Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 289/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę J. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] nr [...], w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału we własności nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Minister Finansów decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz.
65) w związku z układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych oraz na podstawie art. 104 k.p.a., stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] i [...] lwh [...] c.d. [...], należącego do F. F., H. L., M. K., J. F. - wykonawcy testamentu B. F. Radca prawny W. L., będący pełnomocnikiem kuratora sądowego (J. M.) spadków nieobjętych po A. M. F., S. P. F. i B. F., złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] i uchylenie tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.
Minister Finansów decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a., wznowił postępowanie administracyjne zakończone jego decyzją ostateczną z dnia [...].
Minister Finansów decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił swoją decyzję z dnia [...].
Organ wskazał, że pełnomocnik kuratora J. M. podniósł, iż decyzja z dnia [...] nie wykazuje, że F. F., H. L., M. K., J. F., którzy otrzymali odszkodowanie, są spadkobiercami wpisanych do księgi wieczystej współwłaścicieli i w jakiej części.
Podniesiono, że biorąc pod uwagę treść art. III układu Polsko- amerykańskiego, według którego "suma zapłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych w myśl art. I niniejszego układu zostanie rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych", strona polska nie może podważać ustaleń strony amerykańskiej, uwzględniając wiążący charakter decyzji Komisji Amerykańskiej, przyznających rekompensatę za udziały w takiej, a nie innej wysokości (w niniejszej sprawie decyzja obejmuje udział w wysokości 89/192 przedmiotowej nieruchomości).
Minister Finansów wskazał, że układ polsko-amerykański powinien być traktowany jako umowa międzynarodowa, która wygasła i która wywołała skutki nieodwracalne, w związku z czym Polska nie ma umocowania do żądania od strony amerykańskiej jakichkolwiek dokumentów związanych z realizacją układu, to jest ewentualnego postępowania spadkowego, na podstawie którego Komisja Odszkodowawcza przyznała odszkodowanie w takim, a nie innym zakresie lub innej dokumentacji potwierdzającej ten fakt.
Organ podkreślił, iż strona polska nie mogła ingerować w prowadzoną procedurę odszkodowawczą, w tym także w postępowania spadkowe, również z tego względu, że dotyczyła ona obywateli amerykańskich i odbywała się na gruncie prawa amerykańskiego. Amerykańska Komisja Odszkodowawcza - wydając decyzję przyznającą odszkodowanie - oparła się między innymi na dokumentacji przedstawionej przez wnioskodawców, uważając ją za wystarczającą i w tym względzie strona polska nie ma żadnych uprawnień do dokonywania wyjaśnień, czy ustaleń w tej kwestii, tym bardziej, że występujący z roszczeniem przedstawili Komisji Odszkodowawczej testament sporządzony przez B. F. i stosowne oświadczenia potwierdzające sposób dziedziczenia, wobec czego Minister Finansów stwierdził, że nie ma powodu, dla którego powinien on dokonywać jakichkolwiek dodatkowych ustaleń w tym zakresie, gdyż wykraczałyby one poza kompetencje wyznaczone ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r.
Radca prawny W. L., będący pełnomocnikiem kuratora sądowego (J.M.) spadków nieobjętych, złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Minister Finansów decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...], uchylającą decyzję z dnia [...] i stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 88/192 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] i [...].
Na decyzję Ministra Finansów skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. M. - kurator spadków nieobjętych po A. M. F., S. P. F. i B. F., wskazując, że wpisani do księgi wieczystej Nr [...] jako współwłaściciele małżonkowie A. M. F. i S. F. mieli siedmioro dzieci, a tymczasem odszkodowanie zostało wypłacone przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą niektórym tylko spadkobiercom wpisanych do księgi wieczystej małżonków F. (czterem osobom). Osoby którym wypłacone zostało odszkodowanie za udział w 1/4 części nieruchomości w rzeczywistości miały prawo do 1/7 części własności nieruchomości.
Podniesiono, że troje dzieci małżonków F. nie było znanych Amerykańskiej Komisji, choć są ich spadkobiercami.
Wyrokiem z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 289/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału we własności nieruchomości.
Sąd wskazał, że zawarty w dniu 16 lipca 1960 r. w Waszyngtonie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, a Rządem PRL przewidywał, iż po jego wejściu w życie Rząd PRL zapłaci 40 milionów dolarów USA na "całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych zarówno osób fizycznych jak i prawnych do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu".
Podkreślono także, iż obywatele polscy, którzy znaleźli się za granicą lecz nie przyjęli obcego obywatelstwa, nie mogli skorzystać z dobrodziejstwa, jakim były rekompensaty wypłacane przez Polskę na podstawie układu.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nikt nie zmuszał obywateli Stanów Zjednoczonych do występowania z roszczeniami odszkodowawczymi przeciwko rządowi polskiemu. Poza tym przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności w Polsce uzależnione było od złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności, które to oświadczenia były wyrazem świadomości składających je podmiotów, że mienie pozostawione w Polsce przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie ustaw i dekretów tam obowiązujących, a poza tym były wyrazem rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za wypłacone odszkodowania.
Sąd zaznaczył, że układające się strony, to jest PRL i USA traktowały te oświadczenia jako dowód załatwienia wszelkich roszczeń zarówno finansowych, jak i rzeczowoprawnych obywateli USA wobec Polski.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że umowa z dnia 16 lipca1960 r., została wykonana przez stronę polską w całości. Jej wykonanie polegało na przekazaniu umówionej kwoty (40 milionów dolarów USA) rządowi Stanów Zjednoczonych, który z kolei wypłacił odszkodowania swoim obywatelom.
Oznacza to że oba państwa wywiązały się z przyjętych na siebie zobowiązań, co oznacza iż umowa, o której mowa wygasła.
Odnosząc wskazane wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd zauważył, że Amerykańska Komisja Odszkodowawcza określając wysokość odszkodowania, które następnie zostało wypłacone, dysponowała dokumentacją, którą przedstawili wnioskodawcy. Właśnie ta dokumentacja była podstawą do określenia kręgu osób uprawnionych do odszkodowania. To, że nie wszyscy uprawnieni zostali ujawnieni przez zainteresowanych, nie może obciążać strony polskiej i rzutować na słuszność dokonanych wypłat tak co do zasady jak i co do wysokości.
Sąd podkreślił, że ponieważ Komisja Odszkodowawcza w USA przyznała odszkodowania na łączny udział w nieruchomości wynoszący 89/192, to uznać należy, że zasadna była decyzja Ministra Finansów z dnia [...], na podstawie której stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności spornej nieruchomości w takiej właśnie wysokości.
W ocenie Sądu bowiem, państwo polskie faktycznie za taki udział zapłaciło, co przy spełnieniu pozostałych przesłanek wynikających z umowy z dnia 16 lipca 1960 r., oraz protokołu z dnia 29 listopada 1960 r., w którym przedstawiciele układających się stron ustalili niektóre techniczne zasady współpracy w realizacji układu, przesądza w dalszej konsekwencji o możliwości zastosowania art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 z 1968 r., poz. 65).
W ocenie Sądu bez znaczenia jest, w jaki sposób odszkodowania za powyższy udział zostały rozdysponowane oraz to, czy trafiły do wszystkich uprawnionych.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył J. M. jako kurator spadków nie objętych po: 1) A. M. F., 2) S. P. R., 3) B. F. - zastąpiony przez radcę prawnego W. L. Wniesiono o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania;
albo
- 2) jego zmianę w całości i uchylenie obu decyzji Ministra Finansów z dnia [...], nr [...] oraz z dnia [...] nr [...] i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania od Ministerstwa Finansów.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) "naruszenie art. 922 k.c. i 931 przez ich niezastosowanie, tj. nieustalenie księgi spadkobierców po A. M. F., S. P. F., B. F. 1 i 2 k.c., przez ich niezastosowanie w tym zwłaszcza poprzez nieustalenie kręgu spadkobierców po A. M. F., S. P. F., B. F. oraz wielkości ich udziałów w spadku, czyli w nieruchomości objętej KW [...]";
- 2) niewyjaśnienie istoty sprawy, przez nieustalenie kręgu spadkobierców po współwłaścicielach nieruchomości objętej KW [...];
- 3) naruszenie art. 1027 k.c. przez nieprzeprowadzenie dowodów postanowień o stwierdzeniu nabycia spadków po współwłaścicielach nieruchomości, objętej KW [...] po A. M. F., S. P. F., B. F. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustalony stan faktyczny wskazuje na to, że niektórym osobom wypłacono odszkodowanie wyższe, niż wynosiły ich udziały we współwłasności nieruchomości.
Wskazano, że w myśl art. 1027 k.c. obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było zażądać od stron postępowania przedłożenia postanowień o stwierdzeniu nabycia spadków po współwłaścicielach nieruchomości objętej KW [...] po A. M. F., S. P. F., B. F. Dokumentów tych nie przedłożono także w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym przez Ministerstwo Finansów, a ich brak do chwili obecnej, uniemożliwia ocenę zgodności z prawem zaskarżonych decyzji.
Autor skargi kasacyjnej zaznaczył, że umowy indemnizacyjne nie uchylały ogólnie obowiązujących ustaw, w tym kodeksu cywilnego, regulowały jedynie zasady wypłaty odszkodowania. Natomiast stosunki własnościowe pozostawały poza ich zakresem, odnosiły się do nich ogólnie obowiązujące ustawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Minister Finansów podkreślił, iż wydając zaskarżone decyzje opierał się na ustaleniach poczynionych przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą, które mają decydujące znaczenie także dla wysokości udziałów w prawie własności, jakie przeszły na rzecz Skarbu Państwa.
Organ przywołał treść art. III układu polsko-amerykańskiego, według którego "suma zapłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych w myśl art. I niniejszego układu zostanie rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych".
Wskazano, że rozbieżności w wysokości udziałów beneficjentów i osób ujawnionych w KW nie są przeszkodą w wydaniu decyzji deklaratoryjnej, gdyż usunięcie i wyjaśnienie różnic pomiędzy stanem rzeczywistym, a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej leży w zakresie właściwości sądów powszechnych, a nie Ministra Finansów. Podkreślił on ponadto, że rolą organu administracyjnego nie może być analiza przepisów prawa cywilnego, gdyż takie postępowanie bezwzględnie wykraczałoby poza jego kompetencje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W przypadku, gdy - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - podstawa skargi kasacyjnej opiera się na zarzutach naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej powinien powołać w jej treści przepisy prawa, które stosował albo powinien zastosować sąd administracyjny.
Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była decyzja Ministra Finansów, wydana na podstawie art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz.
- 65) w zw. z układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, a Rządem PRL.
Mając na uwadze określony w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, badaniu przez Sąd pierwszej instancji podlegały przepisy prawa powołane jako materialnoprawna podstawa skarżonej decyzji administracyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie stawia jednak zarzutu naruszenia przez Sąd Administracyjny przepisów podlegających jego ocenie w procesie kontroli zaskarżonej decyzji, a podstawy kasacyjne opiera wyłącznie na zarzutach naruszenia przepisów art. 922, 931 § 1 i § 2 oraz art. 1027 Kodeksu cywilnego.
Wymienione przepisy zawierają uregulowania dotyczące spraw spadkowych, w tym kręgu spadkobierców i kolejności powoływania do spadku (art. 922 i art. 931 § 1 i § 2 k.c.), charakteru postanowienia stwierdzającego nabycie spadku (art. 1027 k.c.).
Żaden z przytoczonych przepisów nie znajdował i nie mógł znaleźć zastosowania przed sądem administracyjnym. Przepisy Kodeksu cywilnego regulujące kwestie spadkowe, pozostają poza zakresem kognicji sądów administracyjnych, określonym w art. 1 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Wyznaczony przez ustawodawcę zakres kognicji wojewódzkich sądów administracyjnych wyklucza rozstrzyganie w sprawach spadkowych.
Powołanie przez stronę jako podstawę skargi kasacyjnej samych przepisów cywilnego prawa materialnego w oderwaniu od norm prawa administracyjnego, mających zastosowanie w sprawie, nie pozwala potraktować ich jako podstawy kasacyjnej w rozumieniu art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ww. ustawy, orzekł jak w sentencji.