Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 lutego 2022 r., III SA/Kr 1090/21 oddalił skargę J, W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania J. W. świadczenia pielęgnacyjnego (pkt I.) oraz rozstrzygnął o kosztach pomocy prawnej przyznanej skarżącemu z urzędu (pkt II.).
Skargę kasacyjną od tegoż wyroku wywiódł J.W., zaskarżając wyrok w zakresie rozstrzygnięcia w pkt I. i zarzucając naruszenie:
- a) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przez uznanie, że organ I Instancji prawidłowo wyjaśnił istotne dla stanu faktycznego sprawy elementy dotyczące zasądzenia alimentów, podczas gdy organ ten wezwał skarżącego do przedłożenia odpisu podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz dziecka – J. W., które to orzeczenie zostało przedłożone przez skarżącego, natomiast organ I Instancji nie określił od kogo powinny być zasądzone przedmiotowe alimenty, jak również nie określił okresu w jakim powinien obowiązywać przedmiotowy wyrok, co wprowadziło skarżącego w błąd co do tego, że wystarczający był jakikolwiek wyrok zasądzający alimenty na rzecz J. W. (niezależnie w jakim okresie miał obowiązywać i kto był obowiązany do uiszczania alimentów), co miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem doprowadziło do oddalenia skargi;
- b) prawa materialnego, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2017.1428 ze zm.) dalej jako "ustawa 500+", przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że organ I Instancji prawidłowo wezwał skarżącego do uzupełnienia braków we wniosku przez przedłożenie odpisu podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz dziecka – J. W., podczas gdy organ ten powinien wezwać skarżącego do przedłożenia odpisu podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty od drugiego rodzica na rzecz dziecka – J. W. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie pkt I. zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Na wstępie wypada zauważyć, iż wg autora skargi kasacyjnej, została ona oparta na obu podstawach przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. Należy jednak zauważyć, iż przepis art. 19 ust. 4 ustawy 500+, dodany przez art. 15 pkt 12 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U.2017.1428 ze zm.), obowiązywał w okresie od 1 sierpnia 2017 r. do 31 grudnia 2021 r. Analiza tegoż przepisu – w takim zakresie w jakim autor kasacji zarzuca jego naruszenie – wyraźnie wskazuje na procesowy charakter tej regulacji prawnej. Przepis ten regulował bowiem skutki niezłożenia razem z wnioskiem o świadczenie wychowawcze tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczenia wychowawczego w stosunku do danego dziecka uzależnione było od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd.
W razie niezłożenia tytułu wykonawczego na wezwanie organu w zakreślonym przez przepis terminie, następowały skutki procesowe w postaci pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Natomiast w sytuacji uzupełnienia powyższego braku wniosku w tym terminie, przepis regulował skutki materialnoprawne wskazując, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione zostały także pozostałe warunki uprawniające do świadczenia. Skoro skarga kasacyjna wskazuje na naruszenie tegoż przepisu w zakresie wadliwego wezwania skarżącego do przedłożenia wykonalnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz dziecka skarżącego, w sytuacji gdy – zdaniem autora kasacji – organ winien wezwać skarżącego do przedłożenia odpisu wykonalnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na dziecko od jego matki, to powyższy zarzut należy zaklasyfikować jako zarzut naruszenia przepisu postępowania.
W zakresie tym, przepis powyższy nie określa bowiem praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego realizujących prawo do świadczenia wychowawczego, lecz reguluje kwestię uzupełnienia braków wniosku o świadczenie wychowawcze. Odnosi się zatem do przeprowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie wniosku spełniającego wymagania ustawy 500+. Przepisami prawa procesowego są wszak normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych, służące realizacji obowiązków i uprawnień określonych normami prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 17 lutego 2005 r., OSK 1735/04; wyrok NSA z dnia 10 maja 2006 r., II OSK 1356/05; wyrok NSA z dnia 7 marca 2006 r., II FSK 523/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższa nieumiejętność w klasyfikowaniu zarzutów kasacyjnych nie stanowi jednak bariery w ocenie tegoż zarzutu w toku niniejszej sprawy.
Należy jednak uznać, iż postawione zarzuty kasacyjne dotyczą naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) (vide: uchwała NSA w pełnym składzie z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przechodząc do oceny zasadności tegoż zarzutu należy zauważyć, iż ocena prawidłowości wezwania skarżącego przez organ I instancji do przedłożenia odpisu orzeczenia sądowego zasądzającego alimenty na rzecz dziecka skarżącego, nie może abstrahować od całokształtu okoliczności sprawy. Powyższe wezwanie zostało wystosowane do skarżącego w dniu [...] października 2017 r. Skarżący, uzupełniając swój wniosek o świadczenie wychowawcze z dnia [...] września 2016 r. przedłożył tytuł wykonawczy, z którego wynika, iż to od skarżącego, a nie od matki małoletniego dziecka zasądzone zostały alimenty. Okoliczność tą potwierdził dodatkowo skarżący podczas przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego i nie podważał jej w toku postępowania administracyjnego.
Co więcej, mimo sugestii ze strony wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącego, w toku dotychczasowego postępowania nie wskazano na istnienie jakiegokolwiek orzeczenia sądowego zasądzającego alimenty na rzecz małoletniej córki skarżącego, od matki dziecka.
Trafnie w takiej sytuacji podnosi Sąd I instancji, iż sugestie pełnomocnika skarżącego tyczące dezaktualizacji wyroku Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] czerwca 2013 r., określającego obowiązek alimentacyjny skarżącego, nie znajdują potwierdzenia w ustalonych okolicznościach sprawy. Ustalenia tyczące alimentacji dziecka potwierdził skarżący podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2021 r. Wskazał wówczas, iż w okresie od dnia [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. sprawował opiekę nad córką J. W., regularnie płacił zasądzone alimenty oraz łożył dodatkowo na utrzymanie córki.
Nie można w takiej sytuacji zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 19 ust. 4 ustawy 500+ przez wadliwe wezwanie skarżącego do uzupełnienia jego wniosku z dnia [...] września 2016 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wezwanie to nie doprowadziło do dokonania przez organy wadliwych ustaleń okoliczności faktycznych sprawy w zakresie wskazania osoby zobowiązanej do alimentacji dziecka. Skutkowało ono ujawnieniem wyroku Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] czerwca 2013 r., [...], określającego obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec małoletniej córki. Brak dowodów wskazujących na dezaktualizację tegoż wyroku w okresie objętym wnioskiem skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego, nietrafnym czyni nie tylko zarzut naruszenia art. 19 ust. 4 ustawy 500+ ale także zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Kwestie te zostały ocenione w oparciu o wszechstronnie zgromadzony i wnikliwie rozważony materiał dowodowy sprawy, co zostało w sposób odpowiadający dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zasadnie zatem Sąd I instancji skonstatował niezasadność skargi na powyższą decyzję, oddalając ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Na marginesie oceny zarzutów kasacyjnych wypada zauważyć, iż art. 19 ust. 4 zdanie drugie ustawy 500+ przewidywał, że w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 – 5, w terminie wyznaczonym przez ustawę, świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczenia. Przepis art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy 500+ stanowił natomiast, iż świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach.
Tym samym, brak stosownego tytułu wykonawczego nie stanowił przeszkody w uzyskaniu świadczenia wychowawczego w razie legitymowania się przez rodzica orzeczeniem sądu o opiece naprzemiennej. Z okoliczności sprawy, które nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej wynika natomiast, iż w okresie objętym wnioskiem skarżącego, nie legitymował się on takim orzeczeniem. Powyższą okoliczność uznać natomiast należy za zasadniczą przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia wychowawczego.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (art. 258 – 261 p.p.s.a.).