Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt I SAWa 1611/11 oddalił skargę J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2011 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 20 czerwca 2011 r. nr [..], po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 lutego 2010 r. nr [..] odmawiającą wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na opłatę czynszu za miesiące: grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r. w wysokości 1482,68 zł, opłatę rachunku za gaz w wysokości 37,83 zł oraz opłatę zakupu obuwia i artykułów spożywczych.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że J.S. złożył dnia 5 stycznia 2010 r. wniosek o przyznanie przedmiotowej pomocy finansowej. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w trzypokojowym mieszkaniu spółdzielczym, nie uiszcza na bieżąco opłat, mimo że jest właścicielem działki i budynków gospodarczych w [..] (wykorzystywanych również w celach mieszkalnych), gdzie może zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe, bez konieczności opłacania czynszu i innych opłat związanych z eksploatacją mieszkania przy ul. [..]. Przy czym od sierpnia 2009 r. zamieszkuje z córką J.S., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, a jego dochód po odliczeniu bieżących alimentów wynosi 982,85 zł, a zatem przekracza tzw. ustawowe kryterium dochodowe, uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej.
Jednocześnie w ocenie organu nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego. Wnioskodawca od sierpnia 2009 r. otrzymuje emeryturę, w dalszym ciągu traktuje pomoc społeczną jako stałe źródło dochodu, wnosząc co miesiąc wnioski o udzielenie pomocy finansowej. Nadto nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z jego córką, która razem z nim zamieszkuje, a organ obowiązany jest wziąć pod uwagę sytuację bytową wszystkich osób wspólnie zamieszkujących, gdyż powinny one solidarnie ponosić koszty utrzymania mieszkania, nawet jeśli prowadzą odrębne gospodarstwo domowe.
Wobec tego w niniejszej sprawie zachodzi brak współdziałania wnioskodawcy w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, która to okoliczność upoważnia organ do odmowy udzielenia pomocy. Nadto zdaniem organu wnioskodawca nie wykorzystuje własnych możliwości w celu poprawy swojej sytuacji bytowej.
Odnośnie odmowy przyznania pomocy na zakup obuwia organ zauważył, że wnioskodawca jest wykwalifikowanym rzemieślnikiem dysponującym kompletnym warsztatem [..], a zatem ma możliwość zreperowania i zapewnienia sobie obuwia we własnym zakresie. Podniósł, że wielu mieszkańców dzielnicy, będących w trudniejszej sytuacji niż wnioskodawca, wymaga wsparcia i pomocy, a Ośrodek Pomocy Społecznej zobligowany jest dzielić środki tak aby mogła skorzystać z nich jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W grudniu 2009 r. Ośrodek przyznał pomoc dla 1310 osób, a średnia kwota świadczenia wynosiła 214,75 zł.
Organ odwoławczy stwierdził, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728, ze zm.). Przywołał treść art. 8 ust. 1 tej ustawy i wyjaśnił, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego na kwotę 477 zł. Posiadany zaś przez wnioskodawcę dochód przekracza wskazaną kwotę. Wyjaśnił, że od dochodu mogą być odliczone tylko bieżące alimenty a nie kwoty alimentów zaległych. Przy czym wysokość emerytury J.S. wynosi 989,85 zł, a bieżące alimenty od września 2009 r. wynoszą 160 zł (plus opłata 30,59 zł), tak więc dochód wnioskodawcy przekracza kwotę kryterium dochodowego w wysokości 477 zł. Zauważył, że nawet w przypadku spełnienia kryterium dochodowego przyznanie zasiłku celowego pozostaje w sferze uznania organu administracji publicznej.
W sytuacji bowiem gdy są spełnione przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, organ może, a nie musi przyznać zasiłek celowy. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnia wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przyznanie takiego zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej odbywa się również w sferze uznania administracyjnego. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb, a pomoc społeczna nie może być traktowana jako dodatkowe źródło utrzymywania, nawet w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb wnioskodawcy.
W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i znajduje oparcie w zebranym materialne dowodowym. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek przemawiający za przyznaniem tzw. specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że J.S. jest właścicielem nieruchomości i budynków gospodarczych w [..], co uzasadnia tezę, że nie wykorzystuje on w pełni własnych możliwości, w tym majątkowych, w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej, a zatem w przypadku odwołującego się nie występuje żadna szczególnie uzasadniona okoliczność przemawiająca za przyznaniem mu zasiłku celowego specjalnego. Zasadnie także zdaniem organu odwoławczego organ I instancji podniósł, że skoro ma rozpatrzeć wniosek o pomoc finansową w celu uregulowania należności związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym, to ma prawo, a nawet obowiązek wzięcia pod uwagę sytuacji wszystkich domowników korzystających z tego lokalu.
Odmowa czy utrudnienie przeprowadzenia przez pracownika organu wywiadu środowiskowego z córką wnioskodawcy może być zatem odczytana przez pryzmat art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, która to okoliczność również przemawia za odmową przyznania pomocy finansowej.
Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 lutego 2010 r.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J.S..
W uzasadnieniu skargi podniósł, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w złożonym odwołaniu. Wyjaśnił, że jest osobą schorowaną, nie jest w stanie zreperować obuwia, gdyż jest osobą ciężko chorą z I grupą inwalidzką, a ponadto nie dysponuje warsztatem [..], gdyż wszystkie maszyny w 2006 r. wywiózł na złom. Wskazał, że jego córka skończyła studia i z powodu braku pracy jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy Warszawa-Wola jako osoba bezrobotna. Skarżący podniósł, że nie dysponuje kluczami do domu w [..], ponieważ oddał je Komendantowi w Komisariacie Policji w obecności małżonków K..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego.
Niewątpliwie uzyskiwany przez skarżącego dochód przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł. W tej sytuacji wniosek skarżącego o przyznanie pomocy ze środków finansowych Państwa mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi natomiast, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m.in. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać.
Fakt przyznania i wysokość przyznanego świadczenia zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego. Ponadto organy dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Ponadto organy zasadnie dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej.
Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu, który pozwala na przyznanie tego świadczenia jedynie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Taka zaś sytuacja nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Szczególnie uzasadniony przypadek jest to bowiem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania.
Słuszne jest również stanowisko organu, że Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i tak dzielić posiadane przez siebie środki, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób potrzebujących wsparcia. W grudniu 2009 r. Ośrodek przyznał pomoc 1310 osobom, a średnia kwota świadczenia wynosiła 214,75 zł. Celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.
Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Jednocześnie odnosząc się do wskazanego w skardze stanu zdrowia skarżącego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stwierdzić należy, że nie stanowi to samoistnego zdarzenia mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie skarżącemu pomocy organy nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący (niezależnie od tego, czy z faktem tym skarżący się zgadza, czy też nie) na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w [..] z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt I Ns 127/07 o dziale spadku po matce M.S. stał się właścicielem majątku o znacznej wartości, tj. nieruchomości (działki nr [..] oraz [..] o łącznej wartości 141.518,00 zł) położonej w [..].
Przyznana zaś skarżącemu nieruchomość może w znaczny sposób poprawić jego sytuację materialną i życiową. Jak wynika z treści złożonej skargi, złożona przez skarżącego skarga kasacyjna w tej sprawie okazała się nieskuteczna. Oznacza to, że kwestionowane orzeczenie o dziale spadku jest obecnie ostateczne i prawomocne. Nie zmienia tego fakt zapowiedzianej przez skarżącego skargi w przedmiotowej sprawie o dział spadku do Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu jak najszybsze zakończenie istniejącego sporu między skarżącym a jego siostrą leży w interesie skarżącego, ponieważ umożliwiłoby mu nieskrępowane korzystanie z odziedziczonego po matce majątku, co niewątpliwie wpłynęłoby na znaczną poprawę sytuacji finansowej skarżącego, bez konieczności korzystania z pomocy Państwa, czego skarżący zdaje się nie dostrzegać lub całkowicie ignorować.
Nie można także nie zwrócić uwagi na fakt utrudniania (a w zasadzie uniemożliwienia) przez skarżącego pracownikom pomocy społecznej skontaktowania się z jego córką i przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego wymaganego prawem, skoro, zgodnie z jego oświadczeniem, wspólnie z nią zamieszkuje. Takie działanie skarżącego już samo w sobie jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy (art. 11 ustawy o pomocy społecznej).
Mając zatem na uwadze treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej Sąd orzekający stanął na stanowisku, że żaden z postawionych w złożonej skardze zarzutów nie był w rozpatrywanej sprawie zasadny. Kwestionowane decyzje wydane zostały w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym i w granicach uznania administracyjnego, jakie powołana wyżej ustawa pozostawia organom orzekającym w sprawach dotyczących przyznania pomocy finansowej ze środków Skarbu Państwa.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej: P.p.s.a.), orzekł, jak wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sąd Administracyjnego J.S. reprezentowany przez adwokata i zaskarżając go w całości, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do oceny, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, warunkujący możliwość i zasadność przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na poczet opłaty czynszu za miesiące grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r. w wysokości 1482,68 zł, opłaty rachunku za gaz w wysokości 37,83 zł oraz opłaty zakupu obuwia i artykułów spożywczych.
Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 41 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej polegającego na niewłaściwym jego zastosowaniu poprzez błędne przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do oceny, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, warunkujący możliwość i zasadność przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na poczet opłaty czynszu za miesiące grudzień 2009 r. i styczeń 2010 r. w wysokości 1482,68 zł, opłaty rachunku za gaz w wysokości 37,83 zł oraz opłaty zakupu obuwia i artykułów spożywczych.
Sąd I instancji błędnie więc uznał, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada stanowi hipotetycznemu przewidzianemu we wskazanym przepisie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Istotnie, zgodnie z powyższym kwestia przyznania zasiłku przewidzianego tym przepisem należy do tzw. uznania organu administracji państwowej, a także zasiłek ten może być przyznany tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Nie ulega także wątpliwości, że o możliwości przyznania tego zasiłku nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła.
Należy mieć na uwadze, że zgodnie z ustaleniami dokonanymi w trakcie niniejszego postępowania dochód J.S. po odliczeniu bieżących alimentów wynosi 989,85 zł, co stanowi kwotę bardzo niską przy uwzględnieniu niezbędnych kosztów utrzymania osoby samotnie gospodarującej w obecnych realiach. Ponadto z materiału dowodowego ujawnionego w trakcie postępowania wynika, że skarżący posiada także zaległości w spłacie alimentów. Nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że podnoszona przez Skarżącego kwestia alimentów nie mogła mieć wpływu na wynik przedmiotowej sprawy, skoro Skarżący, w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, nie uiścił jakichkolwiek alimentów. Podkreślenia wymaga fakt, że wobec niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego, prowadzona przeciw niemu egzekucja komornicza jest bezskuteczna. Okoliczność ta świadczy niewątpliwie o bardzo niskim stanie majątkowym skarżącego.
Ponadto jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie ma więc realnej możliwości poprawy swojej sytuacji bytowej, poprzez prowadzenie działalności zarobkowej. W dalszej kolejności należy wskazać, że Skarżący jest obecnie w sporze ze swoją siostrą. Uniemożliwia mu to korzystanie z nieruchomości położonej w [..], odziedziczonej po matce.
Wskazał, że wcześniej już niejednokrotnie były udzielane mu zasiłki przewidziane w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co tylko potwierdza argumenty dotyczące celowość udzielania mu takiej pomocy ze względu na szczególnie ciężką sytuację majątkową. Zgodnie z materiałem dowodowym ujawnionym w toku postępowania decyzją z dnia 28 marca 2011 r., nr [..], skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości 150 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu szczepionki i leków, decyzją z dnia 25 listopada 2010 r., nr [..] w wysokości 140 zł z przeznaczeniem na zakup leków, decyzją z dnia 20 grudnia 2010 r., nr [..], w wysokości 120 zł z przeznaczeniem na opłatę usługi fryzjerskiej i zakup obuwia zimowego, decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r., nr [..], w wysokości 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu okularów i zakup szczepionki przeciwko żółtaczce. Uznał, że w sprawie tej zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej, zarówno biorąc pod uwagę zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku określonego w tym przepisie, jak i celowość złożonego wniosku o udzielenie pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
We wniesionej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 41 ustawy o pomocy społecznej", jednakże nie podano jaką konkretną formę przybrać miało naruszenie wskazanego przepisu, tj. czy chodziło o błędną wykładnię przepisów czy też o niewłaściwe ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Mając jednak na względzie uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt l OPS 10/09 (opubl. w ONSA i WSA z 2010 r., nr 1, poz. 1), wskazującą na obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną także w tym zakresie.
Art. 41 ustawy o pomocy społecznej przewiduje m.in. przyznanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uchybił temu przepisowi ani w zakresie jego wykładni, ani w zakresie zastosowania. Wskazane świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że ocena przesłanek do przyznania powyższego zasiłku musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że dochód skarżącego przekraczał kryterium dochodowe, co stanowiło przeszkodę faktyczną i prawną do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Odmowa zaś przyznania świadczenia specjalnego wskazanego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych uznana być musiała za uzasadnioną i należało w tym względzie podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku.
Okoliczność, iż wobec niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego była prowadzona przeciw niemu bezskuteczna egzekucja komornicza, co świadczy o jego bardzo niskim stanie majątkowym, była znana organom prowadzącym postępowanie w niniejszej sprawie, a także rozważana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w trakcie badania legalności zaskarżonej decyzji.
Poza tym, okoliczność że skarżący na skutek przyczyn natury osobistej nie może korzystać z stanowiącej jego współwłasności nieruchomości w [..] w żaden sposób nie może podważyć ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, do czego jak się wydaje zmierzały wywody zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a przede wszystkim nie mogło to mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji.
Nadto należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna nie ma służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, ale rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
W tym względzie należy w pełni podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, prawidłowo dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego, przyznając mu zasiłek celowy specjalny na niezbędne potrzeby do egzystencji, a odmawiając przyznania zasiłku na dalej zgłoszone potrzeby.
W tym stanie rzeczy, skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy.