Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 czerwca 2009 r. oddalił skargę M.U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku Białej z dnia [...] listopada 2008 r. wydaną w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego.
Sąd I instancji przyjął następujący stan faktyczny:
Decyzją Prezydenta Miasta Bielsku Białej z dnia [...] września 2008 r. odmówiono G.M. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci J.U. i K.U. oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez J.U.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgodnie z art. 5 ust. 1–3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Uzyskanie dochodu oznacza natomiast uzyskanie dochodu spowodowane zakończeniem urlopu wychowawczego.
Organ ustalił, że z dniem 1 stycznia 2008 r. G.M. wróciła do pracy po urlopie wychowawczym i uzyskany przez nią za pierwszy pełny przepracowany miesiąc dochód potraktowano jako dochód uzyskany. W konsekwencji dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 753,64 zł, czyli przekroczył kwotę 504 zł uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych.
G.M. w złożonym odwołaniu domagała się ponownego rozpoznania sprawy i przyznania jej wnioskowanych świadczeń. Podniosła, że organ uwzględnił wyłącznie zmianę jej sytuacji materialnej, bez uwzględnienia sytuacji materialnej ojca dzieci – M.U., który w ubiegłym roku otrzymał rentę za całe trzy lata.
Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że obliczenia dochodu dokonane przez organ pierwszej instancji zostało dokonane prawidłowo. Podkreśliło, że w 2007 r. mężowi strony odwołującej wypłacono wyrównanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy za okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 października 2007 r. W związku z tym miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 753,64 zł w roku 2007 i przekroczył kwotę uprawniającą do świadczenia rodzinnego. Wypłata wyrównania renty została bowiem zrealizowana w okresie, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Organ zważył, iż wypłacona renta należała się wprawdzie za lata poprzednie, lecz jej wypłata nastąpiła w 2007 r., co stanowiło uzyskanie w tym roku dochodu, stosownie do treści art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach G.M. i M.U. zarzucili organowi odwoławczemu nieuwzględnienie przy dokonanych obliczeniach dokumentów dotyczących pogorszenia sytuacji dochodowej M.U.
Wobec uzyskania informacji o zgonie G.M. postępowanie kontynuowano tylko z udziałem jej męża – M.U.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wymienionego na wstępie wyroku wskazał, że kwestia sporna w niniejszej sprawie dotyczyła zasadności wliczenia przez organ do dochodu rodziny, wypłaconych skarżącemu w 2007 r. zaległych świadczeń w postaci wyrównania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, należnych mu za lata poprzednie. Skarżący podnosił zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego, że powyższa kwota nie powinna zostać zaliczona do dochodu rodziny i należy ją traktować jako dochód utracony. Odnosząc się do zarzutu skarżącego WSA stwierdził, że ustalenie wysokości dochodu przez organy orzekające jest prawidłowe i dokonane w sposób zgodny z przepisami regulującymi kwestię obliczania dochodu rodziny w celu ustalania uprawnień do zasiłku rodzinnego.
Sąd I instancji wskazał, że wbrew stanowisku skarżącego nie ma podstaw prawnych do uznania wypłaty zaległych świadczeń rentowych za dochód utracony. Utrata dochodu nie jest pojęciem uznaniowym, lecz ustawowym, w sposób jednoznaczny uregulowanym w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pod tym pojęciem należy rozumieć utratę spowodowaną uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratę prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla osób bezrobotnych, utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratę zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia emerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie zachodziła w niniejszej sprawie.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że pomimo faktu, iż wypłata należnych skarżącemu świadczeń miała swoją podstawę przed rokiem 2007, to jednak faktyczna ich wypłata nastąpiła w tym roku. W rezultacie skarżący uzyskał w roku 2007 dochód, o jakim mowa w art. 3 pkt 24d ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podsumowując, organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji uwzględnił obowiązujące przepisy prawa i właściwie je zinterpretował, natomiast żądania skarżącego opierające się na jego subiektywnej ocenie nie mogły zostać uwzględnione.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M.U.. Zarzucił naruszenie art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieujawnienie w pisemnych uzasadnieniu w oparciu o jakie dowody oraz w jaki sposób został wyliczony miesięczny dochód na członka rodziny, w szczególności w sytuacji gdy skarżący podnosił, że zostało to przeprowadzone w sposób nieprawidłowy, bowiem zostały zaliczone jego dochody z 2007 r., a dochody jego żony z 2008 r. Skarżący stwierdził, że Sąd I instancji powinien rozpoznać wszystkie podniesione przez stronę zarzuty oraz w pisemnym uzasadnieniu wyjaśnić dlaczego nie uznał ich za uzasadnione. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych lub spisu kosztów, który zostanie złożony na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna zasadnie podniosła, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie w pełni odpowiada wymogom zawartym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie to powinno zawierać, między innymi, przedstawienie zarzutów podniesionych w treści skargi, stanowiska pozostałych stron oraz własne stanowisko Sądu I instancji nawiązujące do treści tych zarzutów.
Przyjęte przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne i oceny prawne winny być wyrażone w uzasadnieniu wyroku w taki sposób, żeby możliwa była ich kontrola w postępowaniu kasacyjnym. Skoro więc w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach skarżący kwestionował stwierdzenie, iż dochód jego rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył w okresie będącym podstawą jego ustalenia kwotę wskazaną w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, to fakt ten zobowiązał Sąd I instancji do szczegółowego wykazania w motywach wyroku w jaki sposób i na jakiej podstawie dochód ten został wyliczony oraz, że zarzuty skargi są nietrafne. Warunku tego nie spełniło gołosłowne stwierdzenie Sądu, iż "ustalenie wysokości dochodu przez organy orzekające jest prawidłowe i dokonane w sposób zgodny z przepisami regulującymi kwestię obliczania dochodu rodziny w zakresie ustalania uprawnień do zasiłku rodzinnego, a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne". Było to tym bardziej konieczne, że również uzasadnienia decyzji organów obu instancji zawierały podobne braki.
Wskazane wyżej uchybienie przepisowi art. 141 § 4 p.p.s.a. nie miało jednak istotnego wpływu na rozstrzygniecie sprawy a wyrok Sądu I instancji, mimo braków jego uzasadnienia, odpowiada prawu. W sprawie został bowiem prawidłowo ustalony i niezakwestionowany stan faktyczny. Wynika z niego, iż skarżący M.U. w 2007 r. otrzymał kwotę 21 727,80 zł tytułem wyrównania renty związanej z częściową niezdolnością do pracy. Kwota ta, jak przekonywująco wskazał Sąd I instancji, jest wliczana do dochodu stanowiącego podstawę ustalenia kryterium dochodowego z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ żądanie G.M. dotyczyło ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2008/2009, podstawą do wyliczenia dochodu był przeciętny miesięczny dochód członków rodziny wnioskodawczyni uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, to jest w 2007 r. (art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Do dochodu tego została doliczona kwota 1532 zł uzyskana w styczniu 2008 r. przez G.M. w związku z podjęciem przez nią pracy od 1 stycznia 2008 r. Doliczenie tej kwoty do podstawy służącej wyliczeniu dochodu na osobę w rodzinie miało podstawę w przepisie § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych". Do podstawy wyliczenia dochodu w rodzinie skarżącego przypadającego na jedną osobę organy trafnie zaliczyły więc dochody z 2007 r. i jedno wynagrodzenie miesięczne G.M. z 2008 r. W tej sytuacji oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach było w pełni uzasadnione – skarga kasacyjna podlega więc oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu.