Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 20 grudnia 2021r., sygn. akt II SA/Bd 1296/21, oddalił skargę E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], uchylającą decyzję Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2021 r., nr [...], w całości i przyznającą Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 maja 2021 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], E. K. otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy na męża P. K. Decyzją z dnia 14 maja 2021 r., nr SR.5231.20.2021.DU.MJ, Wójt Gminy [...]uchylił realizację decyzji z dnia 4 listopada 2020 r. - od dnia 1 maja 2021 r.
WSA w Bydgoszczy ocenił, iż SKO [...] prawidłowo przyznało E. K. świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia 1 maja 2021 r., od którego uchylona została decyzja o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż Skarżąca dopiero od tego momentu spełniła przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2021 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, gdyż do dnia 1 maja 2021 r., istniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej powoływanej jako u.ś.r., do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła E. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.:
- 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. - poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- 2. art 27 ust. 5 u.ś.r. - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
W oparciu o powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 259 – dalej zwaną p.p.s.a), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które w tym przypadku nie zachodziły.
Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się do badania zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a opartych wyłącznie na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzuty te jednak okazały się nieusprawiedliwione.
Zasadniczy problem niniejszej sprawy nie dotyczył samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz terminu od którego świadczenie to przysługiwało, czy od 1 maja 2021r., tj. od dnia zaprzestania realizacji specjalnego zasiłku opiekuńczego, czy też od 1 lutego 2021 r., czyli od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego zasiłku i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek.
Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Podkreślić jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność.
Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki NSA: z 9 lutego 2023 r., I OSK 656/22 i z 3 lutego 2023 r., I OSK 630/22).
W związku z tym, skoro do dnia 14 maja 2021 r. funkcjonowała w obrocie prawnym, decyzja przyznająca E. K. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem P. K., to nie było prawnie możliwe wydanie - w czasie obowiązywania tej decyzji - innej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby Skarżącej kasacyjnie konkurencyjne świadczenie. Zaakcentować przy tym trzeba, że decyzja z dnia 14 maja 2021 r. nie została przez stronę zaskarżona. Skutkiem tego, decyzja uchylająca z określoną datą tj. z dniem 1 maja 2021 r., przyznane Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego stała się ostateczna oraz prawomocna. Okoliczność ta miała zaś w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie. Bowiem, na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym.
Z tego więc powodu organ, podobnie zresztą, jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W rezultacie - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wydanie przez Wójta wyżej wspomnianej decyzji z dnia 14 maja 2021 r., uchylającej wcześniej przyznane stronie prawo do specjalnego zasiłku dla opiekuna, a nie fakt złożenia przez stronę zainteresowaną wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Mając zaś na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., należało więc ostatecznie przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem począwszy od 1 maja 2021 r., gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od daty wcześniejszej. W tym bowiem okresie czasu E. K.przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych też powodów skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego, dokonaną przez Sąd I instancji, co prowadziło do wniosku, że zarzuty kasacyjne błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie zasługiwały na uwzględnienie.
Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.