Uzasadnienie
Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia 28 lipca 1993 r. [...] w pkt I.1 i pkt I.2, stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 18 sierpnia 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy: "C." w [...], pow. [...] – Sp. Akc. (MP Nr A-57, poz. 768) oraz orzeczenia Nr 18 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 15 października 1949 r., o przejęciu na własność Państwa tego przedsiębiorstwa (MP Nr A-84, poz.1038), przy czym w części dotyczącej przejęcia przedsiębiorstwa i związanych z nim terenów aktualnie użytkowanych przez: Urząd Miasta i Gminy w [...], Gminną Spółdzielnią "S." w [...], Spółdzielnią Mieszkaniową w [...], Hutą Szkła "P." w [...], Inspektorat Oświaty w [...], Nadleśnictwo [...] oraz W. i A. J., natomiast w pkt II stwierdził, że w odniesieniu do terenów użytkowanych przez A. C., M. M., E. i B. F. objęte pkt I orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa, Naczelny Sąd Administracyjny zaś wyrokiem z dnia 22 lutego 1994 r. IVSA 1675/93, IVSA 1799/93 i IV SA 1800/93 uchylił pkt I.2 oraz pkt II decyzji nadzorczej.
Minister Przemysłu i Handlu uznał, że obydwa te akty zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w tym orzeczenie nr 18 po upływie terminu określonego w art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.) – gdyż postępowanie o przejęciu przedsiębiorstwa wszczęto po 31 marca 1947 r., wnioskiem Starosty Powiatowego w [...] z dnia 30 października 1948 r. – i sąd podzielił stanowisko organu nadzoru co do zasady, jednak uchylił zaskarżoną decyzję w części przede wszystkim dlatego, aby organ nadzoru rozważył, czy w sprawie nie występują w szerszym zakresie niż to przyjęto, negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 2 k.p.a.
Minister Przemysłu i Handlu, ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia 12 lipca 1995 r. [...], odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 18 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 15 października 1949 r., Naczelny Sąd Administracyjny zaś wyrokiem z dnia 1 kwietnia 1996 r. IVSA 1131/95 uchylił tę decyzję.
Minister uznał, że przy przejmowaniu przedsiębiorstwa nie naruszono prawa, gdyż postępowanie w sprawie przejęcia wszczęto przed 31 marca 1947 r. wnioskiem Starosty Powiatu w [...] z dnia 7 grudnia 1946 r., którego wprawdzie nie ma w aktach, lecz istnienie tego dokumentu potwierdza pismo Starosty z dnia 30 października 1948 r. oraz postanowienie Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 27 kwietnia 1949 r.
Sąd stwierdził, że organ nadzoru dokonał odmiennej oceny tego samego materiału dowodowego, chociaż wcześniejsze ustalenia nie były kwestionowane, ani przez strony, ani przez sąd administracyjny.
Sąd stwierdził wprost, że decyzja nadzorcza nie tylko pozostaje w sprzeczności z wyrażoną w poprzednim wyroku oceną prawną, lecz ponadto nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, i nie została wydana w wyniku odnalezienia nowych dowodów, lecz w rezultacie odmiennej interpretacji dowodów znanych już poprzednio.
Sąd stwierdził w szczególności, że Zespół Odwoławczy Gminnej Komisji nie dysponował pismem z dnia 7 grudnia 1946 r., nie mógł więc ustalić czego rzeczywiście dotyczyło i przyjąć, aby niewątpliwie stanowiło wniosek o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego.
Po uchyleniu decyzji nadzorczej, sprawę rozpatrzył Minister Gospodarki, który decyzją z dnia 16 kwietnia 1997 r. [...] stwierdził nieważność orzeczenia Nr 18 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 15 października 1949 r., "w części przejęcia przez Państwo przedsiębiorstwa [...] "C." S.A. [...] pow. [...] i związanych z nim terenów aktualnie użytkowanych przez Urząd Miasta i Gminy w [...], Gminną Spółdzielnię "S." w [...], C. Spółka Akcyjna w [...], Inspektorat Oświaty w [...] oraz Kierownika Urzędu Rejonowego w [...]", w odniesieniu zaś do terenów użytkowanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową w [...] oraz A. C., M. M., E. F. i B. D. F., J. C. i M. J., M. i G. P., F. H. i M. B. stwierdził, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa, po czym decyzję swą utrzymał w mocy decyzją z dnia 9 czerwca 1998 r. [...].
Minister Gospodarki uznał, że orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż postępowanie o przejęcie przedsiębiorstwa wszczęto po dniu 31 marca 1947 r., wnioskiem Starosty Powiatowego w [...] z dnia 30 października 1948 r.
Decyzja nadzorcza Ministra Gospodarki nie została skutecznie zaskarżona do sądu administracyjnego.
W 2003 r. "C." S.A. w [...] – po czym także Burmistrz Miasta i Gminy [...] oraz Gminna Spółdzielnia "S." w [...] – wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 9 marca 1998 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 16 kwietnia 1997 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, przy niepełnym materiale dowodowym, bez dołożenia należytej staranności w celu odszukania wszystkich istotnych dokumentów, zwłaszcza pisma Starosty [...] z dnia 7 grudnia 1946 r., które strona właśnie odnalazła w archiwum.
Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji nadzorczych i tę odmowną decyzję utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] - [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaś wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2005 r. IVSA/Wa 887/94 oddalił skargę wniesioną przez "C." oraz Miasto i Gminę [...].
Sąd podzielił stanowisko Ministra Gospodarki i Pracy, że odnalezione w 2003 r. dokumenty nieznane organowi w postępowaniu nadzorczym, zakończonym decyzją z dnia 9 czerwca 1998 r., mogą prowadzić do wznowienia tego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., lecz ich ujawnienie nie uzasadnia przekonania, aby decyzje nadzorcze zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. - i podlegały stwierdzeniu nieważności.
Wnosząc skargę kasacyjną "C." S.A. w [...], jako podstawy przytoczyła naruszenie prawa procesowego: przez niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 133, art. 141 § 4, art.145 § 1 ust. 1c i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w związku z art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych polegające na przyjęciu, że skarżący powołuje się na okoliczność wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, a nie na okoliczność wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, a ponadto naruszenie prawa materialnego "polegające na naruszeniu art. 2 Konstytucji RP oraz art. 7 Konstytucji poprzez niezastosowanie ich w niniejszej sprawie".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano przede wszystkim, że stwierdzając nieważność orzeczenia Nr 18 Ministra Przemysłu Lekkiego dnia 15 października 1949 r. organ nadzoru błędnie ocenił stan prawny oraz dokonał błędnych ustaleń stanu faktycznego, w szczególności przyjął niewłaściwą datę wszczęcia postępowania nacjonalizującego, gdyż pominął wniosek z dnia 7 grudnia 1946 r., którego istnienie zostało urzędowo dowiedzione w postanowieniu Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 27 kwietnia 1949 r., organ nadzoru zaś nie dochowując elementarnej staranności w zapoznaniu się z zasobami archiwalnymi całkowicie dowolnie pominął tą okoliczność i nie przeprowadził żadnego przeciwdowodu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano ponadto, że - w odniesieniu do zawartego w zaskarżonym wyroku poglądu o wznowieniowym charakterze prezentowanych zarzutów – nie zachodzi konkurencyjność trybów nadzwyczajnych, gdyż stwierdzające nieważność orzeczenia Nr 18 decyzje nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym wobec obciążających je licznych naruszeń o dużym ciężarze gatunkowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarżący nie tylko pomija – wyrażoną w wyroku z dnia 22 lutego 1994 r. IVSA 1675/93, IV SA 1799/93, IV SA 1800/93 oraz w wyroku z dnia 1 kwietnia 1996 r. IV SA 1131/95 – wiążącą oceną prawną orzeczenia Nr 18 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 15 października 1949 r., lecz ponadto nie dostrzega różnicy pomiędzy stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej a wznowieniem postępowania administracyjnego i zamiennie traktuje te instytucje.
Podczas gdy stwierdzenie nieważności ma na celu usunięcie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, która zawiera wadliwe rozstrzygniecie, wznowienie służy usuwaniu wad postępowania administracyjnego, i każda z instytucji ma odrębny charakter prawny oraz przyczyny prowadzące do jej zastosowania.
Nie można zatem domagać się stwierdzenia nieważności tylko z powodu wad postępowania administracyjnego, i nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że wady postępowania stanowią rażące naruszenie prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. – zwłaszcza kiedy zachodzi wprost sytuacja określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Nie można bowiem ustawowej przyczynie wznowienia postępowania nadawać innej kwalifikacji prawnej i przedstawiać jako przyczynę nieważności.
Nie można też zarzucać naruszenia Konstytucji tylko dlatego, że organy administracji nie podzielają prezentowanej przez skarżącego interpretacji i ściśle przestrzegają przepisów regulujących instytucję stwierdzenia nieważności.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.