Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 30 września 2013 r. (sygn. akt III SA/Łd 437/13), oddalił skargę R. N. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium z tytułu kontynuowania dalszej nauki.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Na mocy decyzji Starosty Z. z dnia [...] maja 2009 r. R. N. uzyskał status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku dla bezrobotnego. W dniu [...] grudnia 2012 r. w/w złożył wniosek, w którym domagał się ustalenia uprawnień do stypendium z tytułu kontynuacji dalszej nauki. Do podania dołączył: decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2012 r. o udzieleniu zgody na wznowienie studiów w roku akademickim [...] na III roku studiów o kierunku administracja, umowę z dnia [...] sierpnia 2011 r. o warunkach płatności za studia niestacjonarne i zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2012 r. wydane przez MOPS w G. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], Starosta Z. odmówił uwzględnienia w/w wniosku ze względu na niespełnienie przez wnioskodawcę warunków, określonych w art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). Jak ustalono bowiem w toku postępowania administracyjnego R. N. nie był osobą nie mającą kwalifikacji zawodowych i nie podjął również dalszej nauki w okresie 12 miesięcy od dnia zarejestrowania.
Na skutek wniesionego przez R. N. odwołania Wojewoda Ł., decyzją z dnia [...] marca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska Wojewoda wskazał, że na zasadzie art. 55 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 6 cytowanej ustawy, stypendium z tytułu podjęcia dalszej nauki przysługuje wyłącznie bezrobotnemu bez kwalifikacji zawodowych, tj. osobie nieposiadającej kwalifikacji do wykonywania jakiegokolwiek zawodu poświadczonych: dyplomem, świadectwem, zaświadczeniem instytucji szkoleniowej lub innym dokumentem uprawniającym do wykonywania zawodu.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się wznowił w roku akademickim 2012/013 studia na III roku na Wydziale Prawa i Administracji, które rozpoczął w dniu [...] października 1982 r. Rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej dokonał zaś w dniu [....] maja 2009 r. W dacie tej jednak odwołujący się nie studiował na studiach niestacjonarnych a w okresie 12 miesięcy od dnia rejestracji nie podjął również nauki na wyższym roku szkoły wyższej (nie kontynuował rozpoczętej wcześniej edukacji).
W dniu złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do kontynuacji stypendium z tytułu podjęcia dalszej nauki (to jest w dniu [...] grudnia 2012 r.) R. N. nie był również bezrobotnym bez kwalifikacji zawodowych. Ze złożonych dokumentów wynikało bowiem, że ukończył on technikum zawodowe i uzyskał prawo używania tytułu technik budowlany o specjalności budownictwo ogólne a ponadto posiadał wieloletnie doświadczenie zawodowe potwierdzone przedłożonymi świadectwami pracy.
Na wyżej przedstawioną decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] marca 2013 r. R. N, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której zakwestionował prawidłowość w/w decyzji, wskazując. m. in., że niezasadnie organ przerzucił na niego ciężar wykazania, że posiada kwalifikacje do otrzymania przedmiotowego stypendium.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 30 września 2013 r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił organom administracji naruszenie art. 1, art. 49 oraz art. 55 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że zaskarżona decyzja odpowiadała prawu.
W uzasadnieniu wyroku, Sąd podzielił stanowisko organów, że - w świetle przepisów art. 55 ust. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - skarżący nie kwalifikował się do otrzymania wnioskowanego stypendium. Posiadał on bowiem kwalifikacje zawodowe (technik budowlany) poświadczone świadectwem dojrzałości Technikum Budowlanego w P, z dnia [...] września 1979 r. Wniosek o przyznanie stypendium złożył też po upływie 12 miesięcy od dnia zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy.
Sąd nie podzielił zarzutu zawartego w skardze a dotyczącego rzekomego przerzucenia przez organ na skarżącego ciężaru dowodu, co do spełniania kryteriów umożliwiających przyznanie mu stypendium, gdyż okoliczności faktyczne sprawy pozostawały bezsporne a organy administracji, wydając zaskarżone decyzje, uwzględniły treść dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i nie żądały od skarżącego składania nowych dokumentów bądź oświadczeń. Wskazanie natomiast przez organ odwoławczy, że skarżący musiał wykazać, iż spełnia warunki określone w art. 55 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, było jedynie niefortunnym zwrotem, którego użycie nie zrzutowało na treść kwestionowanego orzeczenia.
Sąd Wojewódzki podkreślił ponadto, że przedmiot niniejszej sprawy został zakreślony w złożonym przez skarżącego wniosku z dnia [...] grudnia 2012 r. o przyznanie stypendium na kontynuowanie nauki. Brak więc było podstaw do uwzględnienia, zgłoszonego przez niego dopiero na rozprawie sądowej, zarzutu naruszenia przez organy administracji przepisów art. 1 i art. 49 cyt. ustawy. Kwestia ewentualnych uprawnień strony, wynikających z tych przepisów, nie była bowiem podnoszona przez skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego. Z tego powodu nie mogła być i nie była przedmiotem orzekania organów administracji publicznej w niniejszej sprawie.
Marginalnie jedynie Sąd wskazał, że art. 49 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy dotyczy osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy, wobec których mogą być dodatkowo stosowane działania określone w art. 50 – 61 a ustawy. Z mocy ustawy skarżący był bowiem zaliczony do grona tych osób, gdyż ukończył 50 rok życia (art. 49 pkt 3 ustawy). Z akt sprawy wynikało przy tym, że R. N. był skierowany na szkolenie komputerowe, z którego zrezygnował z ważnych powodów osobistych. Poza tym w 2012 r. ukończył kurs "Obsługa komputera z elementami aktywnego poszukiwania pracy". Organ kierując stronę na szkolenia realizował zatem – jak argumentował Sąd - ciążące na nim obowiązki, określone w art. 49 w/w ustawy.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, R. N. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 49 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w drodze jego błędnej wykładni, polegającej na uznaniu przez Sąd, iż przedmiotowy przepis nie ma zastosowania w sytuacji złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie stypendium z tytułu kontynuowania nauki w szkole wyższej dla bezrobotnego, który ukończył 50 rok życia.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie skarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor zarzucił Sądowi I instancji niezasadne uznanie, że w niniejszej sprawie nie mógł odnaleźć zastosowania art. 49 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, z uwagi na fakt, że kwestia ewentualnych uprawnień strony, wynikających z tego przepisu, nie była przez nią podnoszona w trakcie postępowania administracyjnego, a przedmiot sprawy został zakreślony we wniosku z dnia [...] grudnia 2012r.
Podnoszono, że przytoczone wyżej stanowisko nie było prawidłowe w sytuacji, gdy R. N. we wniosku powołał się ogólnie na ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a nie konkretnie na art. 55 ww. ustawy, a jednocześnie w drugim akapicie swego pisma podał, iż jest osobą bezrobotną w wieku powyżej 50 lat. Powyższy wniosek nie ograniczał się zatem jedynie do art. 55 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a z uwagi na wyszczególnienie wieku strony, obligował organy administracji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy również w kontekście art. 49 powyższej ustawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Ł. wnosił o jej oddalenie, podkreślając, iż skarżący w złożonym przez siebie wniosku sprecyzował czego on dotyczył.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności, w tym przypadku, nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się więc wyłącznie do badania zasadności podstawy kasacyjnej, przytoczonej w skardze kasacyjnej.
Podniesiony przez skarżącego zarzut sprowadzał się do twierdzenia, że – wbrew stanowisku Sądu I instancji - w sytuacji, w której R. N. w złożonym przez siebie w dniu [...] grudnia 2012 r. wniosku o przyznanie stypendium z tytułu kontynuowania nauki wskazał, że jest osobą bezrobotną w wieku powyżej 50 lat i nie powołał się w tym piśmie na konkretny przepis ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, organy administracji a następnie Sąd Wojewódzki powinny były rozpatrywać jego żądanie nie tylko w kontekście art. 55, ale również art. 49 w/w ustawy.
Wyjaśnić w związku z tym należy, iż zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnemu bez kwalifikacji zawodowych, który w okresie 12 miesięcy od dnia zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy podjął dalszą naukę w szkole ponadgimnazjalnej dla dorosłych, będącej szkołą publiczną lub niepubliczną o uprawnieniach szkoły publicznej, albo w szkole wyższej, gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, starosta, na wniosek bezrobotnego, może przyznać stypendium w wysokości 100% kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, wypłacane przez okres 12 miesięcy od dnia rozpoczęcia nauki.
Z kolei po myśli art. 49 ww. ustawy, osobom będącym w szczególnej sytuacji na rynku pracy: bezrobotnym do 30 roku życia, bezrobotnym długotrwale, bezrobotnym powyżej 50 roku życia, bezrobotnym korzystającym ze świadczeń z pomocy społecznej, bezrobotnym posiadającym co najmniej jedno dziecko do 6 roku życia lub co najmniej jedno dziecko niepełnosprawne do 18 roku życia, bezrobotnym niepełnosprawnym - przysługuje pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych.
Z treści ww. przepisów wynika zatem, że dotyczą one różnych form wsparcia, jakie może zostać przyznane osobie bezrobotnej oraz przewidują różne kryteria ich przyznania.
W ostatnim z wymienionych artykułów jest wprawdzie mowa o tym, że wskazana w nim forma pomocy powinna być w pierwszej kolejności kierowana m. in. do osób bezrobotnych powyżej 50 roku życia, co jednak nie oznacza, że samo poinformowanie organu przez skarżącego we wniosku z dnia [...] grudnia 2012 r. o jego wieku, obligowało organy obu instancji do badania jego wniosku przez pryzmat tego przepisu. Wyjaśnić bowiem należy, że w zaistniałej sytuacji istotna była cała treść w/w pisma. Skarżący wyraźnie zaś zaznaczył, iż na podstawie powołanej wyżej ustawy (cyt.): "składa wniosek o przyznanie stypendium z Funduszu Pracy na kontynuowanie nauki", wskazując, że "jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z., filia w G., bez prawa do zasiłku, w wieku powyżej 50 lat. W dniu [...] października 2012 r. rozpoczął kontynuowanie (wznowienie - po przerwie) studiów na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Ł. w Ł. W chwili obecnej nie posiada środków finansowych na opłaty związane ze studiami, a stypendium socjalne w wysokości [...] zł miesięcznie jest daleko niewystarczające" i w związku z tym "bardzo prosi o wsparcie Urzędu Pracy w tym względzie".
Mając zatem na uwadze całą treści wniosku należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż w analizowanej sprawie celem wnioskodawcy było wyłącznie uzyskanie stypendium, o którym mowa w art. 55 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy na konkretny cel jakim było sfinansowanie dalszego kształcenia na studiach. Okoliczność zaś powoływania się przez niego na swój wiek, miała być jedynie dodatkowym argumentem, przemawiającym za udzieleniem skarżącemu przez Urząd Pracy takiej formy wsparcia finansowego.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że organy administracji publicznej rozpoznały złożony przez R. N. wniosek z dnia [...] grudnia 2012 r. w zakreślonych w nim ramach. Sąd I instancji słusznie więc stwierdził, brak po ich stronie podstaw do rozważania zawartego w nim żądania także pod kątem przesłanek zawartych w art. 49 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bowiem w sytuacji, w której wnioskodawca o dopuszczenie do udziału w programie specjalnym nie wnosił, nie było to możliwe.
Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.