Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 26 listopada 2020 r. oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej zrezygnował z prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407), dalej: ustawa o pomocy, uchylonego przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924), dalej: ustawa zmieniająca, zmieniającej ww. ustawę z dniem 1 lipca 2019 r., przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wydanie w sprawie małoletnich J. i N.V. przez Sąd Rejonowy P., Wydział IV Rodzinny i Nieletnich postanowienia z [...] września 2018 r., sygn. akt: IV RCo 39/16, w przedmiocie odrzucenia wniosku o zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego nie jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanki z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy, podczas gdy skutek tego postanowienia dla małoletnich dzieci skarżącej pokrywa się z orzeczeniem oddalającym żądanie zasądzenia świadczenia alimentacyjnego, a nadto z uwagi na skomplikowaną sytuację w zakresie wszelkich rozstrzygnięć pomiędzy skarżącą a byłym mężem dotyczących ich wspólnych dzieci i odrzucenie wniosku o zabezpieczenie ze względu na brak jurysdykcji sądu polskiego należy uznać, że skarżąca wyczerpała możliwości dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od drugiego rodzica dziecka, a jednocześnie właśnie wyczerpanie ww. możliwości stanowiło ratio legis wprowadzenia przepisu art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego ustalenia występowania w stosunku do skarżącej negatywnej przesłanki skutkującej odmową przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci skarżącej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutu skargi kasacyjnej należy podkreślić, że skarżąca będąca matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci złożyła wniosek o ustanowienie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2018/2019 r. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca nie ma zasądzonych świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci od ich ojca. Skarżąca legitymuje się natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego P., Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z [...] września 2018 r. w przedmiocie odrzucenia wniosku o zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego, z którego wywodzi swoje uprawnienie do uzyskania świadczenia wychowawczego na dzieci.
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W ślad za autorem skargi kasacyjnej wskazać należy, że przepis ten został z dniem 1 lipca 2019 r. uchylony art. 1 pkt 8 ustawy zmieniającej. Odnotować jednakże należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej uchylony przepis art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy znajduje zastosowanie do świadczenia wychowawczego za okres do dnia [...] czerwca 2019 r.
Analiza art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy wskazuje, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organy administracji publicznej orzekające w rozpoznawanej sprawie prawidłowo uznały, że w sprawie zachodzą przesłanki do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci skarżącej. Skarżąca nie legitymuje się bowiem orzeczeniem oddalającym powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców, a jedynie postanowieniem odrzucającym pozew. Należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, że uzyskanie przez skarżącą orzeczenia o odrzuceniu pozwu o alimenty nie jest tym samym orzeczeniem, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy. Przepis ten wyraźnie wskazuje bowiem rodzaj orzeczenia, którego uzyskanie umożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego. Analiza art. 8 ustawy o pomocy wskazuje, że jest on wyrazem pomocniczości państwa, którego interwencja ekonomiczna w proces utrzymania dziecka ma charakter subsydiarny.
Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko, na które ma być przyznane świadczenie, pozostaje pod opieką placówki zapewniającej całodobowe utrzymanie, pieczy zastępczej, pozostaje w związku małżeńskim, z którego wynikają obowiązki wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami, jest pełnoletnie i ma ustalone świadczenie na własne dziecko albo członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze (art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy). W myśl art. 8 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze na dziecko nie przysługiwało, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone na rzecz dziecka świadczenie alimentacyjne. W sytuacji takiej doszłoby bowiem do zastąpienia obowiązku alimentacyjnego ciążącego na drugim rodzicu przez świadczenie wychowawcze. Wyjątkiem od powyższego wyłączenia są te sytuacje, w których uzyskanie świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica jest niemożliwe albo niecelowe z uwagi na ustanowienie opieki naprzemiennej, w której ramach dochodzi do podziału kosztów utrzymania dziecka.
Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy sytuacją, w której uzyskanie od drugiego rodzica świadczenia alimentacyjnego na dziecko jest niemożliwe, jest sytuacja, w której powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone. Wymogu tego nie spełnia odrzucenie pozwu z przyczyn formalnych. Orzeczenie takie bowiem nie ma charakteru merytorycznego rozpoznania sprawy, a zatem nie powoduje, że uzyskanie świadczenia alimentacyjnego jest niemożliwe. Innymi słowy, odrzucenie pozwu nie powoduje merytorycznego zamknięcia sprawy o świadczenie alimentacyjne, a zatem nie powstaje sytuacja, w której świadczenie wychowawcze zgodnie z zasadą pomocniczości powinno zastępować świadczenie alimentacyjne.
W świetle powyższych ustaleń w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydając zaskarżony wyrok naruszył art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.