Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2005 roku wydanym w sprawie sygnatura akt II SA/Wa 364/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. K. przedstawicielki ustawowej małoletnich: S. K., P. K., P. K., R. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] numer [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany został w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.
W dniu 14 kwietnia 2004 roku, w wieku 45 lat zmarł R. K. W chwili śmierci R. K. pozostawał w związku małżeńskim z B. K. Zmarły R. K. pozostawił dzieci: S. K., P. K., P. K. i R. K. W dniu 22czerwca 2004 roku B. K. jako przedstawicielka ustawowa dzieci S. K., P. K., P. K. i R. K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że w okresie od 13 września 1976 roku do 31 stycznia 2002 roku R. K. udokumentował okres składkowy w ilości 7 lat 4 miesięcy i 23 dni. Na oceniane do uprawnień ostatnie dziesięciolecie z przed daty śmierci, przypadł okres składkowy w rozmiarze 6 miesięcy i 8 dni. W czasie zatrudnienia R. K. kilkuletnie przerwy występowały w następujących okresach: od 1 września 1978 roku do 3 lutego 1988 roku, od 13 czerwca 1994 roku do 30 listopada 1997 roku, od 15 grudnia 1997 roku do 20 czerwca 1999 roku i od 17 sierpnia 1999 roku do 30 listopada 2001 roku.
Decyzją z dnia [...] numer [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art.83 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 39, poz.353 ze zmianami) odmówił przyznania świadczenia w postaci renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Decyzją z dnia [...] numer [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] numer [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na decyzję z dnia [...] numer [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B. K., przedstawicielka ustawowa małoletnich dzieci – S. K., P. K., P. K. i R. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę B. K., przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci S. K., P. K., P. K. i R. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] numer [...] podniósł, że R. K. nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy.
Nadto w niniejszej sprawie nie wykazano istnienia szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że R. K. nie mógł spełnić przesłanek uprawniających go do uzyskania wskazanych wyżej uprawnień. Odwołując się do treści art.83 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach rodzinnych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 162, poz.1118 ze zmianami) Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przepis ten umożliwia przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające niewypełnienie warunków niezbędnych dla przyznania świadczenia w zwykłym trybie (np. usprawiedliwiające brak wymaganych okresów składkowych) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do pracy.
Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że mając na uwadze treść art.83 ust.1 i art.65 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 162, poz.1118 ze zmianami) uznać należy, że prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2005 roku sygnatura akt II SA/Wa 364/05 wniósł pełnomocnik B. K. adwokat W. L. Pełnomocnik skarżącej zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości i zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, to jest art.83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 162, poz.1118 ze zmianami) poprzez jego błędną wykładnię. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi wniesionej na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny mylnie przyjął, iż przepis art.83 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emerytura i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy interpretować łącznie z treścią art.65 ust.1 tej ustawy. Natomiast przepis art.83 wskazanej wyżej ustawy jest unormowaniem szczególnym w stosunku do art.65 ustawy i samodzielnie konstruuje przesłanki do uzyskania świadczeń, w tym renty rodzinnej po ubezpieczonym. Charakter przepisu art.83 ustawy, a zwłaszcza dominująca funkcja socjalna tego przepisu, przemawia za tym, że ocena zasadności roszczenia członka rodziny winna być dokonana w oparciu o szczególne okoliczności dotyczące jego osoby. Przepis art.83 ust.1 ustawy powinien być odnoszony wyłącznie do sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym-zdaniem skarżącego- uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego-wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada wymogom, o których mowa w wymienionych wyżej przepisach prawach, ale przytoczone w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta na zarzucie naruszenia przepisu prawa materialnego. Mimo, że strona skarżąca nie podaje wprost stosownego przepisu prawa, należy uznać, iż podstawą skargi kasacyjnej jest przepis art.174 pkt.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści powołanego przepisu prawa naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przy czym błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści normy prawnej, a niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.
Przedstawiona przez pełnomocnika strony skarżącej wykładnia przepisu art.83 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest całkowicie chybiona. W szczególności należy podkreślić, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że R. K. nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Poza sporem pozostaje okoliczność, że R. K. nie należał do osób, które nie mogły podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na niezdolność do pracy bądź swój wiek.
W tym stanie rzeczy organ administracji publicznej winien ustalić, czy okoliczność, iż ubezpieczony nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach jest następstwem szczególnych okoliczności, o których mowa w art.83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwracano uwagę, iż przepis art.83 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia wprost świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego oraz, że co do zasady przerwy w zatrudnieniu pozostają bez wpływu na przyznanie świadczenia. Jednak z treści tegoż przepisu prawa wynika konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach wskazanych w ustawie na skutek zaistnienia jakiś szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły (vide wyrok NSA z 15.01.2001 r. II SA 2571/01 niepublikowany).
Zasadnie zatem Sąd I instancji wskazał, że świadczenie z art.83 ust.1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. W toku postępowania nie zostało wykazane aby zaistniały szczególne, nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiłby R. K. "wypracowanie" prawa do świadczenia na ogólnych zasadach.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami) orzekł, jak w sentencji wyroku.