Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...], umarzającą postępowanie o zwrot reszty nierozparcelowanego majątku wraz z zabudowaniami gospodarczymi i zespołem dworsko-parkowym dóbr "P.", położonego w byłym powiecie [...], przejętego na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13).
W uzasadnieniu decyzji podano, że majątek ziemski "P.", położony w byłym powiecie [...], o powierzchni łącznej 752,95 ha, będący byłą własnością A. S. przeszedł na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu o reformie rolnej. Wnioskiem z dnia 27 marca 2000 r. A., J. i W. S. spadkobiercy A. S. wystąpili o zwrot reszty nierozparcelowanego majątku wraz z zabudowaniami gospodarczymi i zespołem dworsko-parkowym o powierzchni ogólnej około 310 ha, będącego w zasobach Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe w świetle przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie stanowiące własność i współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łącznie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające ww. kryteria przechodziły na własność Państwa z mocy ustawy, a więc nie były wydawane decyzje administracyjne. Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego dokonywano jedynie wpisu w księdze wieczystej. Z treści § 5 i § 6 przywoływanego powyżej rozporządzenia wynika, że organ administracji mógł jedynie wydać rozstrzygnięcie (decyzje) co do uznania czy cała nieruchomość ziemska podpadała pod działanie reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu.
Przepisy ww. dekretu, jak też rozporządzenia wykonawczego nie zawierają normy dającej podstawę organowi administracyjnemu do orzekania co do części składowej przejętego majątku ziemskiego. Z tych też względów postępowanie podlegało umorzeniu.
W skardze na powyższą decyzję A., J. i W. S. wnieśli o jej uchylenie, podnosząc, że domagają się zwrotu reszty nierozparcelowanego majątku wraz z zabudowaniami gospodarczymi i zespołem dworsko-parkowym o pow. około 300 ha, ponieważ dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. został nieprawidłowo wykonany, gdyż wywłaszczonemu właścicielowi majątku ziemskiego nie przyznano gospodarstwa rolnego i nie wypłacono zaopatrzenia miesięcznego.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 lipca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 228/05, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. S., J. S. i W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że organy orzekające obu instancji prawidłowo przyjęły, że unormowania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz.
13) ograniczały kognicję organów administracji publicznej wyłącznie do orzekania o zaistnieniu bądź nie zaistnieniu przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e/ tego dekretu, a więc w kwestii czy z uwagi na obszar, majątek ziemski podlegał, czy też nie podlegał działaniu dekretu. Do właściwości organów administracji publicznej nie należy zatem badanie innych żądań byłych właścicieli o charakterze cywilnym, a w tym np.: czy przysługuje im zwrot części majątku.
Skoro tak, to w świetle poczynionych ustaleń postępowanie wszczęte wnioskiem skarżących podlegało umorzeniu w trybie art. 105 K.p.a. Stosownie do treści art. 105 K.p.a. organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych.
W pierwszym przypadku chodzi o sytuację braku przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Mówiąc inaczej, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Zatem umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości w sytuacji gdy nie istniały podstawy do rozstrzygnięcia sprawy co do istotny, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, pozostaje w zgodzie z art. 105 § 1 K.p.a.
W rozpatrywanej sprawie brak było przepisu prawa materialnego dającego organom administracyjnym obu instancji podstawę do wydania decyzji administracyjnej o zwrocie części nierozparcelowanego majątku ziemskiego "P." zgodnie z żądaniem skarżących zawartym we wniosku z dnia 27 marca 2000 r.
J. S. wniósł od wyroku skargę kasacyjną w której stwierdził, że zaskarżonego wyroku nie uznaje i wnosi o:
- 1) uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 228/05 w sprawie ze skargi S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
- 2) ustalenie, że pozostała po parcelacji reszta majątku P. pow. [...] winna być zwrócona prawowitym właścicielom – spadkobiercom,
- 3) uznanie, że zgodnie z postanowieniami ww. dekretu PKWN z 1944 r. właścicielom – spadkobiercom przysługuje zaopatrzenie w wysokości wynagrodzenia urzędnika powiatowego VI grupy lub gospodarstwo rolne o pow. 50 ha, ewentualnie
- 4) zwrócenie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi wywodzono, że:
- 1) Dekret PKWN z 1994 r. był nielegalny bo został wydany przez organ, który nie był władny wydać dekret. Zgodnie z Konstytucją z 1935 r. dekrety może wydawać jedynie Prezydent. Dlatego wszystko co zostało wykonane na podstawie ww. dekretu jest nielegalne i w związku z tym żądają zwrotu reszty nierozparcelowanego majątku P.,
- 2) Ww. dekret był wydany w celu uwłaszczenia małorolnych i bezrolnych z gruntów dworskich. Jeżeli uwłaszczono małorolnych i bezrolnych a jeszcze pozostała resztówka, to należało resztówki zwrócić prawowitym właścicielom – spadkobiercom,
- 3) Jeżeli bezpodstawnie uznamy, że dekret był prawomocny i nie zostanie zwrócona nierozparcelowana reszta majątku P. właścicielom – spadkobiercom, to należałoby uznać, zgodnie z postanowieniami dekretu, że przysługuje właścicielom –spadkobiercom zaopatrzenie w wysokości uposażenia urzędnika powiatowego VI grupy lub gospodarstwo rolne o pow. 50 ha,
- 4) Konstytucja z 1921 r. przewidywała częściową parcelację niektórych majątków za odszkodowaniem. Tymczasem dekret, choć powołuje się na Konstytucję z 1921 r. postanawia parcelację bez odszkodowania. Ewidentnie łamie Konstytucję.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym od orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego, a zatem podstawą skargi kasacyjnej mogą być wyłącznie zarzuty naruszenia prawa przez sąd. Według art. 174 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej powoduje, że skarga kasacyjna musi zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie jest wymaganiem materialnym skargi kasacyjnej. Brak ten nie podlega uzupełnieniu, a jego wystąpienie powoduje niedopuszczalność skargi kasacyjnej. Dla zagwarantowania spełnienia wymagań materialnych w skardze kasacyjnej obowiązuje przymus zastępstwa w zakresie jej sporządzenia (art. 175 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) lub sporządzenie jej przez osoby wyliczone w art. 175 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W sprawie skarga kasacyjna nie spełnia wymagań materialnych w zakresie podstaw wskazanych w art. 174 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut nielegalności dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz.
- 13) nie może być uznany za wywiedzenie ustawowej podstaw skargi kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 180 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.