Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 338/08, uwzględniając skargę A.C. uchylił decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] grudnia 2007 r. i poprzedzającą ją decyzję Pomorskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], odmawiającą A.C. nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organów, z których wynikało, iż A.C., zatrudniona jako nauczyciel mianowany gimnastyki korekcyjnej w Zespole Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr [...] w Gdańsku, legitymuje się dyplomem ukończenia wyższych studiów magisterskich na kierunku pedagogika z 2000 r., dyplomem ukończenia studiów podyplomowych w zakresie wychowania fizycznego z 2002 r. oraz świadectwem ukończenia formy doskonalenia zawodowego nauczycieli – kursu z zakresu gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej dla nauczycieli wychowania fizycznego z 1999 r.
Pomorski Kurator Oświaty decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. odmówił A.C. nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego powołując się na art. 9b ust. 4 pkt 3 i 9b ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 z późn. zm.) oraz okoliczność, iż ubiegająca się o nadanie stopnia nie ukończyła żadnej z form kształcenia wymienionej w § 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 z późn. zm.).
Strona mianowicie nie posiada ukończonych studiów wyższych, bądź zakładu kształcenia nauczycieli na kierunku zgodnym z rodzajem prowadzonych zajęć, studiów podyplomowych ani też kursu kwalifikacyjnego z zakresu prowadzonych zajęć. A.C. – zdaniem organu – nie zachowała kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela gimnastyki korekcyjnej, gdyż nie spełniała wymagań kwalifikacyjnych również w myśl przepisów wcześniej obowiązującego rozporządzenia MEN z 15 lutego 1999 r. w sprawie rodzajów, zasad tworzenia, przekształcenia i likwidowania oraz zasad działania placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. Nr 14, poz. 133) zw. dalej rozporządzeniem z dnia 15 lutego 1999 r.
Ukończenie kursu doskonalącego w zakresie gimnastyki korekcyjnej nie dawało kwalifikacji do prowadzenia zajęć z gimnastyki korekcyjnej, gdyż nie był to kurs kwalifikacyjny w rozumieniu przepisu § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia MEN z 15 lutego 1999 r.
Decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy Minister Edukacji Narodowej w dniu [...] grudnia 2007 r.
W skardze na powyższą decyzję A.C. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając, iż organy nie uwzględniły, że w czasie odbywania przez nią kursu w zakresie gimnastyki korekcyjnej obowiązywał jeden program zarówno dla kursów doskonalących jak i kursów kwalifikacyjnych zgodnie z § 11 i 12 ust. 2 rozporządzenia MEN z 15 lutego 1999 r. Ponadto nie uwzględniono, że w świadectwie ukończenia formy doskonalenia zawodowego z dnia [...] czerwca 1999 r. zawarto stwierdzenie o uzyskaniu uprawnienia do samodzielnego prowadzenia zajęć z gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej. Powyższy kurs prowadziło Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku za zgodą MEN.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał zajęte stanowisko.
Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił, iż w tej sprawie organy naruszyły prawo.
Zdaniem Sądu istotnym w tej sprawie jest to, czy skarżąca w dacie wydania decyzji ostatecznej spełniała warunek posiadania wymaganych kwalifikacji. Wymagania kwalifikacyjne nauczycieli zostały określone w rozporządzeniu MENiS z dnia 10 września 2002 r. Zgodnie z § 4 tegoż aktu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej posiada osoba, która legitymuje się dyplomem ukończenia:
- – studiów magisterskich na kierunku zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne lub
- – studiów magisterskich w specjalności zgodnej z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne albo studiów magisterskich na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć,
- – studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) zgodnym, lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne,
- – studiów magisterskich na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć albo dyplomem ukończenia studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć,
- – zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności zgodnej z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć albo rodzajem w specjalności innej niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto ukończyła kurs kwalifikacyjny z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć.
Sąd przyznaje, iż skarżąca ze względu na nauczany przedmiot nie spełnia kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej. Zdaniem Sądu kwestię posiadania przez skarżąca kwalifikacji należy jednakże oceniać w aspekcie przepisu § 20 tegoż rozporządzenia, tj. na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepis § 20 stanowi, że nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie rozporządzenia na podstawie mianowania, którzy spełniali wymagania kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują nabyte kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela.
Uprzednio kwestie te regulowało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433 z późn. zm.), wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego art. 9 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela.
Zgodnie z § 3 pkt 3 (podobnie § 2a pkt 3) powołanego ostatnio rozporządzenia, kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach podstawowych (gimnazjach – § 2a pkt 3) posiada osoba legitymująca się dyplomem ukończenia studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć i przygotowaniem pedagogicznym, która ponadto ukończyła – z zakresie nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć – studia podyplomowe, uzupełniające lub inne prowadzone przez szkołę wyższą albo kurs prowadzony przez zakład kształcenia nauczycieli lub placówkę doskonalenia nauczycieli albo inną instytucję, osobę prawną lub fizyczną, które mogą prowadzić takie kursy zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli.
W dacie uzyskania przez skarżącą świadectwa ukończenia formy doskonalenia zawodowego nauczycieli, tj. w dniu [...] czerwca 1999 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej 15 lutego 1999 r. w sprawie rodzajów, zasad tworzenia, przekształcania i likwidowania oraz zasad działania placówek doskonalenia nauczycieli wydane na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.). W przepisie § 2 tego rozporządzenia w ramach zadań placówek doskonalenia nauczycieli i kadry kierowniczej publicznych i niepublicznych szkół i placówek, przewidziano inspirowanie, organizowanie i prowadzenie doskonalenia zawodowego nauczycieli i kadry kierowniczej publicznych oraz niepublicznych szkól i placówek (ust. 1 pkt 1), a także prowadzenie kursów kwalifikacyjnych nadających nauczycielom kwalifikacje określone w przepisach w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, także we współpracy ze szkołami wyższymi i zakładami kształcenia nauczycieli (ust. 1 pkt 2).
Zdaniem Sądu ukończony przez skarżącą w centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku kurs z zakresu gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej, co potwierdza świadectwo z dnia [...] czerwca 1999 r., był prowadzony przez placówkę doskonalenia nauczycieli i dot. rodzaju prowadzonych przez skarżącą zajęć i tego rodzaju kurs mógł być prowadzony przez tę instytucję.
Wymóg ukończenia kursu kwalifikacyjnego pojawił się dopiero w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. Brak jest stosownego upoważnienia ustawowego, aby uznać, że rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie rodzajów, zasad tworzenia, przekształcenia i likwidowania oraz zasad działania placówek doskonalenia nauczyciela wydane na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty dodatkowo regulowało (zaostrzało) wymogi, przewidziane w rozprowadzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r.
Uznając, iż organy błędnie oceniły, że skarżąca nie spełnia warunku posiadania wymaganych kwalifikacji, Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Edukacji Narodowej prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia i § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia MEN z 15 lutego 1999 r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że ukończenie kursu doskonalenia nauczycieli nadaje nauczycielom kwalifikacje.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi ew. uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Podważając stanowisko Sądu pierwszej instancji kasator wywodzi, iż obowiązujący w dniu 21 czerwca 1999 r. (ukończenie przez skarżącą formy doskonalenia zawodowego) przepis § 13 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MEN z dnia 15 lutego 1999 r. przewidywał, iż placówki doskonalenia nauczycieli mogły prowadzić kursy kwalifikacyjne i kursy doskonalenia nauczycieli.
W świetle § 2 ust. 2 pkt 2 tylko ukończenie kursu kwalifikacyjnego nadawało nauczycielom kwalifikacje, określone w przepisach w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Stosownie do przepisu § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. nauczyciele, którzy ukończyli kurs kwalifikacyjny, otrzymywali świadectwo, według wzoru określonego w załączniku do rozporządzenia, potwierdzające nabycie kwalifikacji. Zatem tylko ukończenie kursu kwalifikacyjnego, potwierdzone uzyskaniem świadectwa, potwierdzało uzyskanie kwalifikacji. Świadectwo ukończenia formy doskonalenia zawodowego potwierdza jedynie ukończenie formy doskonalenia zawodowego nauczycieli i nie jest dokumentem potwierdzającym ukończenie kursu kwalifikacyjnego, nadającego kwalifikacje. Ukończenie kursu doskonalenia, nadaje jedynie uprawnienia do pełnienia funkcji lub wykonywania zadań w szkole lub w placówce doskonalenia.
Minister nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, że ww. rozporządzenie dodatkowo zaostrza wymogi przewidziane w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w zakresie kwalifikacji. W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. określono jedynie, że ukończenie przez nauczycieli kursu kwalifikacyjnego nadaje odpowiednie kwalifikacje, zaś ukończenie kursu doskonalenia zawodowego nadaje uprawnienia do pełnienia funkcji lub wykonywania zadań w szkole.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Sąd odwoławczy uprawniony na podstawie art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. do kontroli zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej i będąc nimi związany uznał, iż postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego nie jest zasadny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zinterpretował przepisy ustawy Karta Nauczyciela oraz aktów wykonawczych i uznając zastosowanie tych przepisów przez organy za błędne zasadnie uchylił obie decyzje jako naruszające przepisy prawa materialnego.
Wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony przepis art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 96, poz. 674) określa, iż stanowisko nauczyciela (z zastrzeżeniem ust. 1a, który w tej sprawie nie miał jednakże zastosowania) może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje.
Ustawa nie precyzuje szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli odsyłając do aktu wykonawczego Ministra Edukacji Narodowej wydanego na podstawie upoważnienia zawartego art. 9 ust. 2 powołanej Karty Nauczyciela.
Z ustaleń organów Sądu pierwszej instancji, które nie zostały zakwestionowane przez kasatora wynika, iż A.C. będąc nauczycielem mianowanym wymagane kwalifikacje uzyskiwała w różnym czasie. I tak: wyższe studia magisterskie na kierunku pedagogika ukończyła w 2000 r., studia podyplomowe w zakresie wychowania fizycznego w 2002 r., zaś wcześniej w dniu 21 czerwca 1999 r. – kurs doskonalenia zawodowego z zakresu gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej dla nauczycieli wychowania fizycznego.
Błędnie organy obu instancji kwestię posiadania przez skarżąca A.C. oceniły według wymagań rozporządzenia z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określania szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli mniemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli.
Rozporządzenie to weszło w życie w dniu 8 października 2002 r. i miało zastosowanie do osób, które nabyły kwalifikacje po tej dacie.
W odniesieniu do skarżącej, która zarówno studia magisterskie jak i kurs doskonalenia ukończyła znacznie wcześniej (odpowiednio w 2000 r. i 1999 r.) miał zastosowanie przepis § 20 powołanego rozporządzenia, który w odniesieniu do nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania (czemu odpowiadała sytuacja skarżącej) honorował nabyte kwalifikacje na podstawie dotychczasowych przepisów.
Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie spełnienie wymagań kwalifikacyjnych przez A.C. oceniał na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych wymagań od nauczycieli...(Dz. U. Nr 98, poz. 433 z późn. zm.). Przepis § 3 pkt 3 (jak również § 2a pkt 3) nakazywał uznać kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach podstawowych (w odniesieniu do gimnazjów § 2a pkt 3) osobom legitymującym się dyplomem ukończenia studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć i przygotowaniem pedagogicznym, które ponadto ukończyła – z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć studia podyplomowe, uzupełniające lub inne prowadzone przez szkołę wyższą albo kurs prowadzony przez zakład kształcenia nauczycieli lub placówkę doskonalenia nauczycieli, albo inną instytucję, osobę prawną lub fizyczną, które mogą prowadzić takie kursy zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli.
Stanowisko to uznaje za prawidłowe Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę z tym zastrzeżeniem, iż skarżąca legitymowała się dyplomem ukończenia studiów magisterskich, na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, więc wykształceniem do którego zastosowanie miała ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.), natomiast akt wykonawczy wymagał ukończenia wyższych studiów zawodowych, których status i przebieg reguluje ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych (Dz. U. Nr 96, poz. 590 z późn. zm.).
Zważywszy na to, iż posiadanie dyplomu ukończenia studiów magisterskich i tytułu zawodowego magistra w hierarchii szczebli wykształcenia jest usytuowane wyżej niż ukończone wyższe studia zawodowe to posługując się wykładnią a fortiori należy dojść do wniosku, że skoro skarżąca posiadała wyższe wykształcenie magisterskie, to wobec pominięcia tego casusu w akcie wykonawczym z 1991 r., ukończenie przez nią kursu doskonalenia zawodowego kwalifikowało ją do zajmowania stanowiska nauczyciela gimnastyki korekcyjnej.
Nie jest trafnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie rodzajów, zasad tworzenia, przekształcania i likwidowania oraz zasad działania placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. Nr 14, poz. 133), gdyż przepis ten wprowadzając prowadzenie kursów kwalifikacyjnych przez placówki doskonalenia nauczycieli wszedł w życie w dniu 10 marca 1999 r. i mógł mieć zastosowanie tylko do tych osób, które taki kurs rozpoczęły i ukończyły po tej dacie.
Skarżąca doskonalenie zawodowe w Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku rozpoczęła pod rządami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 sierpnia 1992 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. Nr 63, poz. 317), uzyskała świadectwo ukończenia kursu z zakresu gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej w dniu [...] czerwca 1999 r., a na dzień złożenia wniosku spełniała wymogi do uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego.
Nie miał więc do niej zastosowania przepis § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia MEN z dnia 15 lutego 1999 r., zaś pogląd Sądu, iż z przepisu tego nie można wywodzić dodatkowych wymogów w odniesieniu do skarżącej skoro jej sytuację co do wymogów kwalifikacyjnych regulowało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. zasługuje na aprobatę.
Z zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika zakaz dokonywania kontroli instancyjnej poza zarzutami wskazanymi w tym środku zaskarżenia, chyba że zachodziłaby nieważność postępowania określona w art. 183 § 2 ustawy P.p.s.a. Wobec tego, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności rozpoznaniu podlegał jedynie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w petitum skargi kasacyjnej.
Uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaś zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.