Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1192/14 oddalił skargę W. G. (dalej skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] września 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2014 r.) w przedmiocie zasiłku celowego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2014 r.) Prezydent Miasta Katowice odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do bieżących opłat za nośniki energii. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód wynosi 529 zł. i nie przekracza ustawowego kryterium. Skarżący jest objęty pomocą w formie nieodpłatnych usług w DDPS, w ramach których ma zapewnione śniadania i obiad przez 5 dni w tygodniu i otrzymuje suchy prowiant na sobotę. Organ, nie ma możliwości finansowych zaspokojenia zgłaszanych przez skarżącego potrzeb, gdyż z uwagi na ograniczone środki w pierwszej kolejności zobowiązany jest do udzielenia pomocy na świadczenia obligatoryjne przy zachowaniu zasady jednolitego i równego traktowania wszystkich osób ubiegających się o pomoc.
Odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. złożył skarżący. W uzasadnieniu wskazał, że otrzymywany zasiłek nie wystarcza mu na zakup żywności, środków czystości, biletu miesięcznego i opłacenie energii. Dodatkowo spełnia kryterium dochodowe do przyznania zasiłku celowego, wobec czego wnioskowana przez niego pomoc winna być przyzna a organ pierwszej I instancji nie uprawdopodobnił stanowiska odnośnie braku środków finansowych na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb.
Decyzją z dnia [...] września 2014 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając:
- 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ust 1 w zw. z art. 2 ust. 1 u.p.s. a także art. 7 pkt 5 i 6 oraz art. 8 ust 1 w zw. z. art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 136 k.p.a.
W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że organ nie wziął po uwagę takich okoliczności jak wydatki skarżącego na jego utrzymanie (przekraczające znacznie dochód i ponoszone z pomocy świadczonej przez rodzinę), oraz niepełnosprawność i jego trudną sytuację zdrowotną. Skarżący, wbrew stanowisku organów, nie pozostaje bierny dążąc do poprawy swojej sytuacji w szczególności informując organ o toczących się w jego sprawach postępowaniach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym we wstępie wyrokiem z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1192/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę W. G. na decyzję z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że wsparcie finansowe udzielane skarżącemu uwzględniało jego potrzeby i możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Stosownie do treści art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący otrzymał i otrzymuje od organów pomocy społecznej pomoc finansową (zasiłek stały) i rzeczową (posiłki w DDPS wartości 721 zł. miesięcznie), która pozwala mu na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka, a zatem w opinii Sądu I instancji udzielana skarżącemu pomoc jest adekwatna do możliwości finansowych MOPS. W sytuacji, gdy skarżący ubiega się pomoc finansową, a jednocześnie odrzuca oferowaną mu przez MOPS możliwość przyznania pomocy finansowej -zasiłku okresowego, udzielenia pomocy w znalezieniu mniejszego lokalu mieszkalnego (co umożliwiłoby przyznanie mu dodatku mieszkaniowego i energetycznego), nie sposób stwierdzić, że skarżący wykorzystuje swoje własne możliwości do poprawy swojej sytuacji.
W uzasadnieniu decyzji SKO w Katowicach w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. G. zarzucając naruszenie:
- 1. prawa materialnego przez jego błędną wykładnie i niewłaściwi zastosowanie, tj. art. 30 i 47 oraz art. 69 w związku z art. 37 ust.4 i art. 3 Konstytucji przez nie uznanie, iż w następstwie odmowy zasiłku celowego doszło do naruszenia prawa skarżącego do pomocy państwa w zapewnieniu godnej egzystencji;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz w zw. z art. 7 i art. 8 oraz art. 77 §1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi bez należytej weryfikacji naruszenia przez organ administracyjny w procesie wydawania decyzji wspomnianych przepisów, polegającego na wydaniu decyzji odmownej w przedmiocie zasiłku celowego, nie bacząc na dowody uzasadniające uwzględnienie skargi, jak występująca u skarżącego niepełnosprawność i całkowity brak środków pieniężnych
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).
W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a.
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz w zw. z art. 7 i art. 8 oraz art. 77 §1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. okazał się nieusprawiedliwiony.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. warunkiem przyznania zasiłku celowego jest zaistnienie niezbędnej potrzeby bytowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ta przesłanka nie jest spełniona w rozpoznawanej sprawie, ponieważ skarżący, po pierwsze korzysta z pomocy społecznej w postaci pomocy finansowej (zasiłek stały) i rzeczowej (posiłki w DDPS o wartości 721 zł. miesięcznie), która pozwala mu na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka, a po drugie skarżący odmówił skorzystania z propozycji otrzymania zasiłku okresowego i nie podjął współdziałania w kwestii udzielenia pomocy w znalezieniu mniejszego lokalu mieszkalnego, co umożliwiłoby przyznanie mu dodatku mieszkaniowego i energetycznego. Konstatacja ta znajduje pełne uzasadnienie w treści art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
W niniejszej sprawie, za Sądem I instancji trzeba dojść do wniosku, że Kolegium, działając w granicach uznania administracyjnego, dostatecznie ustaliło sytuację skarżącego, wskazując, że skarżący otrzymuje stałe wsparcie ze strony podatników w postaci zasiłku stałego, posiłków w DDPS o wartości 721 zł. miesięcznie oraz odrzucił, oferowaną przez MOPS, możliwość przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego. Wbrew skardze kasacyjnej, nie sposób uznać iż skarżący jest całkowicie pozbawiony środków finansowych.
Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych RPEiS 2004/1/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich.
Z treści art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku na określony cel, obowiązany jest ustalić, czy zgłoszona potrzeba ma charakter niezbędnej potrzeby bytowej i jaki jest jej zakres. Jednocześnie organ przyznając zasiłek celowy winien mieć na uwadze ogólne zasady przyznawania pomocy społecznej określone w art. 3 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3), a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Powyższe oznacza, że choć przyznanie świadczenia z pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, organ nie może podejmować decyzji w tym zakresie w całkowicie dowolny sposób.
Musi uwzględnić środki finansowej, jakimi dysponuje oraz zakres zgłoszonych przez wnioskodawców żądań. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania.
W rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, organy administracji i Sąd I instancji słusznie uznały, że przy uwzględnieniu innych kwot uzyskiwanych przez skarżącego na koszt podatnika, odmowa przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do bieżących opłat za nośniki energii, stanowi o prawidłowym zastosowaniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.
Nadto podkreślić należy, że trudna sytuacja skarżącego kasacyjnie została dostrzeżona, lecz przy braku innych podstaw do uwzględnienia przedmiotowego żądania, zwłaszcza stałej bez mała pomocy, słusznie przyjęto, że zasiłek dochodzony w tej sprawie nie mógł zostać przyznany.
Zarzut naruszenia art. 30 i 47 oraz art. 69 w związku z art. 37 ust.4 i art. 3 Konstytucji jest również nieusprawiedliwiony. Należy bowiem zwrócić uwagę, że organ pomocy społecznej musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba osób potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s jak również z zasadami wynikającymi z Konstytucji RP.
Na podstawie art. 184 ppsa, skargę kasacyjną należało oddalić.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.