Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 330/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M.W. uchylił zaskarżoną przez niego czynność Prezydenta Miasta Leszna i stwierdził, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania zawrotu opłaty za kartę pojazdu, pobranej ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił:
M.W. pismem z dnia [...] lutego 2009 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta Leszno o zwrot zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu nr [...] wraz z odsetkami. Prezydent pismem z [...] lutego 2009 r. nr [...] odmówił wypłaty tej kwoty i powołując się na § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu stwierdził, że wynosiła ona 500 zł i taką był obowiązany pobrać i choć co prawda Trybunał Konstytucyjny zakwestionował ten przepis wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., ale stwierdził, że traci on moc 1 maja 2006 r., a samochód był zarejestrowany 21 marca 2006 r. M.W. wezwał Prezydenta do usunięcia naruszenia prawa pismem z [...] marca 2009 r., a Prezydent odpowiadając na wezwanie pismem z [...] marca 2009 r. odmówił zwrotu opłaty i wobec tego M.W. [...] kwietnia 2009 r. wniósł skargę na czynność Prezydenta.
Uwzględniając skargę Sąd przede wszystkim powołał się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. U 6/04 dot. utraty mocy obowiązującej § 1 cyt. rozporządzenia, na sprzeczność regulacji § 1 rozporządzenia z art. 80 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r. I OPS 3/07 orzekającą, iż żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu jest sprawą administracyjną i stwierdził:
Przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006 r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Z mocy zaś art. 178 ust. 1 Konstytucji sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy, co oznacza, że gdy stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania.
Niniejszym Sąd stwierdza niekonstytucyjność przepisu, co w konsekwencji powoduje, iż czynność Prezydenta Miasta Leszno poddana kontroli jest pozbawiona podstawy prawnej.
Reprezentowany przez radcę prawnego Prezydent Miasta Leszno wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- I. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- 1) art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP polegające na uznaniu, że w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny skorzysta z konstytucyjnego uprawnienia do ustalenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego niż data ogłoszenia orzeczenia, Sąd może odmówić jego stosowania i nie uwzględnić orzeczenia Trybunału, mimo że orzeczenie to ma moc powszechnie obowiązującą,
- 2) art. 178 ust. 1 Konstytucji RP polegające na uznaniu, że Sąd orzekający może pominąć przepis, którego utrata mocy na podstawie konstytucyjnego uprawnienia została przez Trybunał Konstytucyjny określona na inny termin niż data publikacji orzeczenia, mimo że zdarzenie oceniane przez sąd (pobranie opłaty) miało miejsce w okresie obowiązywania tego przepisu,
- 3) art. 87 ust. 1 i art. 188 pkt 1 Konstytucji RP oraz art. 90 Traktatu WE przez uznanie, że umowa międzynarodowa oraz orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości mają prymat nad Konstytucją RP, mimo że z przepisów art. 87 ust. 1 i art. 188 pkt 1 Konstytucji RP wynika, że prymat przysługuje Konstytucji RP,
- 4) § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310), przez uznanie, że sąd orzekający może odmówić stosowania przepisu, mimo że zdarzenie, które podlegało ocenie Sądu miało miejsce przed upływem terminu utraty mocy obowiązującej określonym przez Trybunał Konstytucyjny.
- II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- – art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy skargę należało oddalić.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Oceniając zarzuty skargi kasacyjnej co do naruszeń prawa materialnego należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 178 ust. 1 i art. 190 ust. 3 Konstytucji RP przez Sąd I instancji, jako mającego, jako jedyny, zasadniczą wagę w sprawie. Sprowadza się on w istocie do zakwestionowania uprawnienia sądów do badania konstytucyjności aktów wykonawczych w procesie sprawowania sądowej kontroli działania administracji publicznej. Zagadnieniu temu poświęcono wiele miejsca w orzecznictwie (stanowisko w tym przedmiocie zostało przedstawione w uzasadnieniu wyroku NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05 opublikowane w ONSAiWSA 2006, nr 2, poz. 39). Pogląd, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją i to również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu, orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wyrażony został wprost w wyroku NSA z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05 (opubl. w "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 1, s. 136).
Tezę tę wyraził NSA w wyroku z dnia 25 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1270/08 w sprawie o analogicznym stanie faktycznym jak sprawa niniejsza. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w obecnym składzie pogląd ten podziela, w pełni uznając zasadność jego zastosowania przez Sąd I instancji w rozpoznanej sprawie.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 418/08 (niepub.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że to uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który z mocy art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa wydanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega jednak na tym, że orzeczenie Trybunału stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc obowiązującą, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym. Trzeba bowiem odróżnić obowiązywanie przepisu rozumiane jako pozostawanie danego przepisu w systemie prawnym od stosowania bądź odmowy stosowania tego przepisu przez sąd w konkretnej sprawie. Nie można zatem zarzucić Sądowi naruszenia zarówno art. 178 jak i art. 190 ust. 3 Konstytucji, gdy odmawia on stosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z ustawą i Konstytucją.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd miał podstawy do stwierdzenia bezskuteczności czynności organu rejestrującego pojazd, polegającej na odmowie zwrotu części pobranej opłaty za kartę pojazdu przez przyjęcie, że w tym przypadku § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. nie powinien być stosowany.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).