Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 8 kwietnia 2021 r. oddalił skargę S.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z [...] września 2020 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia "Dobry Start" na dziecko.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika przyznanego w ramach prawa pomocy. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych powiększonych o należną kwotę podatku od towarów i usług.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
- 1) art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez pominięcie dowodu z dokumentów, faktur i rachunków przedłożonych przez skarżącego oraz przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, co doprowadziło do błędnego uznania, że organ nie jest w stanie ustalić, z którym z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i kto ponosi koszty jego utrzymania, a tym samym zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie przez sąd rodzinny, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że mimo toczącego się postępowania w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka to skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad córką i ponosi związane z tym koszty.
- 2) § 30 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1061, z późn. zm.), dalej: rozporządzenie szczegółowe, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że o fakcie, któremu z rodziców przysługuje świadczenie, decyduje orzeczenie sądu, podczas gdy przepis ten odnosi się do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wnioskiem z [...] sierpnia 2020 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry Start" na córkę. Analogiczny wniosek w dniu [...] lipca 2020 r. złożyła matka dziecka, która dodatkowo złożyła oświadczenie, że córka na stałe zamieszkuje z matką. Powyższe ustalenia stały się podstawą zawieszenia postępowania postanowieniem Burmistrza Miasta B. z [...] sierpnia 2020 r.
W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu postanowieniem z [...] września 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący w zażaleniu złożył oświadczenie, iż córka z nim zamieszkuje. W toku postępowania pracownik organu podjął czynności w celu ustalenia sytuacji rodzinnej skarżącego, Sporządził pismo, z którego wynika, że córka S.S. zamieszkuje u ojca, tj. pod adresem wskazanym we wniosku. Jednocześnie organ ustalił, że pomiędzy rodzicami toczy się sprawa o ustalenie miejsce pobytu dziecka, przy czym na skutek odwołania skarżącego od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] czerwca 2020 r. ustalającego miejsce pobytu córki skarżącego przy matce sprawa jest w toku.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że kwestia faktycznej opieki nad dzieckiem, na które ma zostać przyznane wnioskowane świadczenie, ma kluczowe znaczenie dla ustalenia komu przysługuje to świadczenie, co uzasadnia zawieszenie postępowania do czasu ustalenia tej okoliczności. Jednocześnie zaznaczył, że organy administracji publicznej nie są uprawnione do badania, w jaki sposób faktycznie sprawowana jest opieka nad dzieckiem przez jego rodziców.
Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia szczegółowego świadczenie dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych – raz w roku na dziecko. Jednocześnie stosownie do treści § 30 ust. 1 tego rozporządzenia w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Analiza ostatniego z przytoczonych przepisów wskazuje, że do ustalenia prawa do świadczenia "Dobry Start" niezbędne jest ustalenie faktycznego, a nie prawnego sprawowania opieki nad dzieckiem, na które ma być przyznane to świadczenie. Ustawodawca bowiem wyraźnie rozstrzygnięcie zbiegu uprawnień powiązał z faktycznym, a nie prawnym wykonywaniem opieki nad dzieckiem. Jednocześnie należy stwierdzić, że dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie należy do zadań organu rozpatrującego wniosek o przyznanie świadczenia, z wyjątkiem stwierdzenia sprawowania opieki naprzemiennej, która może nastąpił wyłącznie orzeczeniem sądu powszechnego.
W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie ustaliły w toku czynności podjętych [...] sierpnia 2020 r., że córka skarżącego, na którą ma zostać przyznane wnioskowane świadczenie, zamieszkuje z ojcem. Fakt zatem pozostawania rodziców dziecka w sporze sądowym dotyczącym ustalenia miejsca pobytu córki nie powinien w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mieć, co do zasady, znaczenia w sprawie w świetle jednoznacznego brzmienia § 30 ust. 1 rozporządzenia szczegółowego. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia "Dobry Start".
Niezależnie od powyższego należy odnotować, że autor skargi kasacyjnej formułując zarzuty skargi kasacyjnej, ograniczył się do wskazania jako podstawy zarzutów wyłącznie § 30 ust. 1 rozporządzenia szczegółowego oraz art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. Naruszenie tych przepisów (stwierdzenie zasadności zarzutów opartych na tych podstawach) mogłoby skutkować uchylenie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego w sytuacji, gdyby przedmiotem sprawy była odmowa przyznania świadczenia bądź przyznanie tego świadczenia nieuprawnionemu rodzicowi. Tymczasem rozpoznawana sprawa dotyczy kontroli prawidłowości zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa i do skuteczności skargi kasacyjnej wymagane było oparcie zarzutów skargi kasacyjnej na argumentacji dotyczącej naruszenia tego przepisu, czego autor skargi kasacyjnej nie zrobił.
Należy ponownie podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną związany jej granicami (art. 183 § 1 ppsa). Powoduje to, że nie jest on uprawniony do samodzielnego formułowania zarzutów skargi kasacyjnej ani modyfikowania czy poprawiania zarzutów postawionych przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego odpowiedzialnego za sporządzenie skargi kasacyjnej.
W świetle powyższych wywodów, wobec niepostawienia zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do uwzględnienia złożonej skargi kasacyjnej, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 184 ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.