Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2008 r. sygn. akt II A/Łd 156/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę T.B. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Pabianickiego z dnia [...] września 2007 r. nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za części nieruchomości, które przeszły na rzecz Gminy Miasta Łódź jako drogi gminne z dniem 1 stycznia 1999 r., o które to odszkodowanie wystąpił T.B..
W postępowaniu organy ustaliły, że na dzień 31 grudnia 1998 r. właścicielami dz. [...] i [...] byli J. i E.B., którzy umową darowizny z dnia [...] października 2000 r. przekazali ją na rzecz syna T.B., który wnioskiem z [...] września 2005 r. wystąpił o odszkodowanie. Przejście ww. nieruchomości na rzecz Gminy Łódź zostało stwierdzone decyzjami Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2005 r. Organy uznały, że osobami uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie byli J. i E.B. jako właściciele nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., gdyż to oni utracili prawo własności, zaś z wnioskiem wystąpił T.B., który prawa własności nie utracił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podzielił pogląd organów wskazując, iż z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) wynika, że nieruchomości zajęte pod drogi z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Oznacza to, zdaniem Sądu, że przepis ten wprowadza generalną zasadę uwłaszczenia z dniem 1 stycznia 1999 r. w odniesieniu do nieruchomości, które były zajęte w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogi publiczne, a zatem po dniu 1 stycznia 1999 r. wyłączony był obrót tymi nieruchomościami.
Należy uznać, że to właściciele nieruchomości na datę określoną w ustawie są dysponentami uprawnienia o domaganie się odszkodowania i oni powinni wystąpić z wnioskiem, wywodził dalej Wojewódzki Sąd, stwierdzając, że w sprawie J. i E.B. nie wystąpili z wnioskiem, a uczynił to jedynie T.B.. Sąd podniósł, że jego wniosek mógłby być skuteczny tylko wówczas, gdyby był spadkobiercą swych rodziców, a ich zgony nastąpiłyby między 4 października 2000 r. a 31 grudnia 2005 r., co nie miało miejsca w sprawie, zatem decyzje organów są zgodne z prawem.
Reprezentowany przez adwokata, T.B. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie:
- 1) prawa materialnego art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 200-2 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez błędną wykładnię art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), polegającą na mylnym przyjęciu, że użyte w tym przepisie pojęcie "właściciela nieruchomości" nie obejmuje następcy prawnego osoby, będącej właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r.,
- 2) przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), poprzez błędne zastosowanie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 25 § 2 K.p.a. i art. 8 oraz 9 K.p.a., mimo że organ prowadzący postępowanie w pierwszej instancji nie dopełnił obowiązku udzielenia skarżącemu niezbędnej informacji prawnej i zaniechał wezwania go do usunięcia braków podania o przejęcie działek nr [...] i [...] zajętych pod pas drogowy i wypłatę stosownego odszkodowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09 wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, Sąd wyraził pogląd, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczna (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r. ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy zawarła umowę w formie aktu notarialnego nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Z tym podglądem Naczelnego Sądu należy się w pełni zgodzić.
W niniejszej sprawie, jak wynika z jej akt, nieruchomość oznaczona nr [...] i [...], zajęta pod drogę gminą w dniu 31 grudnia 1998 r., była własnością Jana i Elżbiety Banasiów, którzy w dniu 3 października 2000 r. darowali ją, aktem notarialnym, synowi Tomaszowi, a jego prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. T.B. wystąpił w dniu [...] września 2005 r. o odszkodowanie, dołączając do wniosku m.in. odpisy z ksiąg wieczystych, potwierdzające jego prawo do ww. nieruchomości. Decyzja Wojewody Łódzkiego stwierdzająca nabycie działek przez Gminę Miasto Łódź została wydana [...] grudnia 2005 r. W takiej sytuacji nie można odmówić T.B. prawa do odszkodowania za nieruchomość zajętą na drogę publiczną.
Na podstawie art. 73 ust. 1 ww. ustawy – Przepisy wprowadzające, dalej "ustawa", dokonało się w istocie wywłaszczenie, bowiem z jego mocy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego przeszło prawo własności nieruchomości zajętych bez żadnych formalności prawnych pod drogi publiczne, niejednokrotnie bez wiedzy osób, którym prawo przysługiwało i było ujawnione w księgach wieczystych. Jednak podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia tego prawa jest ostateczna decyzja wojewody, o czym stanowi art. 73 ust. 3 ustawy. Wywłaszczenie dokonało się zatem z mocy prawa, jednak potwierdzone to być musi ostateczną decyzją wojewody. Dopóki zatem decyzja ta nie zostanie wydana, nie można odmówić właścicielowi, będącemu nim w dniu 31 grudnia 1998 r., prawa do obrotu nieruchomością. Figuruje on bowiem w księdze wieczystej jako właściciel i z tego prawa korzysta, a co za tym idzie nabywcy, działającemu w zaufaniu do księgi wieczystej, nie może nie przysługiwać prawo do domagania się odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną co prawda z mocy prawa, ale co do której w dacie nabycia nie było ostatecznej decyzji stwierdzającej to wywłaszczenie.
Zasadą konstytucyjną jest, że wywłaszczenie odbywa się za odszkodowaniem i takie też przewiduje art. 73 ust. 1 ustawy. Warunkiem wypłaty odszkodowania jest wykazanie się tytułem własności i złożeniem wniosku w terminie. Takie bowiem przesłanki przewiduje art. 73 ust. 4 ustawy. Po terminie zakreślonym tym przepisem roszczenie o odszkodowanie wygasa.
W niniejszej sprawie wymogi ustalone tym przepisem zostały spełnione, nie było zatem podstaw do odmowy wypłaty odszkodowania, skoro nieruchomość przeszła pod drogę, jak to potwierdziła decyzja Wojewody Łódzkiego.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 oraz art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).