Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 24 marca 2022 r., II SA/Sz 1089/21, oddalił skargę J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 26 sierpnia 2021 r. nr SKO.4110.1767.2021 utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza B. z 15 lipca 2021 r. nr 731.2021 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego na cele bytowe na miesiąc kwiecień 2021 r.
W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) przez brak stwierdzenia naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 38 oraz art. 11 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm.; dalej: u.p.s.) i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy w sprawie nastąpiło zaniechanie przeprowadzenia przez organy administracji postępowania wyjaśniającego w zakresie wystąpienia przesłanek podmiotowych wynikających z przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s., zmierzających do ustalenia czy brak podjęcia prac interwencyjnych, co skutkowało wyrejestrowaniem skarżącego z Powiatowego Urzędu Pracy, nosił cechy jego złej woli.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że postępowanie prowadzone przez organ I instancji było niekompletne, a zatem decyzja wydana w jego wyniku została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, przy czym konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zakres ten obejmował bowiem zagadnienia wpływające na możliwość przyznania zasiłku okresowego oraz na określenie okresu, którego miał dotyczyć ten rodzaj pomocy. Organ I instancji w szczególności powinien zbadać przesłanki podmiotowe skarżącego, a więc istnienie po jego stronie złej woli przy poszukiwaniu pracy.
Wskazać bowiem należy, jak wynika z wywiadu środowiskowego, że skarżący posiadając orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności odmówił podjęcia prac interwencyjnych organizowanych przez Powiatowy Urząd Pracy. Wynikająca z w/w orzeczenia możliwość podjęcia pracy na rynku otwartym nie oznacza, że taka osoba może podjąć pracę każdego rodzaju, a szczególne pracę fizyczną, z którą nierozerwalnie są połączone prace interwencyjne. Organ I Instancji nie zbadał przy tym jakie prace interwencyjne zostały zaoferowane skarżącemu. W ocenie skarżącego oznacza to więc, że wystąpienie przesłanek wskazanych w art. 11 ust. 2 u.p.s. nastąpiło bez jego winy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Postawione w niej zarzuty dotyczą kwestii dowodowych, związanych z przesłanką z art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym m. in. brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia prac społecznie użytecznych mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Te przesłanki zostały uznane za spełnione w sprawie i stanowiły podstawę odmowy. Jeżeli chodzi o nieuzasadnioną odmowę podjęcia prac społecznie użytecznych, to należy zwrócić uwagę, że zgodnie z przepisem art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 690 ze zm., dalej: p.z.i.r.p.), starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który odmówił bez uzasadnionej przyczyny w szczególności przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy określonej w ustawie. Zawarty w rozdziale o świadczeniach dla bezrobotnych przepis art. 73a p.z.i.r.p. stanowi, że starosta może skierować bezrobotnego bez prawa do zasiłku korzystającego ze świadczeń z pomocy społecznej do wykonywania prac społecznie użytecznych na terenie gminy, w której bezrobotny zamieszkuje lub przebywa.
Skierowanie do prac społecznie użytecznych stanowi zatem formę pomocy określoną w ustawie. Nieuzasadniona odmowa ich podjęcia stanowi podstawę do pozbawienia statusu bezrobotnego. W skardze kasacyjnej nie podważono ustalenia, że w przypadku skarżącego doszło do takiego pozbawienia statusu bezrobotnego z powodu odmowy podjęcia prac społecznie użytecznych, co pośrednio wskazuje również na brak zasadności tej odmowy po stronie skarżącego.
Natomiast całokształt okoliczności ustalonych w wyniku wywiadu środowiskowego, którym w skardze kasacyjnej nie zaprzeczono, zasadnie oceniono jako świadczące o braku współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji. Orzeczenie o niepełnosprawności nie wyklucza skarżącego z rynku pracy, wskazując na możliwość zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Potrzeby materialne rodziny, mającej małe dziecko, zobowiązują rodziców do podejmowania usilnych starań w celu zapewnienia bytu rodzinie własną zapobiegliwością i zarobkowaniem. Jest to okoliczność, która podnosi poziom oczekiwań względem osób dorosłych, odpowiedzialnych za osobę małoletnią. W takiej sytuacji rodzic, nawet z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności, powinien usilnie zabiegać o każdą możliwą formę zatrudnienia i zarobkowania. Brak takich starań, a nawet rezygnacja z oferowanych form aktywizacji, świadczą o bierności skarżącego i braku zainteresowania w samodzielnym poprawieniu sytuacji rodziny.
Ocena ta jest uzasadniona również z tego względu, że zgodnie z ustaleniami organu, skarżący i jego rodzina korzystają ze środków pomocy społecznej od dłuższego czasu i w sposób stały. Natomiast twierdzenia skarżącego, że jego stan zdrowia jest gorszy, niż to wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, są gołosłowne. Jeżeli skarżący chce wywodzić jakiekolwiek skutki ze stanu swojego zdrowia i na tej podstawie dochodzić świadczeń z pomocy społecznej, zobowiązany jest do aktualizacji posiadanego orzeczenia lub dostarczenia orzeczeń poświadczających okresową chorobę, nie jest to zadanie organu pomocy społecznej.
Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 38 u.p.s. Po pierwsze, przepis ten ma złożoną strukturę, składa się z się z kilku jednostek redakcyjnych, w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano, która z nich została naruszona i w jakiej formie. Nadto, wobec odmowy przyznania świadczenia, przepis ten nie był stosowany i organy nie miały podstaw do określania zakresu pomocy, w tym w szczególności okresu przyznania. Okres ten został przy tym określony we wniosku i dotyczył kwietnia 2021 r.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, organ odwoławczy nie naruszył zatem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Natomiast Sąd I instancji, skoro nie stwierdzono wydania decyzji z naruszeniem prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi, prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. i skargę oddalił.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.