Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 marca 2006 roku, sygn. akt 4 II SA/Wr 45/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie renty socjalnej utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] [...]. Decyzją tą na podstawie art. 11 pkt 1 i art. 27a ust. 1, ust. 3 - 6, oraz art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), art. 8 pkt 17 ustawy z dnia 6 lutego 1997 roku o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28 poz. 153 z późn. zm.) uchwały nr XI/371/99 Rady Miejskiej [...] z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie jednostki budżetowej MOPS, uchwały nr XVIII/541/00 Rady Miejskiej [...] z dnia 24 lutego 2000 r. w sprawie upoważnienia do wydania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz art. 104 kpa po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] przyznano D. C. świadczenie z pomocy społecznej w formie: 1. renty socjalnej od 1 sierpnia 2002 r. do 31 grudnia 2003 r. w wysokości 418,00 zł miesięcznie, 2. świadczenia zdrowotnego od dnia 01.08.2002 r. do dnia 32.12.2003 r., 3. składki zdrowotnej w wysokości 7,75% od kwoty zasiłku na czas świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 - tego roku życia. Podano też, że skarżący ma ustalony wyrokiem Sądu umiarkowany stopień niepełnosprawności. Orzeczenie ma charakter stały i wydane jest na stałe. Niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa.
W pisemnym uzasadnieniu orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, iż przedmiotowa skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji wskazał, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.). Zgodnie z art. 27a ust. 1 prawo do renty socjalnej przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia. Według art. 43 ust. 6 świadczenie pieniężne z pomocy społecznej (którym jest również renta socjalna) przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.
W ocenie Sądu I instancji, organy rozpoznające sprawę w niczym powyższym przepisom nie uchybiły. Z akt sprawy wynika, że skarżący zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dzieciństwa na stałe (wyrok Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2002 r. sygn. akt VIIIU-4415/2000 i postanowienie o sprostowaniu tego wyroku z dnia 3 września 2002 roku sygn. akt VIII-4415/00).Słusznie organ I instancji, decyzją z dnia [...] przyznał D. C. świadczenie w postaci renty socjalnej od 1 sierpnia 2002 r. do 31 grudnia 2003 r., a zatem od miesiąca, w którym wniosek został złożony do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
Żądanie więc skarżącego o przyznanie renty socjalnej od dnia 21 listopada 2000 roku, tj. od daty ukończenia przez niego 18 roku życia, nie może być - w opinii Sądu I instancji - uwzględnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się ponadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2002 roku o sygn. akt I SA 3443/01, który orzekł, iż zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada o pomocy społecznej, w sprawach z zakresu pomocy społecznej dotyczących świadczeń pieniężnych (a takim jest świadczenie renty socjalnej) decyzja wywołuje skutki od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie świadczenia. Z treści omawianego przepisu wynika zatem, że ustawa o pomocy społecznej nie przyjęła zasady, iż świadczenie przysługuje od dnia nabycia uprawnień do otrzymania takiej formy pomocy. Ponieważ w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie renty socjalnej złożono w dniu 5 sierpnia 2002 r., to zgodnie z obowiązującymi przepisami przyznano wnioskowane świadczenie od dnia 1 sierpnia 2002 r., a nie jak żądał skarżący, od dnia uzyskania przez niego pełnoletności.
Wprawdzie podczas rozprawy skarżący złożył pismo z dnia 20 grudnia 2000 roku kierowane do "Opieki Społecznej" w [...] zawierające prośbę o -możliwość korzystania z tutejszego Ośrodka Pomocy Społecznej z pomocy finansowej", które zarówno w ocenie OAZZ występującego w sprawie, jak i samego skarżącego, stanowi pierwszy wniosek o przyznanie renty socjalnej. Jednakże ani z akt sprawy, ani z przestawionego pisma nie wynika by istotnie wniesiono je do właściwego ośrodka pomocy społecznej. Miała je złożyć żona R. C., która zmarła w dniu 16 marca 2004 roku.
Sąd uznał zatem, iż wydane w sprawie decyzje organów administracyjnych, należy uznać za prawidłowe.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. C. (zwany dalej skarżącym) reprezentowany przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 62 pkt 1 p.p.s.a.
- - art. 133 § 1 w zw. Z art. 45 p.p.s.a.
- - art. 134 § 1 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, że kluczowa w sprawie jest kwestia procesowego ustalenia terminu złożenia wniosku o rentę socjalną. Jak wynika z art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej termin ten ma nie tylko procesowe, ale także materialnoprawną znaczenie. Ustalenie to może być dokonane prawidłowo lub nieprawidłowo, powinno być dokonane w oparciu o akta sprawy. Źródłem wadliwości sądowego ustalenia w tym zakresie w procesie sądowej kontroli mogą być - w ocenie w ocenie strony skarżącej - niekompletne akta sprawy przekazane przez organ administracji. Na nieprawidłowość tego rodzaju wskazywał skarżący, podnosząc w piśmie procesowym z dnia 28 grudnia 2003 roku, że SKO "kompletując jakieś niekompletne dokumenty nie związane z moją sprawą... nie wziął pod uwagę prawdziwych akt o nr WZON IV 9017/183 i znajdującego się w nich wniosku z 13.09.1999".
W kontekście tego zarzutu prawidłowe postępowanie przed Sądem I instancji powinno polegać - zdaniem strony skarżącej - na zarządzeniu na podstawie art. 62 pkt 1 p.p.s.a. skompletowania akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, bo do kategorii niezbędnych należało zakwalifikować wskazane przez skarżącego akta o nr WZON IV 9017/183 będące w posiadaniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przy Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]. Zaniechanie w tym zakresie stanowi istotny błąd postępowania, ponieważ jedynie tą drogą można zweryfikować twierdzenie skarżącego o dacie 13.09.1999 r. jako dacie złożenia wniosku, a także zweryfikować kolejną istotną okoliczność, iż pismo skarżącego z dnia 20.12.2000 istotnie wpłynęło do MOPS.
Strona skarżąca wskazała ponadto, iż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji ma obowiązek wydać wyrok na podstawie akt sprawy, co oznacza także obowiązek dokładnego zaznajomienia się z treścią pisma skarżącego z dnia 28.12.2003 r., w którym zawarł on właśnie istotny zarzut niekompletności akt sprawy przekazanych przez organ II instancji. Zarzut ten jako podniesiony w postępowaniu skargowym powinien być przez Sąd I instancji najpierw dostrzeżony, a następnie zweryfikowany i oceniony. W ocenie strony skarżącej nie stało się tak o czym świadczy fakt braku wzmianki o nim w stanie faktycznym uzasadnienia Sądu I instancji.
Ponadto strona skarżąca podniosła, iż co prawda, Sąd I instancji nie jest związany zarzutami skargi, tym niemniej art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może być rozumiany jako zwolnienie z obowiązku badania zarzutów, a tak właśnie - w jej ocenie - postąpił Sąd I instancji. Zbadanie zarzutu niekompletności akt oraz jego weryfikacja, a także ocena były obowiązkiem Sądu orzekającego, który to obowiązek został naruszony, w sposób wpływający na wynik postępowania. Gdyby bowiem zyskały w tym zakresie potwierdzenie zarzuty skarżącego, to wówczas kwestia procesowego ustalania terminu złożenia wniosku o rentę socjalną mogła by być rozstrzygnięta wedle jego prawdziwych twierdzeń i na jego korzyść.
Wskazane wyżej uchybienia miały w ocenie skarżącej istotny wpływ na treść wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez stronę skarżącą skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 marca 2006 roku, o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych.
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwaną dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd I instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada bowiem kompetencji do zmiany, uzupełnienia czy też sprecyzowania zarzutów skargi kasacyjnej i w związku z tym nawet jeśli doszło do naruszenia prawa, ale nie zostało to prawidłowo wskazane w skardze kasacyjnej, to nie może odnieść się do nich, chyba, że - jak już była mowa wyżej - naruszenia doprowadzają do nieważności postępowania.
W rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności wymieniona w powołanym przepisie. Mając na uwadze powyższe, Sąd przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej ograniczył się do podnoszonych w niej zarzutów.
Przed odniesieniem się do zarzutów zgłoszonych przez stronę w skardze kasacyjnej należy najpierw przywołać obowiązujący w dacie orzekania, a stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) wskazujący, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej (do których zalicza się również rentę socjalną) wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 62 § 1, art. 133 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a. (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wszystkie wskazane przez pełnomocnika skarżącego przepisy mają na celu sprawić, aby dokonywana przez Sąd administracyjny ocena postępowania organów administracji, oparta była na całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Chodzi tu zarówno o skontrolowanie przez Sąd administracyjny właściwego i pełnego skompletowania przez organy administracyjne akt rozpatrywanej sprawy, jak i o skontrolowanie zgodności z prawem zarówno decyzji wydanej przez organ I jak i II instancji.
Niezastosowanie powyższych przepisów miało polegać - w ocenie strony skarżącej - na nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji przywołanych przez skarżącego akt o nr WZON IV 9017/183 w których to aktach miało znajdować się pismo skarżącego z dnia 13 września 1999 roku, będące w jego ocenie pierwszym i zarazem jedynym właściwym wnioskiem o przyznanie mu renty socjalnej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił jednak stanowiska pełnomocnika skarżącego, iż Sąd I instancji orzekł nie biorąc pod uwagę całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w aktach sprawy, znajduje się bowiem - wskazane przez pełnomocnika jako nie rozpatrzone przez Sąd - pismo skarżącego z dnia 28 grudnia 2003 roku wraz z załączonymi do niego dokumentami w postaci: wniosku (bez daty) w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 07.06.1999 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...], orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 17.03.2000 r. wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie [...] oraz wyrok Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 04.07.02 r. wraz z prostującym go postanowieniem.
Z powyższego pisma wynika jednak jedynie, iż wnioskodawca wnosił o wypłatę renty socjalnej od 21 listopada 2000 roku tj. od dnia uzyskania przez siebie pełnoletności, twierdząc, iż właśnie od tej daty nabył uprawnienia do otrzymywania przedmiotowej renty. W piśmie tym znajduje się ponadto wzmianka, iż w dniu 13 września 1999 roku wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie mu renty socjalnej. Jednak wzmianka ta nie może zostać potraktowana przez Sąd jako wystarczający, a tym bardziej jedyny dowód, mający potwierdzić tę kluczową dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczność. Jest to bowiem jedynie niczym nie poparte twierdzenie skarżącego, nie znajdujące oparcia w pozostałym znajdującym się w aktach sprawy materiale dowodowym.
Nadto, nie można zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika skarżącego, iż brak wzmianki o przedmiotowym piśmie w stanie faktycznym uzasadnienia Sądu I instancji oznacza, iż Sąd ten nie zajął się nim merytorycznie. Z dalszej części uzasadnienia, wynika bowiem jednoznacznie, iż Sąd I instancji dokonując oceny prawnej wniesionej skargi, rozpatrywał i oceniał również niniejsze pismo.
Odnosząc się natomiast do zarzutu nieustalenia przez Sąd I instancji czy pismo skarżącego z dnia 20 grudnia 2000 roku istotnie wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, podkreślić należy, iż na rozprawie przed Sądem I instancji w dniu 17 marca 2006 roku pełnomocnik skarżącego osobiście przedstawił dwie kopie tego pisma, które - jak podkreślił - zostało złożone pracownikowi socjalnemu przez matkę skarżącego, zmarłą w dniu 16 marca 2004 roku. Nie umiał jednak wyjaśnić, dlaczego na żadnej z przedłożonych Sądowi kopii pisma nie widnieje data jego wpływu do ośrodka pomocy społecznej.
Prawdą jest, iż uznanie przez organy administracji a następnie przez Sąd I instancji pisma skarżącego z dnia 13 września 1999 roku za wniosek o przyznanie renty socjalnej spełniający wymogi z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej mogłoby doprowadzić, do przyznania skarżącemu renty już od września 1999 roku jako od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Okoliczność ta nie może jednak przesądzić o wydaniu orzeczenia, które miałoby być sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Jak już bowiem wcześniej wskazano, mający w rozpatrywanej sprawie zastosowanie, art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, uzależnia przyznanie przedmiotowego świadczenia "...począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek...).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 wzmiankowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.