Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie, wyrokiem z dnia 21 czerwca 2005 r. sygn. akt IISA/Wa 363/05 oddalił skargę K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na ustalenia organów, z których wynikało, iż o świadczenie w drodze wyjątku – rentę rodzinną - ubiegała się K. K. (ur.8 czerwca 1986 r.) po zmarłym w wieku 45 lat ojcu R. K. Z ustaleń dokonanych przez Prezesa ZUS wynika, iż zmarły R. K. legitymował się udowodnionym okresem ubezpieczenia społecznego w wymiarze 7 lat, 4 miesięcy i 23 dni. Jego ostanie zatrudnienie ustało w styczniu 2002 r., a zmarł 14 kwietnia 2004 r.
W ostatnim dziesięcioleciu przed datą śmierci legitymował się okresem składkowym w wymiarze 6 miesięcy i 8 dni. W okresie zatrudnienia wyżej wymienionego występowały długotrwale przerwy: od sierpnia 1978 r. do lutego 1988 r., od czerwca 1994 r. do czerwca 1999 r. (przy czym w grudniu 1997 r. pracował jedynie 14 dni), od sierpnia 1999 r. do grudnia 2001 r.
W sprawie nie dopatrzono się okoliczności szczególnych, które uniemożliwiły ojcu dziecka wypracowanie prawa do świadczenia ustawowego. Nie zostały zatem spełnione przesłanki z art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) uniemożliwiające przyznanie tego świadczenia. Organ wskazał także, iż łączny staż ubezpieczeniowy ojca dziecka był nieadekwatny do jego wieku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła dokonanie przez organ błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podniosła, iż nie uwzględniono jej szczególnej sytuacji bytowej i rodzinnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że do uzyskania świadczenia trybie wyjątkowym konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie.
Prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym, wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą także brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym uwagi na najbardziej uzasadnione potrzeby, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Przepis art. 83 § 1 cyt. ustawy umożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli istniały szczególnie uzasadnione okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie okresów wymaganych do przyznania świadczenia w trybie ustawowym, przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez ubiegającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy.
R. K. nie spełniał przesłanek do nabycia emerytury lub renty. W tej sprawie nie wykazano istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie ustawowych uprawnień. Na 45 lat życia, przepracował zaledwie 7 lat i 5 miesięcy, a długotrwałe przerwy w zatrudnieniu nie były niczym usprawiedliwione. Trudna sytuacja zdrowotna i bytowa skarżącej nie stanowiła wystarczającej podstawy do przyznania jej przedmiotowego świadczenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. K., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną jego wykładnię. Wskazując na powyższą podstawę wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz uwzględnienie wniosku i przyznanie jej renty rodzinnej w trybie powołanym wyżej przepisem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie od organu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej, kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, iż Sąd I instancji mylnie przyjął, iż art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy należy interpretować łącznie z art. 65 ust. 1 tej ustawy. Przepis art. 83 ust. 1 jest unormowaniem szczególnym w stosunku do art. 65 tej ustawy i samodzielnie konstruuje przesłanki do uzyskania świadczeń, w tym renty rodzinnej po ubezpieczonym.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, charakter tego przepisu, a zwłaszcza jego funkcja socjalna przemawia za tym, że ocena zasadności roszczenia członka rodziny powinna być dokonana w oparciu szczególne okoliczności dotyczące członka rodziny ubiegającego się o świadczenie, pomimo braku przesłanek po stronie ubezpieczonego. Należy mieć na uwadze to, że członkowie rodziny, a zwłaszcza małoletnie dzieci, nie miały żadnego wpływu na postępowanie ich ojca.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, iż w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a zatem wniosek skargi kasacyjnej o ewentualne uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do WSA we Wrocławiu, jest niewątpliwie błędny.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Nie jest zasadny podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut dokonania błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Przepis ten uzależnia przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznymi i nie mają niezbędnych środków utrzymania.
Autor skargi kasacyjnej trafnie podnosi, iż przepis art. 83 cytowanej ustawy nie może być łączony z art. 65 tej ustawy. Jest unormowaniem szczególnym samodzielnie określającym przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednakże zarówno Sąd I instancji jak i organ orzekający dokonały prawidłowej wykładni tego przepisu przyjmując, iż szczególne okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie odnoszą się do ubezpieczonego, a nie do jego członka rodziny. Zasadnie również stwierdzono, że w sprawie spełnienie tej przesłanki nie zostało wykazane.
Zauważyć jednak należy, iż w dacie wydania obu decyzji skarżąca była osobą pełnoletnią. Z akt sprawy wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 maja 2004 r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy okresowo do 31 maja 2006 r. Otrzymuje rentę socjalną z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 568,49 zł netto miesięcznie. Nie spełniała ona zatem warunków ustawowych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W następstwie takiego sformułowania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany jej granicami (art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), mógł jedynie uznać, że zarzut błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niezasadny.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art.184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – skargę kasacyjną oddalił.
Przyznanie adwokatowi zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym nastąpiło na podstawie § 19 pkt. 1 w zw. z § 19 ust. 1 pkt. 2 lit. a Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz 1346 ze zm.) Przyznana Kwota został przez Sa podwyższona o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązująca w dniu orzekania o tych opłatach.