Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r., III SA/Kr 676/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A. K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2020.808 ze zm.), dalej jako "u.p.o.u.a.", w sytuacji gdy to nie skarżąca dokonała zaliczenia alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zaliczenie wynikało z postanowienia zapadłego w toku egzekucji z nieruchomości i nie pokrywało się w żadnej mierze z okresem pobierania świadczeń.
Mając na uwadze powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Ocenę zasadności zarzutu kasacyjnego wypada rozpocząć od stwierdzenia, że nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu przepisów u.p.o.u.a. jest m.in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a.). Z kolei, przepis art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. – uznawany przez skarżącą kasacyjnie za naruszony – stanowi, iż w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia,
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
Analizując stan prawny mający zastosowanie w niniejszej sprawie wypada zauważyć, iż art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. wyraźnie znajduje zastosowanie do sytuacji, w której osoba uprawniona do alimentów, w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty. Dla uznania za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Nie ma natomiast znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Istotną konsekwencją powyższych regulacji jest to, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem organu egzekucyjnego.
Z drugiej zaś strony, w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje bowiem art. 28 u.p.o.u.a., który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela (vide: wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2020 r., I OSK 1899/19; wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2022 r., I OSK 625/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Analiza stanowiska zaprezentowanego przez Sąd I instancji w zakresie wykładni powyższych regulacji jednoznacznie wskazuje na jego zbieżność z przywołanym powyżej zapatrywaniem. Nie można zatem podzielić zarzutu kasacji w zakresie błędnej wykładni art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a.
Przechodząc do kwestii zastosowania powyższych regulacji prawnych w okolicznościach badanej sprawy wypada zauważyć, iż z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że przysądzenie własności nieruchomości należącej do dłużnika alimentacyjnego i zatwierdzenie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji tegoż składnika majątkowego nastąpiło w maju 2018 r. Wypłata owych sum na rzecz skarżącej nastąpiła w październiku 2018 r. Natomiast skarżąca od lipca do września, a także w październiku 2018 r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na oboje dzieci po 500 PLN miesięcznie. Trafnie w takiej sytuacji uznano, że wypełniona jest przesłanka nienależnie pobranego świadczenia, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. Skarżąca w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała bowiem kwoty z tytułu zaległych alimentów wbrew kolejności, o której stanowi art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. Prawidłowo zatem zastała zastosowana przywołana powyżej regulacja prawna, a zarzut kasacyjny podniesiony w tym zakresie jest niezasadny.
Trafnie przy tym zauważył Sąd I instancji, iż przesłanki art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. nie były spełnione do czasu rozpoczęcia pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym, wypłata na rzecz skarżącej do tej daty zaległych alimentów ujętych w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości, nie pociągałaby za sobą konsekwencji, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. Sytuacja taka nie wystąpiła jednak w niniejszej sprawie i jej przywołanie ma wyłącznie charakter hipotetyczny. Stąd, Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 2 pkt 7 lit. d) w związku z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., opierając rozstrzygniecie na niekwestionowanych okolicznościach sprawy, wśród których kluczowe jest ustalenie otrzymania przez skarżącą alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Na marginesie warto także zauważyć, iż skarżąca od początku pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. od lipca 2018 r. miała świadomość tego, że otrzyma zaległe alimenty ujęte w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości. Mimo prawidłowego pouczenia o obowiązkach wynikających z treści art. 2 pkt 7 w związku z art. 28 u.p.o.u.a., z okoliczności sprawy nie wynika aby skarżąca o fakcie tym powiadomiła organ egzekucyjny lub organ gminy wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego, umożliwiając w ten sposób zaliczenie wypłaconych alimentów zgodnie z art. 28 u.p.o.u.a.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.