Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 lutego 2013 r. (sygn. akt I SA/Wa 1328/12) oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku stałego.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Prezydent W., decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], przyznał W. K. zasiłek stały od dnia [...] grudnia 2010 r. do odwołania w wysokości [...] zł miesięcznie, z odpowiednim wyrównaniem za okresy sprzed wydania decyzji.
Na skutek wniesionego przez W. K. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wskazywał, że podstawę przyznanego zasiłku stałego stanowił przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) – dalej: "u.p.s." w świetle którego przyznanie W. K. ww. świadczenia, jako osobie samotnie gospodarującej, było uzależnione spełnienia przez niego dwóch przesłanek - niezdolności do pracy z powodu wieku, a także osiągania określonego dochodu.
Zdaniem Kolegium, W. K. spełniał pierwsze w wymiennych kryteriów, bowiem - zgodnie art. 6 pkt 7 u.p.s. - był niezdolny do pracy z uwagi na osiągnięty wiek (ma skończone 65 lat).
Odnosząc się do wysokości uzyskanego przez W. K. dochodu, który musiał być niższy niż kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. (na dzień wydania decyzji stanowiło ono kwotę 477 zł), organ odwoławczy stwierdził, iż jego ustalenie wymagało – w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. definiującego pojęcie dochodu – uwzględnienia okoliczności, iż wnoszący odwołanie mieszka wspólnie z synem A. K., któremu przyznano dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie.
Wskazano przy tym, że z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2012 r., a także z oświadczenia W. K. wynikało, że odwołujący się zamieszkuje wspólnie z synem, A. K., który nie pomaga mu finansowo. W. K. dokłada się jednak do opłat za lokal mieszkalny w wysokości połowy świadczeń. Tym samym z chwilą przyznania A. K. dodatku mieszkaniowego, kwota, którą W. K. opłacał tytułem utrzymania zajmowanego lokalu, zmniejszyła się o kwotę stanowiącą połowę dodatku mieszkaniowego, tj. o [...] zł. Połowa kwoty dodatku mieszkaniowego stanowiła zatem dochód odwołującego się.
Powyższe – zdaniem Kolegium – powodowało, że wysokość zasiłku stałego dla W. K. należało ustalić jako różnicę kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i uzyskanego przez niego dochodu, która wyniosła kwotę [...] zł.
Kolegium stwierdziło przy tym, że organ I instancji w sposób należyty wykazał, w jaki sposób ustalił wysokość osiągniętego przez W. K. dochodu, a także wyjaśnił, dlaczego przyznał zasiłek stały w ww. kwocie, wskazując przy tym, na jakich dokumentach oparł się przy zajmowaniu swojego stanowiska.
W. K. w skardze złożonej na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zakwestionował jej prawidłowość.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
W uzasadnieniu wyroku wskazywano, że organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły, że skarżącemu przysługiwał zasiłek stały, gdyż spełniał on opisane w art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. warunki. Skarżący przede wszystkim jest osobą niezdolną do pracy z uwagi na osiągnięty wiek – ma skończone 65 lat.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, organy obu instancji również prawidłowo ustaliły wysokość przyznanego W. K. świadczenia, uwzględniając przy jego obliczaniu uzyskiwany przez skarżącego dochód, w kwocie [...] zł, obejmujący połowę kwoty dodatku mieszkaniowego, przyznanego zamieszkującemu wspólnie z nim synowi, na podstawie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2011 r., w wysokości [...] zł od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia [...] czerwca 2012 r. Wcześniej, od [...] listopada 2010 r. dodatek mieszkaniowy wynosił [...] zł (decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r.).
Sąd Wojewódzki stwierdził przy tym, że dodatek mieszkaniowy jest źródłem dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie bowiem z tym przepisem, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia /obecnie: w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027), która weszła w życie z dniem 1 października 2004 r./ oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Sąd Wojewódzki podkreślił, że ww. przepis w pkt 1-3 wymienia obciążenia i wydatki, które pomniejszają dochód, a w ust. 4 określa również świadczenia, które nie są wliczane do dochodu (jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne, zasiłek celowy, pomoc materialna mająca charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawana na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartość świadczeń w naturze, świadczenia przysługujące osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych). Przytoczone przepisy nie wspominają o dodatku mieszkaniowym. O jego wysokość nie można zatem pomniejszać sumy obliczonego dochodu. Dodatek mieszkaniowy jest zatem dochodem, który należy uwzględnić obliczając łączną wysokość przysporzeń osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne.
Sąd Wojewódzki wskazywał również, iż w uzasadnieniu decyzji przyznających synowi skarżącego dodatek mieszkaniowy wskazano, że obejmuje on gospodarstwo domowe składające się z dwóch osób i dodatek ten jest przeznaczony na pokrycie wydatków mieszkaniowych związanych z konkretnym lokalem. Zatem pomimo, że decyzje o dodatku mieszkaniowym zostały skierowane do syna skarżącego, należy przyjąć, że ww. świadczenie pomniejsza koszty utrzymania mieszkania i wobec tego w połowie stanowi również dochód skarżącego w sytuacji wskazania przez niego, że zamieszkuje wspólnie z synem, mimo iż prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Dodatek mieszkaniowy zmniejsza bowiem obciążenia skarżącego z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego, a zatem jest źródłem jego dochodu - w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Organy obu instancji zasadnie zatem – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uwzględniły go przy obliczaniu wysokości zasiłku stałego.
W. K. w skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 u.p.s., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu znaczenia użytego tam pojęcia "dochód", a mianowicie przez błędne przyjęcie, że do "sumy miesięcznych przychodów" zalicza się nie tylko przychód osobisty skarżącego, ale również przychód osoby trzeciej, mieszkającego w tym samym lokalu syna, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i nie pomaga finansowo skarżącemu.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazywano, że przyznanie A. K. dodatku mieszkaniowemu nie mogło stanowić "dochodu" W K. Mógłby on stanowić dodatek mieszkaniowy tylko w przypadku, gdyby został przyznany skarżącemu kasacyjnie. W. K. prowadzi bowiem oddzielne gospodarstwo domowe od swojego syna, który nie pomaga mu finansowo. Pokrywanie przez A. K. części kosztów utrzymania wspólnego mieszkania może więc co najwyżej wpływać na ocenę miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego. Nie stanowi zaś jego przychodu.
Skarżący kasacyjnie wywodził, iż w art. 8 ust.
4. u.p.s. nie wymieniono dodatku mieszkaniowego jako świadczenia, które nie wlicza się do dochodu osoby ubiegającej się bądź korzystającej z pomocy społecznej. Ww. przepis należy jednak tak rozumieć, iż do dochodu wlicza się dodatek mieszkaniowy przyznany tej osobie, a nie innej. Jeżeli dodatek mieszkaniowy przyznano innej osobie, to każdorazowo trzeba ustalić, czy stanowił on, bądź jego część - przychód osoby ubiegającej się bądź korzystającej z pomocy społecznej. W realiach niniejszej sprawy nie ma zaś podstaw do twierdzenia, że przyznany A. K. dodatek mieszkaniowy mógł stanowić przychód jego ojca.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej obejmujących wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 8 ust. 3 u.p.s. zgodnie z którym dochodem, którego ustalenie stanowiło podstawę przyznania skarżącemu kasacyjnie zasiłku stałego oraz ustalenie jego wysokości, jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia /obecnie: w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027), która weszła w życie z dniem 1 października 2004 r./ oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Dokonując jego oceny należy przede wszystkim stwierdzić, że choć – zdaniem skarżącego kasacyjnie – naruszenie wskazanego przepisu polegało na dokonaniu jego błędnej wykładni, treść sformułowanego przez W. K. zarzutu, zmierzającego do wytknięcia Sądowi I instancji, iż błędnie przyjął, "że do sumy miesięcznych przychodów zalicza się nie tylko przychód osobisty skarżącego, ale również przychód osoby trzeciej, mieszkającego w tym samym lokalu syna, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i nie pomaga finansowo skarżącemu" kwestionowała w istocie sposób jego zastosowania.
W tym jednak kontekście tak skonstruowany zarzut kasacyjny nie mógł zostać uwzględniony bez podważenia przez skarżącego kasacyjnie dokonanej przez Sąd Wojewódzki oceny ustalonego w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego stanu faktycznego.
Brak tego rodzaju zarzutu procesowego skutkował zaś uznaniem ustaleń Sądu I instancji w tym zakresie, a w konsekwencji również ustaleń organów obu instancji, za prawidłowe. Z niezakwestionowanego przez skarżącego kasacyjnie stanu faktycznego wynikało zaś, iż ustalony w toku postępowania administracyjnego dochód W. K. wiązał się z faktem przyznania jego synowi, A. K., na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie wydatków mieszkaniowych związanych z lokalem zamieszkiwanym przez obu tworzących wspólne gospodarstwo domowe mężczyzn.
Niepodważenie dokonanych na ww. płaszczyźnie ustaleń, w tym braku zakwestionowania nie negowanego przez Sąd I instancji twierdzenia organów, że przyznany dodatek mieszkaniowy pokrywa wydatki ponoszone na ten cel przez prowadzących wspólne gospodarstwo domowe A. i W. K., skutkowało z kolei koniecznością wzięcia pod uwagę okoliczności, iż połowa ww. kwoty zmniejszała ponoszone przez skarżącego kasacyjnie wydatki w tym zakresie, stanowiąc jego przychód (w konsekwencji dochód), o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s.
Powyższe uzasadniało zatem twierdzenie, iż orzeczenie Sądu I instancji nie zostało wydane z naruszeniem przytoczonego w skardze kasacyjnej przepisu, skoro nie wyłącza on możliwości zakwalifikowania dodatku mieszkaniowego do kategorii uzyskiwanego dochodu, który należało uwzględnić w toku postępowania o przyznanie skarżącemu kasacyjnie zasiłku stałego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – na mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu za udzieloną pomoc prawną dla pełnomocnika skarżącego kasacyjnie ustanowionego z urzędu, bowiem należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.