Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 101/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi E. P., uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 141 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), Rektor Akademii Medycznej w Lublinie utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Lekarskiego o nieprzyjęciu E. P. na I rok studiów.
W uzasadnieniu Rektor wyjaśnił, że w postępowaniu rekrutacyjnym strona uzyskała 185 punktów, podczas gdy minimalna liczba punktów - kwalifikująca do przyjęcia na I rok studiów dziennych na kierunku lekarskim w roku akademickim 2005/06 - wynosiła 186. Zaznaczył przy tym, że przeprowadzone postępowanie - po uchyleniu jego wcześniejszej (negatywnej dla strony) decyzji z dnia [...] maja 2006 r. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 października 2006 r. (sygn. akt III SA/Lu 323/06) - wykazało, wbrew stanowisku strony, że pytanie egzaminacyjne nr 20 z chemii, będące w zestawie egzaminacyjnym na studia kierunek lekarski na rok akademicki 2005/2006, zostało sformułowane poprawnie, czego dowodem jest opinia sporządzona przez biegłych, nauczycieli akademickich Uniwersytetu Gdańskiego.
Wskazał dalej, że zdaniem biegłych, przedmiotowe pytanie jest zredagowane prawidłowo i zdający mógł rozwiązać to zadanie, korzystając z wiedzy podręcznikowej.
W związku ze składanymi przez stronę wnioskami dowodowymi, mającymi wykazać wady spornego pytania, kwalifikujące go do unieważnienia, ustalono w postępowaniu wyjaśniającym, że pytanie to uchyliły dwie uczelnie.
Rektor Akademii Medycznej w Lublinie wyjaśnił, odnosząc się do wniosków strony o dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych na temat poprawności spornego pytania egzaminacyjnego, że nie znalazł podstaw do weryfikacji opinii biegłych z Uniwersytetu Gdańskiego. Zaznaczył przy tym między innymi, że w dniu 14 marca 2008r. organ otrzymał pismo strony zawierające wniosek o przeprowadzenie kolejnych dowodów i zaliczenie jako dowodu dwóch opinii sporządzonych przez ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego, negujących poprawność spornego pytania egzaminacyjnego oraz o zobowiązanie biegłych powołanych przez organ do ustosunkowania się do wniosków wynikających z tych opinii.
Stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. organ odmówił przeprowadzenia w/w dowodów, oceniając załączone do pisma strony opinie jako subiektywne oraz niemiarodajne w sprawie i w tych okolicznościach wskazał, że brak było podstaw do unieważnienia spornego pytania numer 20 z chemii. Zauważył też, że strona rozwiązując to zadanie nie posiadała tej wiedzy, którą prezentuje obecnie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając wyrokiem z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 196/08 zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarżona decyzja z dnia [...] marca 2008 r. została wydana przez organ po doręczeniu stronie opinii biegłego prof. J. K. (do opinii tej - jak wynika z akt sprawy - strona zgłosiła zastrzeżenia) oraz po przeprowadzeniu dodatkowego dowodu z opinii prof. A. W. i dr hab. F. K. (nauczycieli akademickich Uniwersytetu Gdańskiego) na temat poprawności pytania Nr 20 będącego w zestawie egzaminacyjnym na studia kierunek lekarski na rok akademicki 2005/2006.
Ze względu na charakter sporu prowadzonego przez strony, w ocenie Sądu, organ powinien był uwzględnić już pierwszy wniosek strony z dnia 9 listopada 2007 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego. Jeśli tego nie zrobił, to jego obowiązkiem było uwzględnić kolejny wniosek strony z dnia 3 marca 2008 r., skoro przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a łącząca się z oceną prawidłowości spornego pytania Nr 20 z chemii. Nic też nie stało na przeszkodzie, aby - pomimo wydanych do tej pory postanowień z dnia [...] lutego i [...] marca 2008 r. - organ dopuścił wnioskowane dowody z przedłożonych przez stronę opinii ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego (profesorów: A. C., J. M. i A. M.). Opinia ta stanowiła dla organu zasadniczy i udokumentowany sygnał, że dyskusyjną jest kwestia poprawności tego pytania i to nie tylko w ocenie samej strony.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Lekarskiego o nieprzyjęciu E. P. na I rok studiów. W jej uzasadnieniu stwierdził, iż postępowanie rekrutacyjne zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym, jak również postanowieniami Uchwały Nr XCIX/2004 Senatu Akademii Medycznej z dnia 19 maja 2004 r. w sprawie zasad i trybu przyjmowania na studia w AM w Lublinie w roku akademickim 2005/06.
Problem sprowadza się do zarzutu wadliwości zadania nr 20 z chemii, będącego w zestawie egzaminacyjnym na studia kierunek lekarski, na rok akademicki 2005/2006.
Organ uznał, że wziął pod uwagę zalecenia zawarte w uzasadnieniu przywołanego wyroku sądu administracyjnego, gdzie stwierdzono, iż rzeczą uczelni było - stosownie do treści art. 78 § 1 kpa - zaliczenie do materiału dowodowego dołączonych do akt sprawy opinii ekspertów J. K., A. W., F. K., A. C., J. M. i A. M. i dokonanie oceny w oparciu o analizę całokształtu materiału dowodowego. W wykonaniu tych zaleceń organ odwoławczy w dopuścił w charakterze dowodu znajdujące się w aktach sprawy opinie wskazanych ekspertów i dokonał oceny całego zebranego materiału dowodowego. Ze zgromadzonego materiału wynika, że na jedenaście uczelni medycznych przeprowadzających identyczny egzamin, uchylenia pytania nr 20 z chemii z egzaminu wstępnego na kierunek lekarski, na rok akademicki 2005/06, dokonano wyłącznie w dwóch uczelniach.
Organ II instancji nie uwzględnił dowodów - opinii przedstawionych przez stronę opinii A. M. i J. M. oraz opinii A. C. W ocenie organu autorzy tych dwóch zakwestionowanych opinii nie dokonali analizy merytorycznej pytania w jego całokształcie. Organ uznał zaś za miarodajne opinie wydane przez J. K., F. K. i A. W., z opiniami uzupełniającymi.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której zarzuciła m. in. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając zaskarżoną decyzję stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 196/08, odniesiono się m. in. do postępowania dowodowego. Sąd stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. organ odmówił dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego z argumentacją, iż opinia ekspertów z Uniwersytetu Gdańskiego jest wiarygodna i brak jest podstaw do jej weryfikacji, tym bardziej, że stanowisko w niej wyrażone znajduje potwierdzenie w praktyce większości uczelni w Polsce. Ponadto postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r., organ odmówił uwzględnienia kolejnego wniosku strony z dnia 3 marca 2008 r. o powołanie innego biegłego.
Oceniając postępowanie dowodowe sąd uznał je za niewystarczające i wskazał, że ze względu na charakter sporu prowadzonego przez strony, organ powinien był uwzględnić już pierwszy wniosek strony z dnia 9 listopada 2007 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego. Jeśli tego nie zrobił, to jego obowiązkiem było uwzględnić kolejny wniosek strony z dnia 3 marca 2008 r., skoro przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a łącząca się z oceną prawidłowości spornego pytania nr 20 z chemii.
Sąd stwierdził, że wadliwe są wydane w sprawie postanowienia odmawiające przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ nie przeprowadził takiego dowodu, mimo, że zobowiązany był zaakceptować i wykonać zalecenia sądu, a tym samym powinien dokonać określonych czynności dowodowych, bez względu na własną ocenę ich przydatności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Zaskarżając orzeczenie w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez wadliwe wykonanie funkcji kontrolnej przez Sąd, co spowodowało naruszenie przepisów;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. polegające na uwzględnieniu skargi i uchyleniu zaskarżonej decyzji w związku z błędnym przyjęciem, że organ (Rektor) naruszył przepisy postępowania, tj. art. 153 P.p.s.a., podczas gdy do naruszenia tych przepisów nie doszło;
- - art. 153 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ (Rektor) orzekał bez uwzględnienia oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Lublinie z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 196/08, podczas gdy zalecenia dowodowe wydane w tym wyroku zostały zrealizowane przez organ;
- - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnych ustaleń co do stanu faktycznego polegające na tym, że Sąd w niniejszej sprawie uznał, iż potrzebna jest kolejna opinia biegłego, podczas gdy organ wykonał zlecenia dowodowe zawarte w wyroku z dnia 7 października 2008 r. poprzez dopuszczenia dwóch prywatnych opinii wniesionych do sprawy przez stronę;
- - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nie odniesienie się przez Sąd I instancji i nie wzięcie pod uwagę istotnego faktu, jakim jest posiadanie przez organ czterech opinii podpisanych przez sześciu biegłych, podczas gdy miało to istotne znaczenie dla oceny całości w sprawie zebranego materiału dowodowego, a tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- - art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. poprzez zasądzenie kosztów postępowania w sytuacji, gdy skarga winna być oddalona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia.
W szczególności podzielić należy zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w treści nowego wyroku (wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r. sygn. akt IV SA 527/97, LEX nr 47275, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2005 r. sygn. akt I FSK 506/05, LEX nr 187499, wyrok NSA z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt II GSK 147/06, LEX nr 276691).
Na gruncie tej regulacji prawnej przyjmuje się, że pojęcie ocena prawna oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego i procesowego.
Ocena prawna wyrażona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 196/08 nie została uwzględniona w zaskarżonym wyroku z dnia 26 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we wcześniejszym wyroku wskazał, że rzeczą organu było uwzględnić złożony wniosek strony w zakresie odmowy przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych, w tym odmowy dopuszczenia dowodu z opinii ekspertów Uniwersytetu Warszawskiego.
Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że ocena ewentualnej wadliwości pytania egzaminacyjnego należy do właściwych organów uczelni, które są obowiązane do przeprowadzenia na tę okoliczność postępowania dowodowego w myśl reguł określonych w kpa, łącznie z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego. Stąd też rzeczą organu przy ponownym rozpoznawaniu odwołania E. P. miało być dokonanie oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego (w tym dołączonych do akt sprawy opinii ekspertów J. K., A. W., F. K., A. C., J. M. i A. M.). Wytyczne i motywy zawarte w tym wyroku miały uchronić organ administracji publicznej przed powtórzeniem błędów w zakresie niewyjaśnienia należytego sprawy.
W uzasadnieniu decyzji [...] stycznia 2009 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie wskazał, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. dopuścił w charakterze dowodu znajdujące się w aktach sprawy w/w opinie ekspertów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analizując całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ dokonał jego wszechstronnej oceny oraz wskazał konkretne motywy takiego stanowiska. Rektor wskazał, którym opiniom przedstawionym przez stronę odmówił wiarygodności (opinii A. M. i J. M. oraz A. C.), szczegółowo motywując swe rozstrzygnięcie.
Biorąc pod uwagę przedstawione opinie biegłych oraz uznając, że na jedenaście uczelni medycznych przeprowadzających identyczny egzamin, uchylenia pytania nr 20 z chemii z egzaminu wstępnego na kierunek lekarski, na rok 2005/06, dokonano wyłącznie w dwóch uczelniach, natomiast nie uchyliło w/w pytania dziewięć uczelni medycznych. W uzasadnieniu organ wskazał, iż doświadczenie objęte pytaniem nr 20 zostało opisane w trzech podręcznikach dopuszczonych do użytku szkolnego, a zatem doświadczenie to opierało się na wiedzy szkolnej uczniów (k. 6 decyzji). Z tych powodów Rektor uznał że brak jest podstaw do unieważnienia spornego pytania.
Wobec tak szczegółowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i uznania sprawy za dostatecznie wyjaśnioną nie można zarzucić organowi, iż nie zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 7 października 2008 r. Tym samym błędne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, iż organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w powołanym orzeczeniu. Dlatego też za uzasadniony należy uznać zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a., bowiem wskazane zalecenia w zakresie postępowania dowodowego zostały wykonane przez Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a.