Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1910/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż organu z dnia [...] nr [...] odmawiająca przyznania renty specjalnej, przewidzianej art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). M. S. uzasadniała wniosek o przyznanie renty specjalnej trudną sytuacją materialną i życiową, bowiem jej mąż w 1999 r. przeszedł [...], w 2003 r. usunięto mu [...] z powodu choroby [...], w 2005 r. operowano mu [...], a ona sama nie może podjąć zatrudnienia, bowiem opiekuje się mężem, zaś na skutek choroby męża stracili własną firmę, która dawała im utrzymanie i zatrudnienie. Organ podnosił, że z dokumentów sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy w związku z chorobą męża, bowiem nie pracowała zawodowo już od 1995 r., w 1997 r. przestała się rejestrować jako bezrobotna, poszukująca pracy, ponownie jako bezrobotna zarejestrowała się w 2003 r., a mąż został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji w 2000 r.
Wojewódzki Sąd stwierdził, że w/w przepis wymaga zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, aby mogła być przyznana renta, zatem w sprawie muszą istnieć szczególne okoliczności, które, zgodnie z art. 161 ust. 5 cytowanej ustawy, wnioskodawca powinien stosownie uzasadnić, a ponieważ przepis nie określa jakie mają to być okoliczności muszą one być ocenione i badane w sposób indywidualny. Przypadkami tymi mogą być wybitne osiągnięcia w dziedzinie literatury, kultury czy sportu, a także nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe - kontynuował Sąd, dodając, że badana jest także sytuacja bytowa, która jednak nie może być jedyną przesłanką, bowiem wówczas renta specjalna zastąpiłaby pomoc udzieloną w ramach pomocy społecznej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu, w sprawie takie szczególne okoliczności nie zostały wykazane, bowiem za takie nie można uważać niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła, reprezentowana przez adwokata, M. S., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) polegające na ustaleniu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku, podczas gdy je spełnia;
- 2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 104 § 2, 3 i 5 oraz art. 113 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez nieprzeprowadzenie wnikliwej analizy stanu faktycznego oraz analizy materiału dowodowego, dokumentującego szczególną sytuację w jakiej znalazła się skarżąca, potwierdzające nieprawidłowości zaistniałe podczas wydania decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, gdyż jej podstaw nie można uznać za usprawiedliwione.
Świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest świadczeniem o charakterze szczególnym, bowiem przepis ten stanowi, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Oznacza to, że świadczenie, o którym w nim mowa może być przyznane w sytuacjach wyjątkowych, które ubiegający się o to świadczenie wykazał. Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu jest decyzją uznaniową, a ponieważ nie oznacza to dowolności rozstrzygnięcia, to organ prowadząc postępowanie musi się kierować zasadami wynikającymi z k.p.a., a rozstrzygnięcie wynikać ze zgromadzonego w tak przeprowadzonym procesie materiału dowodowego. Innymi słowy z dokumentacji sprawy musi wynikać czy istnieją szczególne, wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia na innych warunkach aniżeli przewidziane dla nich w ustawie i w innej wysokości.
M. S. wnosiła o przyznanie jej świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 cyt. ustawy z tego względu, iż nie może podjąć zatrudnienia, mimo że jest zdolna do pracy, bowiem jest zmuszona opiekować się chorym mężem. Podkreślić należy, że fakt choroby męża i konieczność opieki nad nim udowodniła i co do tych kwestii nie ma w sprawie wątpliwości. Organ uznał samą tą okoliczność za niewystarczającą do uznania, iż w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w ww. przepisie, zaś Wojewódzki Sąd podzielił tę ocenę i należy się z nią zgodzić.
Rację ma Wojewódzki Sąd podkreślając, że szczególne okoliczności, od wystąpienia których cyt. art. 82 ust. 1 uzasadnia przyznanie świadczenia, muszą być badane i oceniane w sposób indywidualny, gdyż taka jest każda sprawa administracyjna. Okoliczności te mogą być zatem różne, trudno je nawet wymieniać, gdyż w każdej sprawie mogą wystąpić inne. Przy ich wystąpieniu i ocenie w świetle art. 82 ust. 1 brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jak to stwierdził Wojewódzki Sąd, podkreślając, iż jednak nie może ona być jedyną przesłanką przyznania szczególnego świadczenia, gdyż zastąpiłoby ono pomoc przyznaną na podstawie przepisów o pomocy społecznej.
Należy się zgodzić z Wojewódzkim Sądem co do zasady, jednak mając na uwadze indywidualność każdej sprawy może okazać się, że przy zaistnieniu pewnych okoliczności, sytuacja bytowo-materialna może być uznana za taką, o której mowa w omawianym przepisie. Podkreślić natomiast należy, że zasadnie Sąd zauważył, że sama w sobie trudna sytuacja bytowa może być rozwiązana w ramach pomocy społecznej, a nie świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie taka sytuacja wynikła z choroby męża i konieczności opieki nad nim przez żonę, jednak tylko wykazanie, że jest ona jedyną osobą, która tę opiekę może sprawować, bowiem wszelkie inne możliwości są niedostępne, mogłoby stanowić szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 82 ust. 1 w. cyt. ustawy. Takich okoliczności skarżąca nie wykazała, mało tego, nawet na nie nie powoływała się, trudno więc uznać, aby ocena, że rozwiązanie tej sytuacji leży nie w przyznaniu specjalnego świadczenia, ale w zwróceniu się o pomoc społeczną, była niezasadna.
Nie można zatem zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi błędnej interpretacji art. 82 ust. 1, a także naruszenia przepisów postępowania przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, bowiem w sprawie nie było żadnych okoliczności wymagających jego wdrożenia, gdyż te, na które skarżąca powoływała się i które, jej zdaniem, miały przesądzać o spełnieniu przez nich przyznania świadczenia, były niewątpliwe. Odmienna ocena skarżącej od reprezentowanej przez Sąd nie oznacza, że Sąd naruszył prawo, a jedynie tylko, że kontrolując zaskarżoną decyzją pod względem zgodności z prawem nie znalazł podstaw do jej uchylenia.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 i 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).