Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2006 r. sygn.akt II SA/Wa 314/06 oddalił skargę A. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan sprawy:
Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2005 r. A. F. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku powołując się na zły stan zdrowia co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 13 listopada 2003 r. w którym stwierdzono, że badany wymaga opieki i pomocy osób drugich.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 6 września 2005 r. odmówił przyznania świadczenia wskazując, że wnioskodawca nie spełnia jednego z warunków wymaganych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. F. podniósł, że biegli lekarze sądowi specjaliści z dziedziny kardiologii i chorób płuc uznali, że jest całkowicie niezdolny do pracy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia z dnia 6 września 2005 r. wskazując, że ostatni udokumentowany okres składkowy przypada na 18 stycznia 1997 r.
Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby wnioskodawca po tej dacie nie mógł pracować, ze względu na szczególne okoliczności. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 21 grudnia 2005 r. stwierdziła, że całkowita niezdolność do pracy istnieje u wnioskodawcy od 2 lipca 2004 r. do 30 listopada 2007 r. Powstała po upływie 7 lat, 5 miesięcy i 15 dni od ostatniego udowodnionego okresu składkowego. Z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że na przestrzeni 54 lat życia wnioskodawca ma udowodniony okres składkowy i nieskładkowy liczący 11 lat, 4 miesiące i 4 dni, który jest nieadekwatny do wieku.
W skardze do sadu administracyjnego A. F. podniósł, że w latach 1996 - 2002 był osobą bezdomną, pozbawioną wszelkich praw, nie mógł uzyskać pracy. W 2002 r. dostał mieszkanie socjalne i dopiero mógł się leczyć. Skarżący zakwestionował ustalenie, że posiada jedynie 11 lat i 4 miesiące okresu pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sporną kwestią jest uznanie czy zachodzą szczególne okoliczności w zakresie niespełnienia wymagań dających prawo do renty ustawowej. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem omawiany przepis łączy jedynie z całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem. Orzeczeniem z dnia 21 grudnia 2005 r. komisja lekarska ZUS stwierdziła, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od 2 lipca 2002 r. okresowo do 30 listopada 2007 r. Bezdomność A. F. niewątpliwie utrudniała podjęcie zatrudnienia, ale nie można uznać, szczególną okoliczność wskutek której nie spełnił warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Oceniając przebieg pracy zawodowej skarżącego Sąd stwierdził, że przerwy w zatrudnieniu miały miejsce w latach kiedy nie był bezdomnym i nie istniała u niego niezdolność do pracy.
W aktach sprawy nie ma też dowodów mogących wskazywać, że skarżący w okresach tych nie podejmował pracy z przyczyn od niego niezależnych. Na poparcie twierdzenia, że pracował w latach 1991 - 1995 skarżący nie posiada żadnego dokumentu.
Za szczególną okoliczność nie można uznać zagubienia dokumentacji potwierdzającej zatrudnienie skarżącego. Krótki staż ubezpieczeniowy nie jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, jednak ani sama okoliczność ani bezdomność i całkowita niezdolność do pracy powstała po 7,5 roku bezczynności zawodowej nie mogą być uznane za spełnienie przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których A. F. nie spełnia ustawowych warunków do przyznania świadczenia.
W skardze kasacyjnej A. F. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną, zwężającą wykładnię art.83 ust.1ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie zastosowanie art.75 Konstytucji, 2.naruszenie prawa procesowego
- - art.151 ppsa przez uznanie, że skarga zasługiwała na nieuwzględnienie pomimo naruszenia przez organ art.7, 77,§ 1, 80 i 107§ 2 kpa,
- - art. 106 § 3 i 5 w zw. z art. 232, 230 i art.233 kpc przez niedopuszczenie dowodu z dokumentów okazanych na rozprawie,
- - art.106 § 3 w zw. z art. 248 kpc polegającym na ich niezastosowaniu, wobec przedstawienia przez Prezesa Zakładów Ubezpieczeń Społecznych niepełnej dokumentacji postępowania administracyjnego przed tym organem,
- - naruszenie art. 37 § 2, art.37 § 1 ppsa a contrario polegającym na ich niezastosowaniu przez dopuszczenie do udziału w sprawie pełnomocnika Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nienależycie umocowanego, legitymującego się kserokopią niedoświadczonego za zgodność pełnomocnictwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy i nie posiada niezbędnych środków utrzymania, a zatem spełnia dwie z trzech przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do przyznania w drodze wyjątku świadczenia określonego w tym przepisie. Zdaniem skarżącego spełnia on również przesłankę trzecią - wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Bezdomność należy uznać bowiem za zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków.
Odnośnie naruszenia art. 151 ppsa skarżący podniósł, że, akta administracyjne są niekompletne a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odnosi się do szeregu dokumentów złożonych w toku postępowania. Przedwczesna jest zatem ocena wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżący posiada przerwy w zatrudnieniu, a tym samym nie spełnia przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Nadto skarżący zarzucił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił do udziału w sprawie pełnomocnika Prezesa Ubezpieczeń Społecznych nienależycie umocowanego, legitymującego się kserokopią niedoświadczonego za zgodność pełnomocnictwa procesowego.
Skarżący wniósł w oparciu o art.176 ppsa o uchylenie zaskarżonego wyroku, a w przypadku nieuwzględnienia zarzutów naruszenia prawa procesowego na podstawie art. 176 w zw. z art. 188 ppsa i art. 145 - 151 w zw. z art. 193 ppsa o merytoryczne rozpoznanie sprawy przez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 września 2005 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania na podstawie złożonego spisu kosztów lub według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
W myśl przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 120 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Stosownie do treści przepisu art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów zarówno prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Zważywszy, że kwesta zasadności zarzutów naruszenia prawa procesowego rzutuje na kwestię prawidłowego zastosowania prawa materialnego w określonym stanie faktycznym sprawy, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów naruszenia prawa procesowego. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego może być podstawą do uwzględnienia skargi, gdy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw.
z art. 230, 231, 232, 248 kpc. Z protokoły rozprawy wynika, że skarżący przedstawił dokumenty dotyczące zatrudnienia w latach 1975 - 1977 oraz w latach 1967 - 1969. Sąd nie przeprowadził dowodów uzupełniających z tych dokumentów. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji tj. ocenę z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji. Dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych zatem jest dopuszczalne w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Ponieważ ustalenie okresów zatrudnienia stanowi podstawę do uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w trybie zwykłym, a krótki staż pracy - jak słusznie podkreślił Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - nie jest przesłanką negatywną do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku, to brak jest podstaw do uznania że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.
Brak jest również postaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 35 § 2 i 37 § 1 p.p.s.a. bowiem strona skarżąca nie wykazała by uchybienie tym przepisom mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Do strony stawiającej zarzut należy wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy.
Nie jest zasadnym zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten w ust. 1 uzależnia przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają prawa do renty lub emerytury, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem.
Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu, przyjmując że nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności niezbędna do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jako szczególną okoliczność należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby. Zdarzenie musi mieć taki charakter aby uniemożliwiało skarżącemu pracę. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd
I instancji uwzględnił fakt bezdomności skarżącego wskazując, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności w zakresie niespełnienia wymagań dających prawo do renty ustawowej bowiem przerwy w zatrudnieniu miały miejsce w okresach od 11 kwietnia 1979 r. do marca 1982 r., od 15 grudnia 1991r. do 3 kwietnia 1995 r. w latach kiedy skarżący nie był bezdomnym i nie istniała u niego niezdolność do pracy. Komisja Lekarskiej orzeczeniem z dnia 21 grudnia 2005 r. ustaliła bowiem datę całkowitej niezdolności do pracy na dzień 2 lipca 2004 r. a nie jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i uzasadnieniu skargi kasacyjnej od dnia 2 lipca 2002 r.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art.184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.