Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 425/15 oddalił skargę M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] przyznał M. N. zasiłek rodzinny z tytułu opieki nad dzieckiem J. W. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 października 2011 r. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r. w kwocie [...] zł miesięcznie.
Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] Kierownik Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T., że M. N. i J. W. od dnia [...] stycznia 2013 r. zamieszkują na terenie I., a ojciec dziecka – K. W. od dnia [...] kwietnia 2011 r. zamieszkuje w I., gdzie od dnia [...] września 2011 r. wykonuje działalność zawodową.
W odpowiedzi na wniosek złożony przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T., pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej poinformował, że z informacji przekazanej przez i. instytucje właściwe w sprawach świadczeń rodzinnych wynika, iż K. W. od dnia [...] kwietnia 2011 r. zamieszkuje w I., gdzie wykonuje działalność zawodową. Natomiast M. N. wraz z synem J. W. zamieszkuje w tym kraju od dnia [...] stycznia 2013 r. W związku z powyższym, w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia [...] kwietnia 2011 r. do końca okresu zasiłkowego.
W następstwie powyższej okoliczności, Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 25 i 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456, z późn. zm., dalej: "ustawa"), uchylił z dniem [...] kwietnia 2011 r. swoją decyzję z dnia [...] października 2010 r. przyznającą M. N. zasiłek rodzinny oraz dodatek do tego zasiłku.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, w przypadku gdy marszałek województwa ustali, że zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
M. N. wniosła od powyższej decyzji odwołanie, zarzucając błędne ustalenie, że od dnia [...] kwietnia 2011 r. podlegała ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej w zakresie świadczeń rodzinnych. Wskazała na przedłożone przez nią dokumenty, potwierdzające, że w spornym okresie mieszkała na terenie Polski. Są to kserokopie m.in.: umowy przyjęcia dziecka J. W. do przedszkola, opłat za przedszkole, zaświadczenia o zakończeniu zatrudnienia w "[...]", decyzji z PUP w T. z dnia [...] grudnia 2012 r. o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych, rejestracji w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej. Podniosła, że wyjechała z Polski dopiero w dniu [...] stycznia 2013 r., a więc faktycznie przebywała na terenie I. w okresie, którego nie dotyczy uchylona decyzja. W jej ocenie, w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 32 w związku z art. 25 ustawy, bowiem nie wystąpiły jakiekolwiek zmiany okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie od dnia [...] kwietnia 2011 r., bowiem ojciec dziecka J. W. – K. W. z dniem [...] kwietnia 2011 r. zamieszkał na terenie I., a zatem od tego dnia Prezydent Miasta T. nie był organem właściwym do wypłaty M. N. świadczeń rodzinnych przyznanych na okres zasiłkowy 2010/2011. W ocenie zatem organu, K. W. od tej daty, na mocy przepisów unijnych, był uprawniony w I. do ubiegania się o świadczenia rodzinne w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.
M. N. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się jej uchylenia i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenia postępowania i stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 23a ust. 2 i ust. 5, art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 32 ustawy przez ich zastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły jakiekolwiek zmiany okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych; art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we wspólnocie (Dz. Urz. WE. L. z 1971 r. Nr 149, str. 2, dalej: "rozporządzenie nr 1408/71") przez jego niezastosowanie, a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że od dnia [...] kwietnia 2011 r., tj. od dnia zamieszkania K. W. w I., Prezydent Miasta T. nie był właściwy do wypłaty świadczeń rodzinnych; art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa przez niewłaściwe zastosowanie w zakresie wyznaczającym materialnoprawną zasadę uwzględniania przy załatwianiu spraw indywidualnego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zobowiązującym do wszechstronnego rozważenia wszelkich okoliczności faktycznych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: "ppsa") oddalił ją.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, wykładnia art. 23a ust. 5 ustawy prowadzi do wniosku, że organ wydający decyzję przyznającą świadczenie rodzinne jest uprawniony do tego, aby ją uchylić, ale w przypadku uprzedniego ustalenia przez marszałka województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższa norma nakłada zatem na organ uprawniony do uchylenia własnej decyzji obowiązek wyeliminowania jej z obrotu prawnego od dnia, w którym osoba w zakresie świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Powołując się na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 r., dalej: "rozporządzenie nr 883/2004") oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009 r., dalej: "rozporządzenie nr 987/2009"), Sąd pierwszej instancji wskazał, że zawarte w powyższych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków jednoczesnego podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca lub zamieszkania. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego muszą zatem gwarantować pracownikom przemieszczającym się w Unii Europejskiej, osobom pozostającym na ich utrzymaniu oraz osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści.
Aby nie doszło do nieuzasadnionego łączenia świadczeń w przypadku zbiegu prawa do zasiłków rodzinnych w myśl ustawodawstwa właściwego państwa i w myśl ustawodawstwa państwa miejsca zamieszkania członków rodziny, rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 zawierają normy kolizyjne pozwalające rozwiązać konflikt narodowych systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie Sąd pierwszej instancji przytoczył orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym zastosowanie powyższych rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywołania skutków negatywnych w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego.
Podsumowując, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień przyznanych decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] października 2010 r. Zdaniem Sądu, decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [...] czerwca 2014 r., uchylająca z dniem [...] kwietnia 2011 r. decyzję z dnia [...] października 2010 r. przyznającą M. N. zasiłek rodzinny oraz dodatek do tego zasiłku, jest jedynie aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. N. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazała na naruszenie:
- 1. prawa materialnego, tj.:
- - art. 23a ust. 2 i ust. 5, art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 32 ustawy przez ich zastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły jakiekolwiek zmiany okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności organ nie wykazał, aby od dnia [...] kwietnia 2011 r., tj. od dnia zamieszkania K. W. w I., Prezydent Miasta T. nie był właściwy do wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, zaś pomimo to Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylił z dniem [...] kwietnia 2011 r. decyzję z dnia [...] października 2010 r. przyznającą M. N. zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na J. W. od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 października 2011 r. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, jeszcze przed ustaleniem przez marszałka województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a decyzja z dnia [...] czerwca 2014 r. dotyczy również okresu przed [...] kwietnia 2011 r.;
- - art. 73 rozporządzenia nr 1408/71 przez jego niezastosowanie, pomimo że wskazany przepis nie pozbawia członków rodziny osób prowadzących działalność na własny rachunek uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania w związku z przemieszczaniem się w Unii Europejskiej;
- 2. przepisów postępowania, mające istoty wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa przejawiające się tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu tego materiału mogły przechylić szalę na korzyść skarżącej, a także przez niewłaściwe zastosowanie w zakresie wyznaczającym materialnoprawną zasadę uwzględniania przy załatwianiu spraw indywidualnego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zobowiązującym do wszechstronnego rozważenia wszelkich okoliczności faktycznych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że Sąd pierwszej instancji niesłusznie zastosował art. 32 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy, bowiem dokonując subsumpcji ustalonego stanu faktycznego zupełnie pominął regulację art. 73 rozporządzenia nr 1408/71. Przepis tego rozporządzenia nie pozbawia członków rodziny pracownika oraz osoby prowadzącej działalność na własny rachunek uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania, czyli w Polsce. Fakt wykonywania działalności zawodowej przez K. W. od dnia [...] kwietnia 2011 r. w I. nie mógł automatycznie pozbawić uprawnień do świadczeń rodzinnych w miejscu zamieszkania dziecka, czyli w Polsce i to uchylając decyzję w części dotyczącej również okresu poprzedzającego tę datę. W sytuacji zatem, gdy w I. świadczenia rodzinne nie były wypłacane, nie było podstaw do ich pozbawienia i żądania zwrotu przyznanych świadczeń osobom uprawnionym w Polsce.
Sam fakt podjęcia zatrudnienia w I. nie powinien pozbawić świadczeń rodzinnych w Polsce. W zaistniałej sytuacji marszałek województwa powinien konkretnie ustalić, czy w I. były uzyskiwane świadczenia oraz czy prawo miejsca wykonywania działalności zawodowej przewiduje świadczenia odpowiadające przyznanemu w Polsce świadczeniu rodzinnemu. Nie powinna mieć bowiem miejsca sytuacja, że osoba uprawniona nie otrzymuje za dany okres zasiłkowy świadczeń rodzinnych, ani w kraju miejsca pracy danej osoby, ani w miejscu faktycznego jej zamieszkania, co miałoby miejsce w chwili obecnej, gdyby zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, podzielając stanowisko zaprezentowane przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., dalej "ppsa"), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 ppsa. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Należy przede wszystkim stwierdzić, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 (uchylającego z dniem 1 maja 2010 r. rozporządzenie nr 1408/71, które zostało powołane w podstawach kasacyjnych) oraz rozporządzenia nr 987/2009, które mają charakter proceduralny, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą.
Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Zaznaczyć należy, że podstawowe znaczenie przy określeniu ustawodawstwa państwa właściwego ma miejsce wykonywania pracy (lex loci laboris). Znajduje to wyraz w motywie 17 rozporządzenia nr 883/2004, zgodnie z którym, aby jak najbardziej skutecznie zagwarantować równość traktowania wszystkich osób pracujących na terytorium państwa członkowskiego, stosowne jest uznanie, jako ogólnej zasady, że ustawodawstwem mającym zastosowanie jest ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym dana osoba wykonuje swą pracę jako pracownik najemny lub na własny rachunek.
Zastosowanie zasady lex loci laboris jest możliwe i uzasadnione jedynie w przypadku systemów prawa, w których system świadczeń oparty jest na zatrudnieniu i składce. W przypadku zaś systemów, w których podstawowym kryterium jest miejsce zamieszkania, konieczne jest ustanowienie wyjątków, co wynika z motywu 18 rozporządzenia nr 883/2004. W świetle zaś motywu 15 tego rozporządzenia, niezbędne jest poddanie osób przemieszczających się w Unii systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających w tym zakresie zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać.
Zgodnie z art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy ‒ w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji: "W przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa" (ust. 1). "W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" (ust. 2). Stosownie natomiast do art. 23a ust. 5 ustawy: "W przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".
Z powołanych przepisów wynika, że ustawodawca wyróżnił dwie potencjalne sytuacje związane z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. W pierwszej z nich, objętej hipotezą normy zawartej w art. 23a ust. 1 ustawy, członek rodziny osoby uprawnionej przebywa poza granicami RP, czyli w państwie gdzie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w momencie ustalania przez organ właściwy prawa do świadczeń. W drugiej sytuacji, objętej hipotezą normy zawartej w art. 23a ust. 2 ustawy, członek rodziny osoby uprawnionej wyjechał do państwa wskazanego w ust. 1, już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne.
W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje art. 23a ust. 2 ustawy, bowiem K. W. (ojciec J. W.) od dnia [...] kwietnia 2011 r. przebywa w I., gdzie od dnia [...] września 2011 r. wykonuje działalność zawodową. Z kolei M. N. wyjechała do I. i zamieszkuje tam wraz z synem od dnia [...] stycznia 2013 r., a więc zarówno jej wyjazd, jak również ojca jej dziecka nastąpił po wydaniu przez Prezydenta Miasta T. decyzji z dnia [...] października 2010 r., nr [...] przyznającej M. N. zasiłek rodzinny z tytułu opieki nad dzieckiem J. W. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 października 2011 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r.
Z art. 23a ust. 2 ustawy wynika, że w sytuacji, gdy organ właściwy poweźmie informację, że członek rodziny osoby uprawnionej po wydaniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne wyjechał za granicę, do krajów objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (krajem tym jest również I. jako członek Unii Europejskiej), występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przed wystąpieniem do marszałka województwa organ właściwy powinien ustalić, czy wyjazd lub pobyt członka rodziny nie ma charakteru turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż ‒ zgodnie z art. 23a ust. 2a ustawy ‒ w takim przypadku powyższa procedura nie znajduje zastosowania. Bezsprzecznie, to marszałek województwa jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 ustawy).
W przedmiotowej sprawie, Prezydent Miasta T., po uzyskaniu informacji odnośnie wyjazdu K. W. (ojca J. W.) do I., tj. kraju objętego koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, wystąpił do Marszałka Województwa Śląskiego o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi na powyższe, Marszałek Województwa Śląskiego w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. poinformował, że M. N. wraz z dzieckiem J. W. zamieszkują w I. od dnia [...] stycznia 2013 r., gdzie skarżąca od dnia [...] września 2013 r. wykonuje działalność zawodową oraz że K. W. zamieszkuje w tym samym kraju od dnia [...] kwietnia 2011 r. i podjął tam zatrudnienie od dnia [...] września 2011 r. W piśmie tym organ jednocześnie wskazał, że z informacji przekazanej przez i. instytucję właściwą w sprawach świadczeń rodzinnych wynika, iż w państwie tym przyznano M. N. świadczenia rodzinne na dziecko J. W. od dnia 1 listopada 2013 r. (co znajduje również potwierdzenie w aktach administracyjnych – k. 32 akt organu pierwszej instancji).
Ostatecznie Marszałek Województwa Śląskiego ustalił, że w przedmiotowej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od daty zamieszkania K. W. w I., czyli od dnia [...] kwietnia 2011 r. aż do końca okresu zasiłkowego (pismo z dnia [...] kwietnia 2014 r.). W świetle dokonanych przez Marszałka Województwa Śląskiego ustaleń w zakresie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Prezydent Miasta T. był zobligowany, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co też uczynił, wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylającą z dniem [...] kwietnia 2011 r. swoją decyzję z dnia [...] października 2010 r. przyznającą M. N. zasiłek rodzinny oraz dodatek do tego zasiłku.
Słusznie w tym zakresie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [...] czerwca 2014 r. jest aktem, który nie rozstrzyga merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień przyznanych decyzją tego organu z dnia [...] października 2010 r. Właściwym bowiem rzeczowo w sprawach świadczeń objętych przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest marszałek województwa, który orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie te przepisy oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4‒9 ustawy w zw. odpowiednio z art. 21 oraz art. 30 ustawy). Użyte w art. 23a ust. 5 i 6 ustawy pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że marszałek województwa w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi sam zbadać te okoliczności.
W szczególności jest obowiązany wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. Powinien więc wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia rodzinnego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 556/10, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Marszałek województwa nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia i ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez wnioskodawcę, czy członka rodziny wnioskodawcy. Te okoliczności pozwalają mu na ustalenie, że w danej sytuacji mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W dalszej kolejności marszałek województwa przystępuje do zbadania, które unijne przepisy dotyczące ustalenia ustawodawstwa mają zastosowanie, zgodnie z ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 11–16 rozporządzenia nr 883/2004 i szczególnymi normami dotyczącymi świadczeń rodzinnych, między innymi w oparciu o art. 67–69 tego rozporządzenia. Wskazać również należy, że stosowne regulacje zawiera także rozporządzenie wykonawcze nr 987/2009, które określa zasady stosowania przepisów rozporządzenia nr 883/2004, w tym odnoszące się szczegółowo do świadczeń rodzinnych (art. 58 i następne) oraz reguły wymiany informacji między instytucjami właściwymi państw, w których znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 2 i następne). Realizacja zadań wynikających z koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego opiera się na współpracy krajowych instytucji państw członkowskich i polega na wymianie informacji niezbędnych do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców.
Wymiana danych odbywa się drogą elektroniczną w ramach wspólnej bezpiecznej sieci zapewniającej poufność i ochronę danych z wykorzystaniem tzw. Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, o którym mowa w rozporządzeniu nr 987/2009 (art. 21 ust. 2 ustawy). System ten został wdrożony z dniem 1 maja 2014 r. – wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 1623).
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji kontrolował legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] czerwca 2016 r. uchylającej z dniem [...] kwietnia 2011 r. decyzję przyznającą M. N. zasiłek rodzinny oraz dodatek do tego zasiłku. Sąd ten nie oceniał prawidłowości ustaleń podejmowanych przez Marszałka Województwa Śląskiego w zakresie podlegania przez ojca dziecka skarżącej – K. W. ustawodawstwu państwa i., bowiem kwestia ta jest poza przedmiotem niniejszego postępowania. Owszem, słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, że nie powinna mieć miejsca sytuacja, iż osoba uprawniona nie otrzymuje za dany okres zasiłkowy świadczeń rodzinnych, ani w kraju miejsca pracy danej osoby, ani w miejscu faktycznego jej zamieszkania, jednak ustalenia w tym zakresie będą dopiero podejmowane przez Marszałka Województwa Śląskiego na dalszym etapie postępowania, bowiem tylko ten organ jest właściwy do wydawania decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych od dnia, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 6 w zw. z art. 21 ustawy) oraz decyduje w sprawach ustalania i dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ustawy).
W tym stanie rzeczy nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Z tych względów, niezasadny jest także zarzut dotyczący niewłaściwej kontroli zaskarżonej decyzji z uwagi na brak zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, bowiem organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący i odpowiadający przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zgodnie z przepisami procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa w orzekł jak w sentencji wyroku.