Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt IV SA/GL 6/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 1 i 2 i art. 81 ust. 1a ustawy z dnia 14 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), po wszczęciu w dniu 22 sierpnia 2003 roku postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, Dyrektor Izby Celnej w Katowicach zwolnił G. K. ze służby stałej w Izbie Celnej w Katowicach z dniem doręczenia decyzji.
Powyższa decyzja została podjęta w związku z informacją pochodzącą z Prokuratury Rejonowej w Gliwicach o wniesieniu przeciwko funkcjonariuszowi aktu oskarżenia.
Po rozpatrzeniu wniosku G. K. o ponowne rozpoznanie sprawy, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję o zwolnieniu ww. ze służby.
W jej uzasadnieniu organ wskazał, iż nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów strony. Uznał bowiem za bezsporny fakt wniesienia przeciwko odwołującemu się w dniu 30 czerwca 2003 r. aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Powołując się na treść art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż norma ta nakłada na organ administracji bezwzględny obowiązek zwolnienia funkcjonariusza ze służby w wypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, nie dając uprawnień do rozpoznawania sprawy w kategoriach zawinienia lub braku winy.
Rozpoznając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że podnoszony przez skarżącego zarzut niezgodności przepisu art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks Celny oraz ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, poz. 1122, nowelizującego dotychczasowe brzmienie art. 25 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802) poprzez wprowadzenie do tego przepisu kolejnego pkt 8a, nie może być skuteczny. Sąd uzasadniając swoje stanowisko odwołał się do wyroku Pełnego Składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2000 r. P 4/99. Stwierdzono w nim, że w żadnym przypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji.
To podstawowe stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego oznacza, wg Sądu, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie daje kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Domniemanie zgodności ustaw z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 1994 r. sygn. I PRN 53/94, OSNAPiUS 1994, nr 11, poz. 179 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r. sygn. V CKN 1456/00, LEX nr 57237).
To ostatnie stwierdzenie, zdaniem Sądu, ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie bowiem w dniu 19 października 2004 r. zapadło orzeczenie sygn. K1/040TK-A2004/9/93 stwierdzające, iż art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Nadto Sąd stwierdził, że w sprawie nie znajdował zastosowanie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, stanowiący, że postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem postępowań dotyczących uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, zwrotów lub umorzeń określonych przepisami działu V tytułu VII ustawy zmienionej w art. 1 oraz wyznaczenia lub uznania miejsca, w którym mogą być dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte w dniu 22 sierpnia 2003 r., zaś art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej wszedł w życie w dniu 11 sierpnia 2003 r. Z zestawienia powyższych dat wynika, zdaniem Sądu, że w dacie wszczęcia postępowania obowiązywało już nowe uregulowanie prawne.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego, ściganego z oskarżenia publicznego, jest zdarzeniem, które w świetle wymagań postawionych przez ustawodawcę osobom, które chcą pełnić służbę celną, w szczególności w świetle art. 2 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym funkcjonariusz celny musi posiadać nieposzlakowana opinię, pociąga za sobą obowiązek zwolnienia go ze służby. W pojęciu natomiast "wniesienie aktu oskarżenia" mieszczą się również zdarzenia, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie pkt 8a art. 25 ust. 1 wskazanej ustawy, jeżeli do dnia wejścia w życie sprawa karna tocząca się wskutek wniesienia tego aktu oskarżenia nie została prawomocnie zakończona.
Dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd I instancji oddalił skargę.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez skarżącego reprezentowanego przez adw. A. M. skarżący zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez zajęcie stanowiska przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż wniesienia aktu oskarżenia przeciwko pracownikowi służby celnej, przed wejściem w życie normy z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej z dnia 24 lipca 1999 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641), powoduje zastosowanie sankcji określonej tym przepisem, co stanowi naruszenie zasady retroakcji.
Powołując się na powyższe skarżący na podstawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżący ponownie podkreślił, że w dacie wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej nie obowiązywał. Nie wszczynając niezwłocznie postępowania, lecz czekając na wejście w życie powyższego uregulowania, organ uniemożliwił skarżącemu możliwość skorzystania z przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, poz. 1122). Zgodnie z tym przepisem postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpoznaniu wg przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust.
- 2. W ocenie skarżącego sąd administracyjny powinien skontrolować całe postępowanie administracyjne, a nie ograniczać się do oceny legalności zaskarżonego aktu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jedną z dwóch podstaw skargi kasacyjnej jest naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
Autor skargi kasacyjnej, zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego – art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 154, poz. 16141 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Zarzut skargi kasacyjnej jest nieuzasadniony. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.
Powołany przepis wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, poz. 1122). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 OTK-A 2004/9/93 uznał, że powyższy przepis jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.
W orzecznictwie sądowym utrwalone zostało stanowisko, że istotną przesłanką zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stanowi wszczęcie postępowania administracyjnego po wejściu w życie tej nowelizacji (por. wyrok NSA z 13 maja 2005 r. I OSK 1606/04, wyrok NSA z 11 lutego 2005 r. I OSK 1172/04, wyrok NSA z 24 marca 2006 r. I OSK 982/05). Powołany przepis miał zatem zastosowanie w sprawie, bowiem przeciwko skarżącemu został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Przepis ten reguluje kwestię zwolnienia ze służby w sposób kategoryczny. Nie pozostawia organowi administracji celnej, w razie zaistnienia przewidzianych w nim przesłanek, żadnej możliwości zdecydowania o pozostawieniu funkcjonariusza w służbie.
Niezależnie od tego kiedy wniesiono przeciwko funkcjonariuszowi akt oskarżenia, jeżeli postępowanie w sprawie zostało wszczęte po wejściu w życie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej zwolnienie funkcjonariusza jest obligatoryjne.
Orzekając 19 października 2004 r. w sprawie sygn. K 1/04 Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że z uwagi na wieloaspektowy wymiar zadań Służby Celnej, prawidłowe ich wykonywanie ma doniosłe znaczenie dla budżetu państwa. Wieloaspektowy, publiczny wymiar Służby Celnej powoduje, że w istotnym stopniu jej działania, a nawet wyobrażenia o nich, kształtują autorytet organów państwa i zaufanie do ich funkcjonariuszy. Stąd też wymagania do funkcjonariuszy publicznej Służby Celnej muszą być tak wysokie, aby umacniały podstawy ich autorytetu.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej do zdarzenia zaistniałego przed dniem wejścia przepisu w życie, nie narusza zasady lex retro non agit.
Stosując ww. przepis organ celny nie cofa się w czasie do chwili, gdy zaistniały zdarzenia określone w art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy, tylko je ocenia na dzień wydania decyzji. Z retroakcją mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby ustawodawca nakazał wydawać decyzję o zwolnieniu na dzień wniesienia aktu oskarżenia. Jeśli zaś zdarzenie zaistniałe w przeszłości jest oceniane na podstawie nowego aktu prawnego, wówczas jest to retrospektywność (por. Retroakcja w prawie administracyjnym, "Radca Prawny" 2005/3/54, t. 1).
Z tych wszystkich względów, uznając zarzut skargi kasacyjnej za nieuzasadniony, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.