ZARZUTY WNIÓSŁ ON O UCHYLENIE ZASKARŻONEJ DECYZJI MINISTRA SKARBU PAŃSTWA Z DNIA [...] SIERPNIA 2010 R. W ODPOWIEDZI NA SKARGĘ MINISTER SKARBU PAŃSTWA PODTRZYMAŁ STANOWISKO PREZENTOWANE DOTYCHCZAS W SPRAWIE I WNIÓSŁ O JEJ ODDALENIE.
W WYROKU UCHYLAJĄCYM DECYZJE ORGANÓW OBYDWU INSTANCJI Z DNIA 8 KWIETNIA 2011 R. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE POWOŁAŁ BRZMIENIE ART. 15 K.P.A., OKREŚLAJĄCY ZASADĘ DWUINSTANCYJNOŚCI POSTĘPOWANIA. SĄD WSKAZAŁ, ŻE Z AKT SPRAWY NIE WYNIKA, BY MINISTER SKARBU PAŃSTWA PODEJMUJĄC W DNIU [...] SIERPNIA 2010 R. OSTATECZNĄ DECYZJĘ W SPRAWIE OBJĘTEJ ODWOŁANIEM A. S. OD DECYZJI WOJEWODY [...] Z DNIA [...] MAJA 2010 R. NR [...] PRZEPROWADZIŁ JAKIEKOLWIEK POSTĘPOWANIE WYJAŚNIAJĄCE, MAJĄCE NA CELU USTALENIE ISTOTNYCH DLA JEJ ROZSTRZYGNIĘCIA OKOLICZNOŚCI. ANALIZA ZAŚ TREŚCI UZASADNIENIA ZASKARŻONEJ DECYZJI WSKAZUJE, ŻE W POSTĘPOWANIU TYM ORGAN DRUGIEJ INSTANCJI OGRANICZYŁ SIĘ WYŁĄCZNIE DO OCENY ZGODNOŚCI PRAWEM DECYZJI WOJEWODY [...] ORAZ OCENY PROWADZONEGO PRZEZ TEN ORGAN POSTĘPOWANIA. TAKI SPOSÓB POSTĘPOWANIA JEST W OCENIE SĄDU NIEDOPUSZCZALNY, GDYŻ GODZI ON W WYRAŻONĄ W ART. 15 K.P.A. ZASADĘ INSTANCYJNOŚCI.
ZWAŻYĆ BOWIEM NALEŻY, ŻE DO UZNANIA, ŻE ZASADA TA ZOSTAŁA ZREALIZOWANA, NIE WYSTARCZA SAMO STWIERDZENIE, ŻE W SPRAWIE ZAPADŁY DWA ROZSTRZYGNIĘCIA DWÓCH ORGANÓW RÓŻNYCH STOPNI. KONIECZNE JEST TAKŻE, BY ROZSTRZYGNIĘCIA TE ZOSTAŁY, JAK WSPOMNIANO NA WSTĘPIE, POPRZEDZONE PRZEPROWADZENIEM PRZEZ KAŻDY Z ORGANÓW, KTÓRY WYDAŁ DECYZJE, POSTĘPOWANIA UMOŻLIWIAJĄCEGO OSIĄGNIĘCIE CELÓW, DLA KTÓRYCH POSTĘPOWANIE TO JEST PROWADZONE (VIDE: WYROK NSA Z DNIA 12 LISTOPADA 1992 R., SYGN. AKT V SA 721/92, ONSA 1992/3-4/95). MINISTER SKARBU PAŃSTWA NIE MÓGŁ ZATEM W REALIACH NINIEJSZEJ SPRAWY BEZ NARAŻENIA SIĘ NA ZARZUT NARUSZENIA ART. 15 K.P.A., UCHYLIĆ SIĘ OD SAMODZIELNEGO PONOWNEGO PRZEPROWADZENIA POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W ZAKRESIE SPEŁNIENIA PRZEZ WNIOSKODAWCĘ PRZESŁANEK UPRAWNIAJĄCYCH GO DO UZYSKANIA W TRYBIE PRZEPISÓW USTAWIE Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. - O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ (DZ. U. NR 169, POZ. 1418 ZE ZM.) REKOMPENSATY ZA POZOSTAWIONE PRZEZ JEGO POPRZEDNIKA PRAWNEGO NA KRESACH WSCHODNICH MIENIE, POWOŁUJĄC SIĘ NA NIESKUTECZNOŚĆ WEZWAŃ KIEROWANYCH DO STRONY W TOKU POSTĘPOWANIA PROWADZONEGO PRZED ORGANEM WOJEWÓDZKIM.
KONSEKWENCJĄ NARUSZENIA ZASADY INSTANCYJNOŚCI BYŁO ZAŚ WYDANIE PRZEZ MINISTRA OSTATECZNEJ DECYZJI Z DNIA [...] SIERPNIA 2010 R. W WARUNKACH NIEUSTALONEGO, ZGODNIE Z ZASADAMI PRAWDY OBIEKTYWNEJ, STANU FAKTYCZNEGO SPRAWY (A WIĘC Z NARUSZENIEM ART. 7 ART. 77 § 1 ORAZ ART. 80 K.P.A.), CO JEST NIEZBĘDNYM ELEMENTEM WŁAŚCIWEGO ZASTOSOWANIA NORMY PRAWA MATERIALNEGO. TEGO RODZAJU NARUSZENIE PRZEPISÓW POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO MIAŁO ZAŚ ISTOTNY WPŁYW NA WYNIK SPRAWY.
W OCENIE SĄDU KOLEJNĄ WADĄ PRAWNĄ ZASKARŻONEJ DECYZJI JEST NIEZAWARCIE W NIEJ UZASADNIENIA FAKTYCZNEGO ODPOWIADAJĄCEGO WYMOGOM WYNIKAJĄCYM Z NORMY ZAWARTEJ W ART. 107 § 3 K.P.A. NIE SPEŁNIA STANDARDÓW UZASADNIENIA FAKTYCZNEGO LAKONICZNE WSKAZANIE PRZEZ MINISTRA SKARBU PAŃSTWA NA BRAK UDOWODNIENIA SPEŁNIENIA USTAWOWYCH PRZESŁANEK UZASADNIAJĄCYCH PRZYZNANIE PRAWA DO REKOMPENSATY, TJ. ZAMIESZKIWANIA PRZEZ O. S. W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RP, OKOLICZNOŚCI I CHWILI JEJ REPATRIACJI NA OBECNE TERYTORIUM RP ORAZ BRAK LEGITYMACJI A. S. DO WYSTĄPIENIA Z WNIOSKIEM O WYDANIE W TYM PRZEDMIOCIE DECYZJI. TAKŻE ZAWARTA W UZASADNIENIU DECYZJI JEDNOZDANIOWA OCENA PRZEDŁOŻONEGO PRZEZ STRONĘ NA POTWIERDZENIE SWOICH ROSZCZEŃ ORZECZENIA PAŃSTWOWEGO URZĘDU REPATRIACYJNEGO Z LUTEGO 1946 R. JAKO DOKUMENTU NIEWYSTARCZAJĄCEGO DLA POTWIERDZENIA POSIADANEGO PRZEZ O. S. OBYWATELSTWA POLSKIEGO W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. (ODMIENNA OD OCENY WOJEWODY), NIEZAWIERAJĄCA JAKIEGOKOLWIEK WYJAŚNIENIA MOTYWÓW JEJ SFORMUŁOWANIA ORAZ NIEODNOSZĄCA SIĘ DO TREŚCI TEGO DOKUMENTU, UNIEMOŻLIWIA JEJ WERYFIKACJĘ POD WZGLĘDEM POPRAWNOŚCI DOKONANEGO PRZEZ ORGAN WNIOSKOWANIA.
Z TAK SFORMUŁOWANEGO UZASADNIENIA NIE SPOSÓB BOWIEM ODTWORZYĆ TOKU ROZUMOWANIA ORGANU, KTÓRY DOPROWADZIŁ GO DO POWYŻSZYCH KONSTATACJI. NIEMOŻNOŚĆ ZAŚ ODTWORZENIA MOTYWÓW JAKIMI KIEROWAŁ SIĘ ORGAN ODWOŁAWCZY FORMUŁUJĄC POWYŻSZE OCENY, UNIEMOŻLIWIA JAKĄKOLWIEK SĄDOWĄ KONTROLĘ POCZYNIONYCH PRZEZ NIEGO W TYM ZAKRESIE USTALEŃ.
MAJĄC NA WZGLĘDZIE TO, ŻE ISTOTNE DLA SPRAWY OKOLICZNOŚCI FAKTYCZNE, WYNIKAJĄCE Z PRZEDŁOŻENIA PRZEZ STRONĘ NA ETAPIE POSTĘPOWANIA ODWOŁAWCZEGO POSTANOWIEŃ SPADKOWYCH, POTWIERDZAJĄCYCH NASTĘPSTWO PRAWNE PO ZMARŁEJ REPATRIANTCE (POSTANOWIENIE Z DNIA 1.08.1987 R. SYGN. I NS 691/87/S ORAZ Z DNIA 20.05.2010 R. SYGN. AKT I NS 788/09/S), NIE BYŁY ZNANE ROZSTRZYGAJĄCEMU SPRAWĘ W PIERWSZEJ INSTANCJI WOJEWODZIE [...], SĄD WSKAZAŁ, ŻE STAN FAKTYCZNY PRZEZ TEN ORGAN WÓWCZAS USTALONY NIE MOŻE BYĆ UZNANY ZA PRAWIDŁOWY.
SĄD PODKREŚLIŁ PRZY TYM, IŻ STWIERDZENIE WYŻEJ WYKAZANYCH WAD PROCESOWYCH ZASKARŻONEJ DECYZJI ORAZ POPRZEDZAJĄCEJ JĄ DECYZJI WOJEWODY [...] ZWALNIA SĄD Z OCENY ISTOTY SPRAWY, DOPIERO BOWIEM DECYZJA WYDANA W NASTĘPSTWIE USTALONEGO PRAWIDŁOWO STANU FAKTYCZNEGO SPRAWY, BĘDZIE MOGŁA BYĆ PRZEDMIOTEM KONTROLI CO DO LEGALNOŚCI PRZYJĘTEGO W NIEJ MERYTORYCZNEGO ROZSTRZYGNIĘCIA.
SĄD WSKAZAŁ, IŻ ROZPOZNAJĄC PONOWNIE SPRAWĘ WOJEWODA [...] PONOWNIE DOKONA ANALIZY ZGROMADZONYCH W SPRAWIE DOKUMENTÓW, ZAŚ SWOJE STANOWISKO, KTÓREGO TREŚCI OBECNIE SĄD NIE PRZESĄDZA, WŁAŚCIWIE UZASADNI STOSOWNIE DO ART. 107 § 3 K.P.A.
NA POWYŻSZE ORZECZENIE SĄDU SKARGĘ KASACYJNĄ WNIÓSŁ MINISTER SKARBU PAŃSTWA, ZASKARŻAJĄC GO W CAŁOŚCI I ZARZUCAJĄC MU NARUSZENIE PRZEPISÓW POSTĘPOWANIA MAJĄCYCH ISTOTNY WPŁYW NA WYNIK SPRAWY TJ.:
ART. 145 § 1 PKT. 1 LIT. C) P.P.S.A. W ZW. Z ART. 15 K.P.A. POPRZEZ PRZYJĘCIE PRZEZ SĄD, ŻE W NINIEJSZEJ SPRAWIE DOSZŁO DO NARUSZENIA PRZEZ ORGANY ADMINISTRACJI PRZEPISÓW POSTĘPOWANIA, KTÓRE MOGŁY MIEĆ ISTOTNY WPŁYW NA WYNIK SPRAWY PRZEJAWIAJĄCE SIĘ W UZNANIU, IŻ ORGAN NARUSZYŁ ZASADĘ DWUINSTANCYJNOŚCI POSTĘPOWANIA NIE PRZEPROWADZAJĄC POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO, PRZEZ CO WADLIWIE USTALIŁ STAN FAKTYCZNY SPRAWY, CO SKUTKOWAŁO KONIECZNOŚCIĄ UCHYLENIA ZASKARŻONEJ DECYZJI,
ART. 145 § 1 PKT 1 LIT. C P.P.S.A. W ZW. Z ART. 7 I 77 § 1, 80 K.P.A, POPRZEZ PRZYJĘCIE, IŻ W
NINIEJSZEJ SPRAWIE DOSZŁO DO NARUSZENIA PRZEZ ORGANY ADMINISTRACJI PRZEPISÓW POSTĘPOWANIA, KTÓRE MOGŁY MIEĆ ISTOTNY WPŁYW POPRZEZ PRZYJĘCIE, IŻ ORGAN ODWOŁAWCZY NIE ROZPATRZYŁ W SPOSÓB WSZECHSTRONNY STANU FAKTYCZNEGO SPRAWY ORAZ MATERIAŁU W NIEJ ZGROMADZONEGO, PODCZAS GDY SĄD POMINĄŁ ISTOTNĄ OKOLICZNOŚĆ, IŻ PRZY BRAKU PRZEJAWIANIA INICJATYWY DOWODOWEJ PRZEZ STRONĘ POSTĘPOWANIA NIE MOŻNA NAKŁADAĆ NA ORGAN ADMINISTRACJI NIEOGRANICZONEGO OBOWIĄZKU POSZUKIWANIA DOWODÓW, JEŻELI TAKICH DOWODÓW, ZGODNIE Z USTAWĄ O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, NIE DOSTARCZYŁA STRONA POSTĘPOWANIA.
PONADTO ZARZUCIŁ NARUSZENIE PRAWA MATERIALNEGO PRZEZ BŁĘDNĄ JEGO WYKŁADNIĘ TJ. ART. 6 UST. 1 - 6 W ZW. Z ART. 7 UST. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RP POPRZEZ ICH NIEZASTOSOWANIE W SYTUACJI, GDY STAN FAKTYCZNY SPRAWY UMOŻLIWIAŁ DOKONANIE SUBSUMCJI.
WSKAZUJĄC NA POWYŻSZE WNIÓSŁ O UCHYLENIE ZASKARŻONEGO WYROKU W CAŁOŚCI I PRZEKAZANIE SPRAWY WOJEWÓDZKIEMU SĄDOWI ADMINISTRACYJNEMU W WARSZAWIE DO PONOWNEGO ROZPOZNANIA A W PRZYPADKU, GDYBY NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY NIE DOPATRZYŁ SIĘ NARUSZENIA PRZEPISÓW POSTĘPOWANIA, MAJĄCEGO ISTOTNY WPŁYW NA JEGO WYNIK WNIÓSŁ O UCHYLENIE ZASKARŻONEGO WYROKU W CAŁOŚCI I ODDALENIE SKARGI A. S. I ZASĄDZENIE OD SKARŻĄCEGO NA RZECZ MINISTRA SKARBU PAŃSTWA KOSZTÓW POSTĘPOWANIA.
STORNA WNOSZĄCA SKARGĘ KASACYJNĄ POWOŁAŁA BRZMIENIE ART. 6 USTAWY O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY, ZGODNIE Z KTÓRYM TO STRONA ZOBOWIĄZANA JEST DOŁĄCZYĆ DO WNIOSKU DOWODY NA POPARCIE SWOICH TWIERDZEŃ. W SYTUACJI BRAKU KONKRETNYCH DOWODÓW ORGAN OBOWIĄZANY JEST NATOMIAST WEZWAĆ STRONĘ O ICH UZUPEŁNIENIE WYZNACZAJĄC W TYM CELU SZEŚCIOMIESIĘCZNY TERMIN. WSKAZAŁA, IŻ PRZEPISY TE ZNACZNIE OGRANICZAJĄ ZASADĘ PROWADZENIA POSTĘPOWANIA Z URZĘDU WYRAŻONĄ W ART. 7 I 77 KPA. PRZENIESIENIE CIĘŻARU DOWODU NA ORGAN I ZOBOWIĄZANIE GO DO PROWADZENIA POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO Z URZĘDU OZNACZAŁOBY TYM SAMYM, IŻ STRONA MOŻE NIE ZAŁĄCZAĆ DO WNIOSKU O REKOMPENSATĘ ŻADNYCH DOWODÓW. ORGAN ZOBOWIĄZANY BYŁBY BOWIEM KAŻDORAZOWO PROWADZIĆ POSTĘPOWANIE W PEŁNYM ZAKRESIE, CO DO WSZYSTKICH PRZESŁANEK WSKAZANYCH W ART. 2 I 3 USTAWY, A WEZWANIE W TRYBIE ART. 6 UST. 6 USTAWY BYŁOBY ZBĘDNE, PONIEWAŻ POZBAWIONE JAKICHKOLWIEK SANKCJI.
PODNIESIONO, IŻ TO NA STRONIE SPOCZYWA GŁÓWNY CIĘŻAR DOWODU, A KONSEKWENCJĄ NIEPRZEDŁOŻENIA KONKRETNYCH DOWODÓW JEST ODMOWA POTWIERDZENIA PRAWA DO REKOMPENSATY. NIE MOŻNA TYM SAMYM OBCIĄŻAĆ ORGANU II INSTANCJI OBOWIĄZKIEM PRZEPROWADZENIA POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SYTUACJI, GDY STRONA MIMO WIELOKROTNYCH WEZWAŃ (MIĘDZY INNYMI W ZAKRESIE WYKAZANIA FAKTU ZAMIESZKIWANIA PRZEZ O. S. NA BYŁYCH TERYTORIACH RP) NIE WYKAZAŁA (RÓWNIEŻ NA ETAPIE POSTĘPOWANIA ODWOŁAWCZEGO) WSZYSTKICH ŁĄCZNIE WYMAGANYCH PRZESŁANEK WARUNKUJĄCYCH POTWIERDZENIE PRAWA DO REKOMPENSATY.
W OCENIE STRONY SĄD WINIEN ODNIEŚĆ SIĘ DO MERITUM I USTALIĆ, CZY ORGAN ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WYDAJĄC DECYZJĘ, NARUSZYŁ PRZEPISY USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. NA POPARCIE SWEGO STANOWISKA STRONA POWOŁAŁA SIĘ NA ORZECZNICTWO SĄDÓW ADMINISTRACYJNYCH, DOTYCZĄCE TEJ KWESTII.
WSKAZANO, IŻ ZGODNIE Z USTAWĄ Z DNIA 8 LIPCA 2005R, O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ GŁÓWNY CIĘŻAR DOWODOWY SPOCZYWA NA STRONIE POSTĘPOWANIA.
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W ZASKARŻONYM WYROKU OPIERAJĄC SIĘ NA TWIERDZENIU O NARUSZENIU ZASADY DWUINSTANCYJNOŚCI (I BĘDĄCYCH LEGO NASTĘPSTWEM BŁĘDACH W USTALENIACH FAKTYCZNYCH SPRAWY) POMINĄŁ ZUPEŁNIE KONSEKWENCJE, JAKIE PŁYNĄ DLA STRONY Z NIEPRZEDŁOŻENIA KONKRETNYCH DOWODÓW. ZAZNACZYĆ W TYM MIEJSCU NALEŻY, IŻ STRONA WIELOKROTNIE WZYWANA BYŁA O PRZEDŁOŻENIE DOWODÓW WSKAZUJĄCYCH CHOCIAŻBY NA FAKT ZAMIESZKIWANIA PRZEZ O. S. W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RP. SAMO ORZECZENIU PAŃSTWOWEGO URZĘDU REPATRIACYJNEGO, POTWIERDZA BOWIEM TYLKO REPATRIACJĘ, NIE JEST NATOMIAST DOWODEM NA ZAMIESZKIWANIE W KONKRETNEJ DACIE NA OBSZARZE KRESÓW WSCHODNICH.
NIERZADKIE SĄ NATOMIAST SYTUACJE, ŻE OSOBY UZYSKIWAŁY ORZECZENIA PUR-OWSKIE, MIMO IŻ W DNIU WYBUCHU WOJNY NIE ZAMIESZKIWAŁY NA BYŁYM TERYTORIUM RP (NP. PO NAPAŚCI WOJSK NIEMIECKICH UCIEKŁY NA OBSZAR KRESÓW, GDZIE RÓWNIEŻ POSIADAŁY MAJĄTKI).
NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:
STOSOWNIE DO TREŚCI ART. 183 § 1 USTAWY Z DNIA 30 SIERPNIA 2002 R. PRAWO O POSTĘPOWANIU PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI (DZ. U. NR 153, POZ. 1270 ZE ZM.), ZWANEJ DALEJ P.P.S.A., NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY ROZPOZNAJE SPRAWĘ W GRANICACH SKARGI KASACYJNEJ, BIERZE JEDNAK Z URZĘDU POD ROZWAGĘ NIEWAŻNOŚĆ POSTĘPOWANIA, KTÓREJ PRZESŁANKI ZOSTAŁY OKREŚLONE W ART. 183 § 2 P.P.S.A.
W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z tych przesłanek, sprawa mogła być zatem przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej ustawy stanowić mogą: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wnoszący skargę kasacyjną musi wskazać konkretną normę prawa materialnego, czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu.
Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a.
Jako podstawy kasacyjne Minister Skarbu Państwa wskazał naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w związku z przepisami prawa materialnego, poprzez dokonanie ich błędnej wykładni, tj. art. 15, art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. oraz art. 6 ust. 1 – 6 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii naruszenia przepisu proceduralnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wskazać należy, iż trudno zarzucić Sądowi I instancji jego obrazę. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, sąd uchyla zaskarżoną decyzje, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] właśnie z uwagi na uchybienia proceduralne, których dopuściły się organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie.
Zgodzić się trzeba z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy nie wynikało bowiem, by Minister Skarbu Państwa podejmując ostateczną decyzję przeprowadził postępowanie wyjaśniające, celem wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, w postaci spełniania przez wnioskodawcę przesłanek uprawniających go do uzyskania rekompensaty w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W zaskarżonej decyzji organ w zasadzie skoncentrował się na oceny zgodności z prawem i oceny postępowania prowadzonego przez organ I instancji.
Tymczasem w postępowaniu administracyjnym wniesienie odwołania przenosi na organ drugiej instancji kompetencję do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej. Zasadą jest, iż organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, co następuje - stosownie do treści art. 138 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, polegającego na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub części i w tym zakresie wydaniu orzeczenia co do istoty sprawy bądź uchyleniu tej decyzji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, bądź też umorzeniu postępowania odwoławczego.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, określonej w art. 15 k.p.a. Istota tej zasady polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Zgodnie z tą zasadą strona ma prawo, aby jej sprawa była przedmiotem dwukrotnego rozpoznania przez dwa różne organy.
Jak słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał Sąd I instancji, aby zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza jedynie stwierdzenie, iż w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni, albowiem konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, co w niniejszej sprawie nie miałoby miejsca. Nie można ponadto pominąć faktu, że według omawianej zasady, organ odwoławczy posiada kompetencje zarówno kontrolne, jak i merytoryczne i winien je należycie wykonywać.
Ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jako nietrafne uznać należy stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż ustalony w sprawie stan faktyczny umożliwiał dokonanie subsumcji, czyli podporządkowania go do dokonanej przez organy wykładni art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe zagadnienie materialnoprawne stanowiło podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzanie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Przepis art. 6 ustawy wskazuje natomiast niezbędne dokumenty, które należy dołączyć do przedmiotowego wniosku. W sytuacji natomiast jeżeli złożony wniosek zawiera braki w tym zakresie, Wojewoda, jako organ właściwy do rozpoznania sprawy, zgodnie z przepisem art. 5 ust. 3 wzywa wnioskodawcę do ich usunięcia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania i dopiero wówczas zgodnie z art. 7 przedmiotowej ustawy, dokonuje oceny spełnienia wymogów o których mowa kolejno w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2.
Art. 6 ust. 4 ustawy, formułując katalog dowodów posługuje się zwrotem "w szczególności". Oznacza to, że krąg wymienionych w ust. 4 dowodów nie stanowi katalogu zamkniętego. W takim wypadku zgodnie z jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) w postępowaniu dowodowym w sprawie dotyczącej realizacji prawa do rekompensaty można dopuścić wszystkie inne przewidziane prawem środki dowodowe.
Biorąc powyższe pod uwagę nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej, że przepis ten ogranicza zasadę prowadzenia postępowania z urzędu, wyrażoną w art. 7 i 77 k.p.a.
Postępowanie uregulowane przepisami ustawy o realizacji prawa do rekompensaty składa się z kilku etapów postępowania. Po zweryfikowaniu przesłanek do przyznania prawa do rekompensaty Wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, bądź też w sytuacji pozytywnej weryfikacji przesłanek wskazanych na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6, daje temu wyraz w postanowieniu, w którym wzywa wnioskodawców do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Powyższe jest niezbędnym etapem w postępowaniu o ustalenie prawa do rekompensaty i bynajmniej nie oznacza obciążenia organów prowadzących postępowanie koniecznością samodzielnego gromadzenia materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy.
W niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa powinien był ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, którego efektem byłoby wykazanie, że wnioskodawca spełnił przesłanki w zakresie spełnienia przesłanek uprawniających go do uzyskania rekompensaty w trybie powołanej ustawy.
Nie budzi wątpliwości, iż w sprawach, gdzie ustalenia faktyczne sięgają lat 40-tych i 50-tych ubiegłego wieku, postępowanie dowodowe z uwagi na znaczny upływ czasu jest znacznie utrudnione. Nie zmienia to jednak faktu, iż organ I instancji w ogóle nie przeprowadził ani nawet nie podjął próby przeprowadzenia postępowania dowodowego w wynikającym z przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty zakresie.
Faktem jest, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia swoich racji, jednak nie zwalnia to organów z obowiązku dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, poprzedzonego stosownym postępowaniem wyjaśniającym, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 k.p.a.
Sąd I instancji stwierdził, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Stwierdzając istotne wadliwości proceduralne zwrócił na nie uwagę i polecił organowi ustalenie prawidłowo stanu faktycznego sprawy, a następnie wydanie decyzji. Wskazał też, że dopiero decyzja wydana w następstwie prawidłowo wydanego stanu faktycznego będzie mogła być przedmiotem kontroli co do legalności przyjętego w niej merytorycznego rozstrzygnięcia. Stanowisko powyższe nie pozostawia wątpliwości i zostało w pełni zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wobec powyższego uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.