Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 maja 2006r., sygn. akt II S.A./Op 133/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych.
W uzasadnieniu powyższego wyroku, Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy:
W dniu 12 sierpnia 2005r., W. C., w związku z opieką nad synem M. C, zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem oraz związanych z tym składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił przyznania takiego świadczenia, jako powód odmowy podając przebywanie dziecka w Specjalistycznym Ośrodku Wychowawczym w [...], zapewniającym całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu i uczęszczanie przez niego do Zespołu Szkół Specjalnych. Organ stwierdził jednocześnie, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.).
O powyższej decyzji, W. C. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, wskazując, że jej syn M. C. we wspomnianym ośrodku wychowawczym, przebywa 4 dni w tygodniu, ma duże problemy ze zdrowiem i będzie przebywał w tym Ośrodku do czasu otrzymania aparatów słuchowych. Po ich otrzymaniu, do czasu załatwienia indywidualnego nauczania, będzie z domu dojeżdżał do szkoły.
W dniu [...], decyzją nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...], wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, między innymi., gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej.
Organ podkreślił, że z dokumentacji sprawy wynika, że M. C. został umieszczony w Specjalistycznym Ośrodku Wychowawczym [...], który (na podstawie § 5 jego statutu) zapewnia całodobowe utrzymanie przez okres co najmniej 5 dni w tygodniu. Chłopiec realizuje obowiązek szkolny, uczęszczając do Zespołu Szkół Specjalnych w [...]. Zatem można przyjąć, że pobyt dziecka w tym ośrodku związany jest z m.in. z koniecznością kształcenia i rewalidacji.
Zdaniem organu II instancji, w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 17 ust 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w której W. C. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie zachodzi konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podkreśliło, że przyznanie świadczenia jest uzależnione od tego, przez jaki okres placówka zapewnia całodobowe utrzymanie, a nie ile dni w tygodniu dziecko faktycznie przebywa w ośrodku.
Na powyższą decyzję, W. C., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której podniosła, że M. C. w ośrodku specjalistycznym przebywa tylko cztery dni w tygodniu, a nie może pozostawać w domu, gdyż wtedy nie mógłby kontynuować nauki.
Wskazano też na trudną sytuację materialną rodziny, w której, oprócz syna M., pozostaje jeszcze trójka innych dzieci.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanej decyzji.
Wyrokiem z dnia 30 maja 2006r., sygn. akt II SA/Op 133/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], w przedmiocie świadczeń rodzinnych, uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego.
Sąd I instancji wskazał, że w świetle okoliczności niniejszej sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem organów I i II instancji, że wykładnia art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być zgodna z jego gramatycznym brzmieniem, tj. że przesłanką wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę (Ośrodek, w którym przebywa M. C. spełnia te kryteria) i umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej taką opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu (chodzi tu o charakter placówki, a nie o faktyczny czas, jaki dziecko w niej przebywa).
W odniesieniu do podniesionego w skardze argumentu trudnej sytuacji materialnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Oplu podkreślił, że jedynym kryterium oceny decyzji, obowiązującym przed sądem administracyjnym, jest kryterium zgodności tej decyzji z przepisami prawa, co wyklucza możliwość uwzględnienia skargi na skutek zastosowania zasad słuszności, czy zasad współżycia społecznego.
Od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Oplu z dnia 30 maja 2006r., W. C. złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem - M. C. oraz związane z tym składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Na zasadzie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), skarga kasacyjna zarzuciła wyrokowi wydanemu przez Sąd I instancji, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a polegające na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że to charakter placówki, a nie faktyczny pobyt dziecka w ośrodku stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pochodnych składek.
W uzasadnieniu podniesiono, że - jak wynika z zaświadczenia Dyrekcji Specjalnego Ośrodka Wychowawczego [...] - M. C. w Ośrodku nie przebywa w okresie letnim, w związku z czym, wyłączną opiekę nad nim sprawować będzie skarżąca. Zdaniem W. C. ta okoliczność ma niewątpliwy wpływ na możliwość podjęcia i wykonywania przez nią pracy, sposobu realizacji opieki nad synem, a także wypełnia przesłanki pozytywne przemawiające za przyznaniem świadczenia.
Skarżąca podniosła, że przyjęta przez Sąd I instancji, wykładnia gramatyczna art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozostaje w kolizji z niewątpliwą intencją ustawodawcy, który w pierwszej kolejności miał na uwadze zapewnienie opieki nad określoną w tym przepisie osobą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie podkreślić należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. Obie te podstawy nie mogą zachodzić równocześnie. Naruszenie prawa procesowego może następować w tych samych formach co naruszenie prawa materialnego.
Wnosząca skargę kasacyjną zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i tym samym niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że to charakter placówki, a nie faktyczny pobyt dziecka w ośrodku stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pochodnych składek.
Powyższy zarzut nie jest uzasadniony.
Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. B ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji zaskarżonej do Sądu I instancji - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej.
W świetle powyższego przepisu istotne znaczenie dla oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma nie tylko właściwe rozumienie wyrażeń zawartych w tym przepisie, a mianowicie placówki zapewniającej opiekę całodobową przez co najmniej 5 dni w tygodniu, ale i właściwe wyjaśnienie charakteru placówki, w której przebywa dziecko, którego rodzic albo opiekun faktyczny występuje z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 w/w ustawy jest pomoc matce lub ojcu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności (...).
Zatem w sytuacji, gdy dziecko korzysta z opieki odpowiedniej instytucji zapewniającej całodobową opiekę co najmniej 5 dni w tygodniu, nie zachodzi - co do zasady - konieczność "niepozostawania w zatrudnieniu" w celu sprawowania osobistej opieki nad tym dzieckiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 lipca 2003 r., sygn. Akt III RN 131/02, OSP 2004/9/110).
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wówczas, gdy dziecko przebywa w placówce zapewniającej opiekę całodobową przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Oznacza to, że przepis ten uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy placówka, w której przebywa dziecko zapewnia opiekę, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy. Przepis ten nie upoważnia natomiast do wniosku, iż zapewnienie dziecku przebywania w placówce przez kilka godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu spełnia wymagania określone tą normą prawną. W art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy jednoznacznie chodzi o zapewnienie dziecku całodobowej opieki przez placówkę co najmniej 5 dni w tygodniu, przy czym całodobowej opieki nie sposób rozumieć inaczej jak opieki przez całą dobę - tj. przez 24 godziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2001 r., sygn. Akt I SA 1260/01, LEX nr 81646).
Jednocześnie podkreślić należy, iż w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi o zapewnienie dziecku możliwości opieki przez taki właśnie okres. O uprawnieniach do świadczenia pielęgnacyjnego decyduje bowiem możliwość (gotowość) zapewnienia opieki przez placówkę przez taki okres a nie faktyczna liczba dni przebywania dziecka w ciągu tygodnia w placówce czy też liczba godzin w poszczególnych dniach (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2005 r., sygn. Akt I SA 2692/00, LEX nr 79347 i z dnia 23 lipca 2002 r. sygn. Akt I SA 587/02, LEX nr 160203 - dotyczące zasiłku stałego i przesłanki negatywnej tj. przebywania dziecka w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wniosek (bezsporny), że M. C. przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu wyprowadził z materiału dokumentacyjnego sprawy (zaświadczenie z dnia 19 września 2005 r. i z dnia 27 października 2005 r.), z którego wynika, że został on umieszczony w Specjalistycznym Ośrodku Wychowawczym [...], który (na podstawie § 5 jego statutu) zapewnia całodobowe utrzymanie przez okres co najmniej 5 dni w tygodniu. Chłopiec realizuje tam obowiązek szkolny, uczęszczając do Zespołu Szkół Specjalnych w [...].
Zatem uzasadniona jest teza, że pobyt dziecka w tym ośrodku związany jest z m.in. z koniecznością kształcenia i rewalidacji (§ 4 statutu Ośrodka mówi, że jego celem jest stworzenie właściwych warunków wychowawczych, zdrowotnych i materialnych dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży, zapewnienie możliwości kształcenia, właściwej realizacji procesów rozwoju i rewalidacji).
W tym stanie rzeczy, ocena dokonana przez Sąd I instancji legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] przy przyjęciu założenia, że placówka zapewnia opiekę całodobową przez co najmniej 5 dni w tygodniu a jedynie rodzice (matka) wcześniej odbierają dziecko, nie budzi żadnych zastrzeżeń.
Z tego względu, iż skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).