Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1270/11

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. S. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r., asystent sędziego A. S., zgłosiła Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Lublinie, na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157), zwaną dalej ustawą o KSSiP, zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na zasadach określonych art. 70 ust. 1 tej ustawy. Jednocześnie w piśmie tym poinformowała, że od dnia [...] czerwca 2007 r. jest zatrudniona na tym stanowisku w pełnym wymiarze czasu pracy.

Ustosunkowując się do powyższego pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie, w odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2010 r., doręczonej skarżącej [...] sierpnia 2010 r., poinformował wnioskodawczynię, iż nie uwzględnił jej wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego, gdyż nie spełnia formalnych przesłanek dopuszczenia do tego egzaminu, tj. wymaganego art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, trzyletniego okresu pracy na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy w dniu 4 marca 2009 r.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. A. S. w trybie art. 52 § 3 w związku z art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. wezwała Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie do usunięcia naruszenia prawa przez uchylenie czynności z dnia [...] sierpnia 2010 r. i dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego. Jej zdaniem, z brzmienia art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wynika, że na dzień 4 marca 2009 r. wymagane jest wyłącznie spełnienie warunku zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego.

Natomiast wymóg zajmowania stanowiska asystenta sędziego przez okres 3 lat powinien być spełniony przed datą złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego. Skoro jest zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego od [...] czerwca 2007 r., to trzyletni okres pracy na tym stanowisku spełniła na dzień [...] czerwca 2010 r., a więc przed datą złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego. Tym samym wypełniła wszystkie przesłanki określone powołanym przepisem do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie, w piśmie z dnia [...] września 2010 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, stwierdzając, że nie znajduje podstaw do uchylenia czynności z dnia [...] sierpnia 2010 r. odmawiającej uwzględnienia wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych.

W dniu 6 października 2010 r. A. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skargę na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] września 2010 r., nr [...], polegającą na nieuwzględnieniu jej wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż jej przedmiotem jest akt z zakresu administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżony w terminie, po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa.

Skarżąca upatruje podstawy ubiegania się o przystąpienie do egzaminu sędziowskiego w przepisie art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Skarżąca wskazała, iż zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 lipca 2010 r. (nr 141/10/DNAP) ogłoszono, iż egzamin sędziowski odbędzie się w dniach: 6, 8, 14-16 września 2010 r. oraz podniosła, iż pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. zgłosiła Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Lublinie zamiar przystąpienia do wskazanego egzaminu sędziowskiego.

W ocenie skarżącej, stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrażone w zaskarżonej czynności, zawiera błędną interpretację art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Nie jest bowiem słuszne twierdzenie, iż przepis ten stawia, jako warunek przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, wymóg trzyletniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego na dzień wejścia ustawy w życie, tj. na dzień 4 marca 2009 r. Z brzmienia cytowanego przepisu jednoznacznie wynika, iż asystent sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy jest zatrudniony na tym stanowisku, zgłosi prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego swój zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem i przystępując do egzaminu, legitymuje się trzyletnim okresem zatrudnienia na tym stanowisku. Zdaniem skarżącej, ustawodawca mając świadomość, iż w sądach powszechnych zatrudnieni są asystenci sędziów legitymujący się wyłącznie wykształceniem prawniczym, stworzył im prawną możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, wyrażając swą wolę w przepisach przejściowych i końcowych do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tj. w art. 66 ust 4.

Skarżąca powołała się również na fakt, iż we wrześniu 2009 r. do egzaminu sędziowskiego organizowanego przez Sąd Apelacyjny w Lublinie przystąpiły dwie osoby zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego, odpowiednio od dnia [...] kwietnia 2005 r. oraz od dnia [...] maja 2006 r. Z powyższego wynika, iż we wrześniu 2009 r., przystępujący do egzaminu asystent sędziego (pracujący od [...] maja 2006 r.), nie musiał spełniać trzyletniego okresu zatrudnienia na dzień wejścia ustawy w życie (4 marca 2009 r.). Treść przepisu art. 66 ust. 4 wymienionej ustawy nie uległa zmianie, pozostając w dotychczasowym brzmieniu, wobec czego nie ma żadnych podstaw, aby dokonując wykładni, zmieniać w tak radykalny sposób jego interpretację. W tym kontekście nieuwzględnienie jej wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego jest naruszeniem konstytucyjnego prawa do równości. Prawo to wymaga bowiem, aby wszyscy adresaci norm prawnych, byli traktowani bez dyskryminowania, czy faworyzowania.

Skarżąca wskazała też, że powyższe kwestie były przedmiotem kilkakrotnej analizy Ministerstwa Sprawiedliwości. Zgodnie z dotychczasowym stanowiskiem Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości, wyrażonym w opinii z dnia 27 listopada 2009 r., znak DL-P-IV-023-152/09, przesłanka legitymowania się trzyletnim stażem pracy na stanowisku asystenta sędziego musiała być spełniona najpóźniej w dacie składania wniosku o dopuszczenie do przedmiotowego egzaminu sędziowskiego. Kolejnym pismem z 19 marca 2010 r., znak DNAP-I-141/9/10/BŚ Ministerstwo Sprawiedliwości zmieniło dotychczasową wykładnię wyżej wymienionych przepisów, wskazując iż do egzaminu sędziowskiego będą mogli przystąpić wyłącznie ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy – tj. dnia 4 marca 2009 r., byli zatrudnieni na stanowisku asystenta sędziego, jak również w tym dniu czas zajmowania przez nich wskazanego stanowiska wynosił 3 lata.

Reasumując skarżąca uznała, że stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach i powinno zostać uchylone.

Rozpoznając, skargę A. S. Sąd I instancji, w pierwszej kolejności rozważył kwestię dopuszczalności wniesienia w przedmiotowej sprawie, skargi do sądu administracyjnego. Badając tę kwestię WSA w Lublinie, stwierdził, iż pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. (doręczonym skarżącej [...] sierpnia 2010 r.), Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie odmówił skarżącej, zatrudnionej na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w R. od [...] czerwca 2007 r., dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego. Powodem odmowy było niespełnienie, w ocenie Prezesa Sądu Apelacyjnego, przesłanek z art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2010 r. WSA w Lublinie uznał za czynność podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070), zwanej dalej u.s.p., organem sądu w sądzie apelacyjnym jest prezes sądu i to on pełni czynności z zakresu administracji sądowej oraz inne czynności przewidziane w ustawie oraz przepisach odrębnych (art. 22 § 1 pkt 2 i 3 u.s.p.). Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż Prezes Sądu Apelacyjnego nie jest organem administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym (należy bowiem do organów władzy sądowniczej). Prezes Sądu z racji pełnienia pewnych funkcji administracyjnych, w przypadkach wskazanych w obowiązujących przepisach, może jednak działać w formach przewidzianych dla "ustrojowych" organów administracyjnych i wówczas będzie takim organem w znaczeniu funkcjonalnym, z racji wykonywanych przez siebie funkcji.

Natomiast skarżąca, jako asystentka sędziego, stosownie do art. 155 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, wykonuje samodzielnie czynności z zakresu administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania. W świetle powołanych wyżej przepisów Sąd I instancji uznał, że odmowa dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego jest czynnością, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a, czyli inną niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Sąd I instancji wyjaśnił także, iż zarówno przepisy ustawy o KSSiP, jak i ustawy u.s.p., nie przewidują środków zaskarżenia w przypadku odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który zgłosił zamiar do jego przystąpienia. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 P.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca spełniła ten warunek, bowiem w dniu [...] sierpnia 2010 r., skierowała do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na to wezwanie Prezes Sądu Apelacyjnego wyraził swoje stanowisko w piśmie z dnia [...] września 2010 r., doręczonym skarżącej [...] września 2010 r. Skarżąca złożyła niniejszą skargę za pośrednictwem organu, w dniu [...] października 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), a więc z zachowaniem trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. 53 § 2 P.p.s.a.

Jednocześnie WSA w Lublinie podkreślił, że warunki i terminy wniesienia skargi, o których mowa w art. 52 § 3 i 53 § 2 P.p.s.a., odnieść należy do aktów lub czynności, podlegających zaskarżeniu na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Skarżąca zaś w tytule skargi wpisała, iż skarży "czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] września 2010 r.". Datą [...] września 2010 r. opatrzona jest odpowiedź Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie na wezwanie skarżącej do usunięcia naruszenia prawa (nie stanowiąca czynności podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego).

Natomiast odmowa dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, stanowiąca czynność podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego, została podjęta przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w dniu [...] sierpnia 2010 r. Mając jednakże na uwadze treść uzasadnienia skargi, Sąd I instancji przyjął, że w istocie skarga dotyczy czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] sierpnia 2010 r., polegającej na odmowie dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, nie zaś odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia [...] września 2010 r.

W świetle powyższego, WSA w Lublinie stwierdził, że skarga została wniesiona przy zachowaniu trybu i terminów określonych powołanymi wyżej przepisami, a więc podlega merytorycznemu rozpoznaniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowi przepis art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, zgodnie z którym osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie tej ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych. Ustawa ta weszła w życie z dniem 4 marca 2009 r. (art. 75 ustawy o KSSiP). Przepis art. 70 ust. 1, do którego odsyła art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, stanowi, że aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem.

Oznacza to, że zarówno aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r., jak i kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tj. przed dniem 4 marca 2009 r. Kwestie te zostały również uregulowane w wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 154, poz. 1283 ze zm.). Zgodnie z § 26 wymienionego rozporządzenia, egzamin sędziowski odbywa się w terminie wyznaczonym przez prezesa sądu apelacyjnego w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości. Termin egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, został wyznaczony zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 lipca 2010 r., nr 141/10/DNAP w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej Sądu Apelacyjnego w Lublinie do przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego dla aplikantów sądowych w dniach 6,8 oraz 14-16 września 2010 r.

W sprawie będącej przedmiotem skargi, jak zauważył Sąd I instancji, poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca w dniu wejścia w życie ustawy KSSiP była zatrudniona na stanowisku sędziego od dnia [...] czerwca 2007 r. oraz że w dniu [...] sierpnia 2010 r., tj. w ustawowym terminie zgłosiła zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Wobec zajmowania stanowiska asystenta sędziego od [...] czerwca 2007 r., niesporna jest również okoliczność, iż w dacie wejścia w życie ustawy o KSSiP, nie zajmowała tego stanowiska przez okres 3 lat. Sporem jest objęta natomiast kwestia, czy przesłanka zajmowania stanowiska asystenta sędziego przez okres trzech lat powinna być spełniona w dacie wejścia w życie ustawy, czy też, jak uważa skarżąca, w dacie zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego.

Zdaniem Sądu I instancji, art. 66 ust. 4 ustawy KSSiP określa wymagania, jakie powinien spełniać asystent sędziego, aby mógł przystąpić do egzaminu sędziowskiego na zasadach określonych art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, nie podzielał poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie sygn. akt III SA/Gd 573/10 w kwestii interpretacji tego przepisu. W sprawie tej Sąd stanął na stanowisku, iż przesłanki uprawniające do złożenia egzaminu sędziowskiego odbywającego się na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008r., które muszą wystąpić łącznie, są następujące: 1) zatrudnienie na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy;

1. 2) zajmowanie stanowiska asystenta sędziego przez okres trzech lat;
2. 3) zgłoszenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego wprowadzeniem. Sąd ten przyjął, że przesłanką przystąpienia do egzaminu sędziowskiego związaną z momentem wejścia w życie ustawy o KSSiP jest jedynie przesłanka zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy, nie zaś także przesłanka zajmowania takiego stanowiska przez okres trzech lat.

Zdaniem Sądu I instancji, wykładnia językowa przepisu art. 66 ust. 4 prowadzi do wniosku, że w istocie unormowanie to zawiera dwa warunki, spełnienie których umożliwia asystentowi sędziego przystąpienie do egzaminu sędziowskiego na zasadach obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o KSSiP, a mianowicie:

1. 1) zatrudnienie na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, jeżeli zajmowanie tego stanowiska trwało co najmniej przez okres 3 lat, i
2. 2) zgłoszenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem.

Mając na uwadze, że skarżąca zgłosiła w ustawowym terminie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, bezcelowe jest rozważanie drugiej przesłanki. W odniesieniu natomiast do pierwszej z wymienionych przesłanek, WSA w Lublinie zwrócił uwagę na użycie przez ustawodawcę spójnika "jeżeli". Jest to spójnik wprowadzający zdanie podrzędne warunkowe (Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny, Wyd. Naukowe PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego, W-wa 2007, str. 367, podobnie Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, Wyd. Naukowe PWN pod redakcją prof. Stanisława Dubisza, W-wa 2003, str.1296). Powyższe wskazuje, że wymaganie określone po spójniku "jeżeli", dotyczące pozostawania na stanowisku asystenta sędziego przez okres co najmniej 3 lat, odnosi się do asystenta sędziego pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie ustawy. Pierwszym zatem z warunków uprawniających do skorzystania z możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, jest pozostawanie w zatrudnieniu na stanowisku asystenta sędziego, o ile zatrudnienie to trwało co najmniej przez okres 3 lat, w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP (tj. w dniu 4 marca 2009 r.).

Sąd I instancji odwołał się do wykładni systemowej i funkcjonalnej.

W kontekście wykładni systemowej, polegającej na ustaleniu znaczenia przepisów prawnych ze względu na ich lokalizację w strukturze źródeł prawa, powiązanie, jakie występuje pomiędzy rozmaitymi aktami normatywnymi oraz umiejscowienie danego przepisu w akcie prawnym, WSA w Lublinie podkreślił, że przepis art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP został umieszczony w Rozdziale 8 zatytułowanym "Przepisy końcowe i przejściowe". Wskazuje to na jego epizodyczny, intertemporalny charakter, a więc co do zasady nie może on być interpretowany rozszerzająco. Objęcie wskazanym przepisem asystentów sędziów, którzy nie spełniają warunku zatrudnienia na tym stanowisku przez okres co najmniej 3 lat w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, jest dokonaniem interpretacji rozszerzającej (taką interpretację przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie sygn. akt III SA/Gd 573/10). Interpretacja taka prowadzi jednak do zmiany charakteru przepisu art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP jako przepisu przejściowego, epizodycznego.

Z kolei wykładnia funkcjonalna wskazuje, że celem omawianego przepisu było uregulowanie sytuacji prawnej osób, które będąc w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego, co najmniej przez okres 3 lat, legitymowały się wyłącznie wykształceniem prawniczym. Przepis art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP zrównał uprawnienia tych osób w zakresie możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego z uprawnieniami osób, które rozpoczęły aplikację sądową przed dniem 1 stycznia 2008 r., tj. w dacie obowiązywania starych przepisów, a kończą tą aplikację (trwającą zgodnie z art. 140 ust. 1 u.s.p. trzy lata), już w dacie obowiązywania nowych przepisów, zawartych w ustawie o KSSiP. Kończący tę aplikację sądową egzamin sędziowski, jest składany, na co wskazuje wprost art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem rozpoczęcia tej aplikacji, czyli przed 1 stycznia 2008 r. Egzamin ten zdawany w "normalnym" terminie (a więc bez uwzględnienia sytuacji, w których następuje jego przesunięcie z uwagi na wypadki losowe) został w sprawie niniejszej wyznaczony na dni – 6,8 i 14-16 września 2010 r. dla aplikantów sądowych dopuszczonych do egzaminu sędziowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Sądu Apelacyjnego w Lublinie.

Zdaniem Sądu I instancji, gdyby przyjąć, że przesłanką przystąpienia do egzaminu sędziowskiego związaną z momentem wejścia w życie ustawy o KSSiP jest jedynie przesłanka zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego, to konsekwentnie należałoby wszystkim osobom zatrudnionym na tym stanowisku w dniu wejścia w życie tej ustawy (a więc nawet zatrudnionym np. 1,2 czy 3 marca 2009 r.) zapewnić prawo do zdawania egzaminu sędziowskiego na zasadach z art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP. To zaś byłoby, w ocenie WSA w Lublinie, sprzeczne z celem regulacji zawartej w art. 66 ust.

1. 4. W świetle powyższych rozważań Sąd I instancji nie uznał za zasadny zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. S. reprezentowana przez adwokata.

Pełnomocnik skarżącej zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego zmianę poprzez stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynność, uznanie uprawnienia skarżącej do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP oraz o ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie pełnomocnik zamieścił wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten stawia, jako warunek przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r., wymóg trzyletniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 4 marca 2009 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor wskazał, iż, wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, przepis art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP uzależnia uprawnienia do złożenia egzaminu sędziowskiego od trzech przesłanek, nie zaś, jak przyjął Sąd, od dwóch.

I tak, zdaniem skarżącego kasacyjnie, pierwsza przesłanka stanowi, że do egzaminu sędziowskiego, którym mowa w art. 70 ust. 1, mogą być dopuszczeni tylko ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie ustawy zatrudnieni byli na tym stanowisko. Skarżący kasacyjnie wywiódł nadto, że użyte w przepisie sformułowanie "w dniu wejścia w życie ustawy" pojawia się dla dookreślenia adresata normy, tzn. nie każdy asystent sędziego, ale jedynie ten asystent sędziego zatrudniony na tym stanowisku w dniu wejścia w życie ustawy. Z kolei drugą przesłankę stanowi wymóg zajmowania tego stanowiska przez okres 3 lat w dacie przystępowania do tego egzaminu, a trzecią zgłoszenie zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. Wszystkie trzy przesłanki muszą być spełnione łącznie.

Według autora skargi kasacyjnej, błędne jest przy tym stanowisko Sądu I instancji, w myśl którego spójnik "jeśli" powoduje, że wymagania określone po ww. spójniku odnoszą się do asystenta sędziego pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia ustawy w życie, tj. dotyczą pozostawania na stanowisku asystenta sędziego przez okres co najmniej trzech lat. W tym zakresie pełnomocnik zauważył, ze gdyby zamiarem ustawodawcy było powiązanie wymogu spełnienia przesłanki zajmowania stanowiska asystenta sędziego przez trzy lata z dniem wejścia w życie ustawy, to ustawodawca zawarłby ten zamiar nadając temu przepisowi inne brzmienie. Takiego zabiegu ustawodawca jednak nie dokonał.

Skarżący kasacyjnie zaznaczył, że konstrukcja przepisu wyraźnie wskazuje, iż norma w nim wyrażona złożona jest z trzech zdań, z których każde jest podrzędne do swojego poprzednika. Pierwsze określa adresata normy (osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku sędziego), natomiast drugie, połączone zaimkiem "może", wskazuje, że taki adresat ma możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Sama zaś możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, jak stwierdził dalej, uzależniona jest od spełnienia dwóch warunków: pierwszy to zajmowanie tego stanowiska co najmniej przez okres 3 lat, a drugi to zgłoszenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem.

Zdaniem pełnomocnika, oznacza to, że zdanie warunkowe dotyczące zajmowania stanowiska asystenta sędziego przez co najmniej trzy lata jest zdaniem podrzędnym do zdania wskazującego na możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. W żadnym natomiast razie nie jest zdaniem podrzędnym warunkowym do zdania określającego adresata normy.

Autor skargi kasacyjnej uznał też, że Sąd I instancji nieprawidłowo, także poprzez naruszenie konstytucyjnego prawa do równości, dokonał wykładni systemowej przywołanego przepisu. Podkreślił, że zamieszczenie przepisu art. 66 ust. 4 w Rozdziale 8. "Przepisy przejściowe i końcowe" wskazuje na jego epizodyczny, intertemporalny charakter, który co do zasady wyłącza wykładnię rozszerzającą. Nadto zauważył, że poprzez wyraźne nawiązanie do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP – czyli poprzez nawiązanie do egzaminu sędziowskiego, kończącego aplikację sadową, rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r., przedmiotowy przepis w sposób jednoznaczny wprowadza ograniczenie czasowe możliwości realizowania uprawnienia do złożenia egzaminu sędziowskiego na takich właśnie zasadach.

Przy czym, jak dodatkowo stwierdził, przeprowadzenie egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. we wrześniu 2010 r. nie oznacza braku możliwości złożenia takiego egzaminu na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem, skoro § 33 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej daje możliwość organizowania egzaminów poprawkowych i egzaminów z uwagi na indywidualne, szczególne przyczyny, przez jeszcze 2 lata od ukończenia aplikacji na "starych" zasadach przed komisją egzaminacyjną powołaną w Ministerstwie Sprawiedliwości, w trybie określonym w § 25 rozporządzenia.

W odniesieniu do naruszenia konstytucyjnego prawa do równości, pełnomocnik podniósł, że do naruszenie takiego prawa doszło poprzez odmienne potraktowanie osób, które spełniły przesłankę zajmowania stanowiska sędziego przez 3 lata do momentu możliwości zgłoszenia zamiaru przystąpienia do takiego egzaminu w stosunku do osób, które zajmowały takie stanowisko przez trzy lata w dniu wejścia w życie ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych.

W myśl zaś art. 70 ust. 1 ww. ustawy aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że osoba spełniająca warunki wskazane w art. 66 ust. 4 ustawy może przystąpić do egzaminu sędziowskiego na zasadach przewidzianych dla aplikantów aplikacji sądowej obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r.

W niniejszej sprawie rozważyć zatem należy, czy do grupy tej zalicza się osoba, która w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, to jest w dniu 4 marca 2009 r., pracowała już na stanowisku asystenta sędziego, lecz staż jej pracy był w tym dniu krótszy niż 3 lata, a dopiero później, ale przed zgłoszeniem zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, spełniła warunek 3-letniego okresu zatrudnienia jako asystent sędziego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiedź na to pytanie udzielona przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku jest trafna.

Podstawową metodą wykładni przepisów budzących wątpliwości interpretacyjne jest wykładnia językowa. Zgodnie z jej regułami zwrotom prawnym nie należy nadawać znaczenia odmiennego od potocznego, a znaczenie przepisów prawnych ustalać należy w taki sposób, by wypowiedź zawarta w normie prawnej stanowiła pewną całość.

W tym kontekście zawartego w art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP sformułowania "osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego (...), jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat", będącego hipotezą normy prawnej stanowiącą logiczną całość, nie można rozumieć inaczej, niż jako sformułowanie przesłanki legitymowania się przez asystenta sędziego już w dniu 4 marca 2009 r. (tj. w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP) trzyletnim stażem pracy (tak: wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 717/11, CBOSA).

Oznacza to, że wykładnia art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, co powoduje z kolei, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu materialnego nie jest zasadny.

Warto podkreślić, że choć wykładnia językowa wskazanego przepisu doprowadziła do usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i zbędne jest w takiej sytuacji sięganie do pozostałych metod wykładni, to w niniejszej sprawie również one prowadzą do wniosków zgodnych z zaprezentowanymi przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Wykładnia celowościowa ma za zadanie doprowadzenia do takiego rozumienia przepisów ustawy, by były one najlepszym środkiem do osiągnięcia celu tej ustawy. Zgodnie zaś z regułami wykładni funkcjonalnej interpretując przepisy należy brać pod uwagę cel regulacji prawnej (ratio legis).

Zgodnie z nowymi zasadami wprowadzonymi ustawą o KSSiP aplikację sędziowską poprzedza 12-mesięczna aplikacja ogólna (art. 25 ust. 1). Po jej ukończeniu osoba, która spełnia ustawowe kryteria, może złożyć do Dyrektora Krajowej Szkoły wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej (art. 28 ust. 1). Do egzaminu sędziowskiego zaś aplikanci aplikacji sędziowskiej przystępują w jej 30 miesiącu (art. 32 ust. 1).

Z uwagi zatem na fakt, że aplikacja sędziowska na nowych zasadach rozpoczęła się dopiero w marcu 2011 r., pierwszy egzamin sędziowski zdawany na podstawie przepisów ustawy o KSSiP odbędzie się pod koniec 2013 r. Zatem celem wprowadzenia unormowania z art. 66 ust. 4 ustawy było umożliwienie wskazanej w tym przepisie grupie osób (asystentom sędziego) przystąpienia do egzaminu sędziowskiego wcześniej, niż po ponad 7 latach pracy (przyjmując obowiązek legitymowania się 3-letnim stażem w dniu 4 marca 2009 r.). Skoro bowiem ustawa o KSSiP zmieniła art. 155 § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1270 ze zm.) w ten sposób, że umożliwiła asystentom sędziego przystąpienie do egzaminu sędziowskiego po 4 latach pracy, to celowe było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego tym asystentom, którzy w dacie wejścia w życie ustawy mieli już trzyletni staż pracy.

Rozumowanie takie zgodne jest również z wykładnią systemową, przyjmującą założenie, że przepis w danym akcie prawnym nie jest umiejscowiony przypadkowo, lecz wynika z racjonalnego działania prawodawcy. Skoro art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP umiejscowiony został w przepisach przejściowych i końcowych (Rozdział 8 ustawy), to ustawodawca jasno wskazał na jego ograniczony, incydentalny i intertemporalny charakter.

W piśmiennictwie jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że problemy intertemporalne mogą być rozwiązywane przez zastosowanie następujących reguł:

1. 1. podstawowej – bezpośredniego działania nowego prawa – tzn. nowoustanowione prawo od momentu wejścia w życie reguluje wszelkie zdarzenia także te, które zaistniały przed jego ustanowieniem,
2. 2. dalszego obowiązywania dawnego prawa – dotychczas obowiązujące prawo mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości,
3. 3. wyboru prawa – wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom,
4. 4. do spraw z elementem dawnym należy stosować ustanowione przez prawodawcę specjalne przepisy przejściowe.

W niniejszej sprawie wybór ostatniego z proponowanych rozwiązań nie może budzić wątpliwości. Specjalny charakter omawianego przepisu przemawia zatem za taką jego interpretacją, by nie doprowadzić do nazbyt szerokiego jego stosowania, niezgodnego z wolą ustawodawcy, a taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby przyjąć zaproponowane przez autora skargi kasacyjnej jego rozumienie.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.