Uzasadnienie
U Z A S A D N I E I N E
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1748/04 oddalił skargę J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...], wydaną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] odmawiającą przyznania J. K. – na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) – renty w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wskazano, iż świadczenie nie może być przyznane, gdyż J. K. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia 20 kwietnia 2004 r. za częściowo niezdolnego do pracy, zatem nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 wymienionej ustawy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł, iż zgodnie z dokumentacją lekarską jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przeszedł ciężki zawał serca, jego stan zdrowia znacznie się pogorszył, a decyzja lekarza orzecznika jest dla niego krzywdząca.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wskazał również, że orzeczenie z dnia 20 kwietnia 2004 r. wydano w oparciu o nową dokumentację jednak lekarz orzecznik stwierdził, że schorzenia skarżącego skutkują jedynie częściową utratą niezdolności do pracy. Decyzja zaś Organu opiera się właśnie na orzeczeniu lekarza.
Organ zaznaczył ponadto, że skarżący w wieku 50 lat legitymuje się zaledwie 12,5 – letnim okresem ubezpieczenia, zaprzestał pracy jako osoba w pełni zdolna do pracy już w 1992 r., przy czym w swym wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, nie wskazał na żadne okoliczności szczególne, które uniemożliwiałyby mu podejmowanie zatrudnienia zarówno po roku 1992, jak i w latach wcześniejszych.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Określone w tym przepisie warunkiem uzyskania świadczenia muszą być zawsze spełnione łącznie, co oznacza, że brak spełnienia nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe unormowania są również wiążące dla sądu administracyjnego, co uniemożliwia ich modyfikację lub stosowanie jakichkolwiek odstępstw w toku sądowej kontroli legalności decyzji.
W niniejszej sprawie, w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 21 kwietnia 2004 r. szczegółowo omówiono jego części dotyczące rozpoznania schorzeń i uzasadnienie stwierdzenia, że aktualnie ich zaawansowanie nie uzasadnia orzeczenia niezdolności do pracy. Skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do 2006 r. Nie można więc było przyjąć, aby taki dowód w sprawie był przez Organ administracyjny oceniony wadliwie przy wydawaniu decyzji.
Należy wskazać – zaznaczył Sąd I instancji – że na potrzeby świadczeń przewidzianych w trybie cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy dokonuje wyłącznie zgodnie z art. 144 § 1 wymienionej ustawy, w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS.
J. K. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając mu naruszenie przepisów "art. 12 i 13 pkt 2 ppkt 2 ustawy z dnia 17.12.98 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 162 poz. 1118 ze zm)" oraz naruszenie przepis postępowania, a to: art. 106 § 3 i § 5, art. 135 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2005 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż przedstawione szczegółowo i udokumentowane schorzenia skarżącego są bardzo poważne oraz zagrażają jego życiu. Przy tego typu schorzeniach orzeczenie o zdolności do pracy jest w sposób oczywisty bezzasadne i podjęte z naruszeniem przepisów art. 12 i art. 13 pkt 2 ppkt 2 ustawy o emeryturach i rentach.... Jednocześnie skarżący podkreślił, że niezależnie od powyższego, organ administracji z urzędu ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, a zatem zgodnie z wnioskiem strony ma uwzględnić z urzędu wszystkie naruszenia prawa, które miały miejsce w rozpatrywanej.
Natomiast Sąd I instancji z naruszeniem art. 141 § 4 ppsa nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego, co może uzasadniać wątpliwości czy wyrok został wydany po ostatecznym wyjaśnieniu sprawy. Ponadto zarzucono, że Sąd nie przeprowadził dowodów z dokumentów, co pozwoliłoby wyjaśnić wszystkie wątpliwości. Jednocześnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na zmienione przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu.
Nie jest bowiem zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 12 i 13 pkt 2 ppkt 2 ustawy o emeryturach i rentach. Przede wszystkim art. 13 nie zawierał pkt 2 ppkt 2, a więc Sąd nie mógł go naruszyć, przy czym przepis art. 13 dotyczy kryteriów oceny stopnia i trwałości niezdolności do pracy i nie był stosowany przez Sąd, który nie dokonywał oceny zdolności skarżącego do pracy. Natomiast art. 12 wyjaśnia ustawowe pojęcie osoby "niezdolnej do pracy", "całkowicie niezdolnej" oraz "częściowo niezdolnej". Zgodnie z ust. 2 tego przepisu osobą całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
Sąd również w tym zakresie nie dokonywał ani interpretacji tego przepisu, ani też oceny zdolności do pracy skarżącego. Zgodnie bowiem ze swoimi kompetencjami sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem danej decyzji administracyjnej biorąc pod uwagę stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Tak więc ocenie Sądu poddana była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku. Przy czym Sąd I instancji nie był związany granicami skargi, co oznacza, iż kontrolował decyzję niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów. Dysponował przy tym stosownym materiałem dowodowym pozwalającym na dokonanie tej kontroli i nie jest trafny zarzut naruszenia art. 106 § 3 i § 5 i art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie istniała konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, bowiem nie było istotnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia.
Wskazać przy tym należy, iż sąd administracyjny nie posiada kompetencji do oceny orzeczenia lekarza orzecznika ZUS i w tym wypadku nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i renach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest postępowaniem administracyjnym, a wydana w tym trybie decyzja podlega kontroli legalności sądu administracyjnego, przed którym mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W związku z tym nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 77 kpa, który nie był stosowany przez Sąd.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ww. ustawy to również nie jest on trafny. Przepis ten określa elementy jakie winno zawierać uzasadnienie wyroku. Wszystkie te elementy znalazły się w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji oddalającym skargę. Przy czym Sąd szczegółowo uzasadnił przyczyny nieuwzględnienia skargi, jednocześnie wskazując zakres swoich kompetencji oraz odnosząc się również do możliwości weryfikacji orzeczenia dot. ocen zdolności do pracy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.