Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 lutego 2023 r. IV SA/Wr 521/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę K. K. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (Kolegium) z [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez Nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.
Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie wniesionej w sprawie skargi, alternatywnie zaś przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania administracyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W piśmie z [...] maja 2023. Skarżąca uzupełniła skargę kasacyjną wskazując, że doprecyzowuje ją w zakresie zarzutu poprzez wskazanie, że zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 p.p.s.a. zarzuca dokonanie błędnej wykładni art. 17 uts. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez Nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sporu w sprawie zawisłej przez Sądem kasacyjnym.
Zaskarżoną do Sądu Wojewódzkiego decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu było ustalenie, że mimo posiadania przez męża Skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez nią pracy zarobkowej, w tym choćby częściowej. Kolegium nie zakwestionowało osobistego zaangażowania strony w opiekę nad mężem, uznało jednak, że nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej (urodzonej w grudniu 1959 r.).
Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi się zatem wiązać z utratą uzyskiwanych dochodów, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo, wychodzącej z rynku pracy, oraz ponoszącej zwiększone wydatki w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Ma zatem ono zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. W orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych, znanych sobie przyczyn, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.
Tymczasem skarżąca, jak sama oświadczyła - podejmowała pracę dorywczą. W rozumieniu potocznym jest to praca na czas określony, zazwyczaj na krótki okres czasu. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego nie został w przypadku strony spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 7listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 615 - zwana dalej w skrócie "u.ś.r.").
Stanowisko Kolegium podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przystępując do rozpoznania podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, że w petitum skargi kasacyjnej Skarżąca nie wskazała jaki konkretnie przepis prawa materialnego naruszony został przez Sąd pierwszej instancji. Tymczasem jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 249/21 i powołane tam orzecznictwo).
Powyższy brak Skarżąca uzupełniła dopiero w piśmie procesowym z [...] maja 2023 r. Pismo to wniesione jednak zostało po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (wyrok Sądu pierwszej instancji wraz z uzasadnieniem doręczony został Skarżącej [...] kwietnia 2023 r.), czynność ta pozostaje zatem bezskuteczna. Strona może bowiem powoływać się na nowe zarzuty w postępowaniu kasacyjnym ale jedynie w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej. Po upływie tego terminu uzupełnianie zarzutów skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne i możliwe jest jedynie przytaczanie nowej argumentacji na poparcie zarzutów zawartych już w skardze kasacyjnej.
Tym niemniej, wobec wskazania wprost na stronie 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej, że " Zasadniczym zarzutem stawianym niniejszą skargą jest naruszenie przez Sąd w wyroku art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na błędnej wykładni ww. przepisu..." możliwe było rozpoznanie skargi kasacyjnej w tym zakresie.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przyczyną oddalenia skargi było uznanie przez Sąd Wojewódzki, że organ słusznie przyjął, iż zakres obowiązków strony skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podkreślił, że jak ustalono, podopieczny nie jest osobą leżącą, samodzielnie chodzi - po mieszkaniu porusza się samodzielnie, chociaż przy pomocy sprzętu (balkonika do chodzenia), czasem z asystą drugiej osoby. Siada również samodzielnie. Zachowuje samodzielność przy korzystaniu z toalety oraz spożywaniu posiłków, mimo niedowładu prawej ręki, co wynika z dokumentacji medycznej. Takie zaś czynności jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy porannej lub wieczornej toalecie, ubieraniu się, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, asysta przy wyjściu z domu etc. nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności opiekuna.
Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznemu ciągłą (całodzienną) obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się od wykonywania, w częściowym wymiarze, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.
Na tle opisanych okoliczności stanu faktycznego w ocenie Sądu Wojewódzkiego organ słusznie ocenił, że rozmiar, czyli zakres sprawowanej względem małżonka opieki, nie usprawiedliwia uznania, że wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego przez stronę skarżącą.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że Skarżąca pomimo podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego kwestionuje w istocie ustalenia faktyczne, które zostały zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji i przyjęte przezeń za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Świadczy o tym m.in. wskazywanie na stornie 6 uzasadnienia skargi kasacyjnej, że organy zaniechały ustalenia przyczyn bierności zawodowej Skarżącej, podkreślanie, że nie może ona podjąć zatrudnienia z uwagi na zakres opieki, zarzucanie Sądowi, że wybiórczo opisał zakres sprawowanej przez nią opieki.
Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W konsekwencji, w powyższym zakresie zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię uznać należało za niezasadny.
Rację ma Skarżąca wskazując, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki. W niniejszej sprawie ustalono jednak, a ustaleń tych Skarżąca nie zakwestionowała, że zakres sprawowanej przez nią opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.