Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1142/11, po rozpatrzeniu skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], działając z urzędu na podstawie upoważnienia Starosty K., zmienił własną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. ponoszonej przez W. P. w ten sposób, że ustalił kwotę odpłatności w wysokości 70% dochodu, tj. 1.142,25 zł miesięcznie i wskazał, że nowa odpłatność obowiązuje od dnia ostateczności decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, że w związku z waloryzacją świadczeń emerytalno-rentowych od dnia 1 marca 2011 r. dochód strony uległ podwyższeniu, co powoduje zmianę ostatniej decyzji określającej odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Zmiana dochodu stanowi kwotę 189,37 zł. Dochód strony przekroczył 10% odpowiedniego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 47,70 zł (art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej).
Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu. Na podstawie powyższego przepisu 70% dochodu strony stanowi kwota 1.142,25 zł.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem W. P. wniósł odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania. Zdaniem odwołującego się brak jest podstaw do podwyższenia odpłatności za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej, bowiem po zwaloryzowaniu renty podwyżka wynosi zaledwie 42,83 zł. Ponadto zastanowienia wymaga kwestia, czy zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie jest dochodem zważywszy na cel, jakiemu służy.
Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że odpłatność za pobyt strony w Domu Pomocy Społecznej określona przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. została ustalona w oparciu o decyzję KRUS z dnia [...] lutego 2007 r. oraz decyzję Dyrektora MOPS z dnia [...] stycznia 2009 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (łączna kwota dochodu wraz zasiłkiem pielęgnacyjnym 1.442,42 zł po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne). Kolejne decyzje KRUS z dnia [...] lutego 2009 r. i [...] lutego 2010 r. nie miały wpływu na wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Natomiast zmiana decyzją KRUS wysokości renty wraz z dodatkami do kwoty 1478,79 (po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne) spowodowała przekroczenie 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Równocześnie organ II instancji wyjaśnił, powołując się na przepis art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, że zasiłek pielęgnacyjny nie jest kwotą, o którą pomniejsza się dochód lub której się do dochodu nie wlicza. Oznacza to, że zasiłek pielęgnacyjny stanowi część dochodu w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej.
Zatem od decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. ustalającej odpłatność za pobyt w DPS w oparciu o wysokość dochodu w kwocie 1.442,42 zł do chwili zmiany decyzją KRUS z dnia [...] marca 2011 r. wysokości renty i dodatków do kwoty 1.478,79 zł (łączna kwota dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej wynosi 1.631,79 zł) nastąpiła zmiana dochodu o kwotę 189,37 zł przekraczająca 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 47,70 zł. Łącznie dochód strony wynosi 1.631,79, natomiast 70% dochodu wynosi 1.142,25 zł.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył W. P. Wniósł o uchylenie decyzji wskazując, iż mieszkańcem DPS jest od 1998 r. i obowiązuje go odpłatność za pobyt w DPS na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Ponadto niesłusznie wliczono do dochodu skarżącego zasiłek pielęgnacyjny. Skarżący będąc mieszkańcem DPS również ponosi koszty obciążające jego dochód (zakup lekarstw za okres maj - wrzesień w kwocie 1642,47 zł, czy akumulatorów do wózka inwalidzkiego w kwocie 900 zł).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1142/11 uznał, że skarga jest niezasadna. Sąd I instancji wyjaśnił, że podniesione przez skarżącego zarzuty, że jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej od 1998 r. i w stosunku do jego osoby powinien mieć zastosowanie przepis art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz że do dochodu nie wlicza się zasiłku pielęgnacyjnego nie mają żadnych uzasadnionych podstaw prawnych. Z dniem 1 stycznia 2004 r., na mocy art. 54 pkt 15 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zmienione zostały zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Według nowego brzmienia art. 35 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej byli w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (ust. 2).
Mieszkaniec domu obowiązany był wnosić opłatę w wysokości nie większej jednak niż 70% swojego dochodu (ust. 3 pkt 1). Natomiast gmina miała uiszczać różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby wskazane w ust.
2. Przy czym, na zasadzie art. 87 ust. 8 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, osoby, które zostały przyjęte do domu pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r. oraz osoby posiadające skierowania do domu pomocy społecznej wydane przed dniem 1 stycznia 2004 r. miały ponosić opłatę na dotychczasowych zasadach. Zatem przepis ten gwarantował skarżącemu, że nie będzie musiał ponosić opłaty wyższej niż dwukrotność określonego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej kryterium dochodowego, chyba że placówka, w której przebywa spełniłaby wymagane standardy. Dom Pomocy Społecznej, w którym mieszka skarżący, osiągnął wymagany standard i uzyskał zezwolenie na stałe na mocy decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2009 r. Powyższy stan prawny obowiązywał do czasu wejścia w życie nowej ustawy o pomocy społecznej, tj. ustawy z dnia 12 marca 2004 r., która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. Na podstawie tej ustawy utraciła moc ustawa o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. Ponadto, w myśl art. 149 ust. 1 z dniem wejścia w życie ustawy wygasały decyzje wydane na podstawie ustawy o pomocy społecznej z 29 listopada 1990 r., z wyjątkiem decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, oraz decyzje o umieszczeniu w takiej placówce wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Mając powyższe na uwadze, organy pomocy społecznej prawidłowo określiły skarżącemu wysokość opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., którymi utrzymano zasady wprowadzone z dniem 1 stycznia 2004 r. W myśl art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który ustala odpowiednio właściwy organ wykonawczy jednostek samorządu terytorialnego i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym do dnia 31 marca każdego roku. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 pkt 1 mieszkaniec domu obowiązany jest do wnoszenia opłaty w wysokości 70% swojego dochodu. Różnicę pomiędzy wniesioną opłatą a średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej uiszczać ma natomiast gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 2 pkt 3). Zatem z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej skarżący zobowiązany jest do wnoszenia opłaty w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania pensjonariusza, nie więcej jednak niż 70% uzyskiwanego dochodu. Zdaniem Sądu I instancji, zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, od dnia 1 marca 2011 r. uległ podwyższeniu dochód skarżącego (z kwoty 1442,42 przed waloryzacją do kwoty 1631,79 po waloryzacji), co wyczerpało niezbędne przesłanki do wzruszenia poprzedniej decyzji określającej odpłatność skarżącego za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, tj. decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. w oparciu o wysokość dochodu w kwocie 1.442,42 zł. Stwierdzona różnica 189,37 zł w uzyskiwanym dochodzie przekroczyła 10% kwoty 477 zł (tj. 47,70 zł) stanowiącej kryterium dochodu osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z § 1 rozporządzenia z dnia 29 lipca 2009 r., co uzasadniało wydanie przedmiotowej decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej, który uzależnia możliwość zmiany decyzji od stwierdzenia 10% zwiększenia dochodu osoby uprawnionej. W ocenie Sądu organy administracji prawidłowo obliczyły dochód skarżącego wliczając do niego zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. W art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wskazano bowiem, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu i o jakie składniki się go pomniejsza, natomiast z art. 8 ust. 4 wynika, czego nie wlicza się do dochodu ustalonego zgodnie z ust.
3. W wyliczeniach tych nie ma wyszczególnionego zasiłku pielęgnacyjnego, a zatem zalicza się on do dochodu w rozumieniu tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., I OSK 785/11, LEX nr 984387).
Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lutego 2012 r. wniósł W. P. W złożonej skardze skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:
1 - postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) poprzez jego niezastosowanie, pomimo istnienia przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji,
- - art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na lakonicznym i ogólnikowym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zawierającym informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, w szczególności ustosunkowania się do zgłaszanych przez skarżącego argumentów,
- - art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 5 września 2011 r. nie podlega uchyleniu.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej W. P. z urzędu, albowiem koszty te nie zostały opłacone nawet w części - w wysokości 150% stawki minimalnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. W szczególności skarżący kasacyjnie poniósł, że Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ uzasadnienie wydanego wyroku jest lakoniczne, nie zawiera żadnych rozważań na temat zarzutów podniesionych przez skarżącego, w tym tych związanych z zakupem leków i akumulatorów do wózka inwalidzkiego. Sąd I instancji nie podjął także żadnych rozważań na temat tego, czy organ administracji publicznej prawidłowo ustalił warunki odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, przyjmując w przypadku skarżącego maksymalną odpłatność na poziomie 70% dochodu skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zatem zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.
W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną jedynie na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczącej naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia tych przepisów skarżący kasacyjnie upatruje w naruszeniu przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). W tej sytuacji wyjaśnić należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te nie mogły być uwzględnione. Powołane przepisy określają jedynie kształt orzeczenia sądu wynikającego z dokonanej przez Sąd I instancji oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Naruszenie tych przepisów może być zatem efektem błędnej oceny sądu wynikającej z naruszenia przez sąd przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie tego przepisu jest ustalenie przez Sąd istnienia naruszenia prawa materialnego lub postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne. Oznacza to, że można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie prawa materialnego lub procesowego, które odpowiednio miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia.
Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż w rozpatrywanej sprawie brak jest takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ odwoławczy. Sąd dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia tego zarzutu wskazuje, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ odwoławczy, którą Sąd I instancji zaaprobował.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który określa warunki, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie orzeczenia sądowego powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r. FSK 2633/04 LEX 173345).
Przepis art. 141 § 4 zobowiązuje bowiem Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem zarzutów istotnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza szczegółowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pozwala jednoznacznie uznać, że zawiera on wszystkie niezbędne elementy o jakich mowa w art. 141 § 4, uwzględniając zarówno ustalony w sprawie stan faktyczny, ocenę prawną zaskarżonej decyzji z powołaniem się na przepisy prawa materialnego i wyjaśnienie przesłanek ich zastosowania oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia, którą stanowił w tym przypadku przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazujący Sądowi I instancji oddalenie skargi, gdy nie stwierdza naruszenia prawa skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.
Z obszernych rozważań Sądu jasno i logicznie wynikają przyczyny, które legły u podstaw takiego rozstrzygnięcia. Podkreślić przy tym należy, że nie stanowi naruszenia prawa w rozumieniu powołanego art. 141 § 4 zawarcie innej oceny legalności zaskarżonych decyzji niż ocena postulowana przez skarżących. Zarzut błędu w zakresie konstrukcji uzasadnienia byłby uzasadniony, gdyby treść orzeczenia nie odpowiadała przyjętej w uzasadnieniu podstawie prawnej, bądź też Sąd dopuściłby się błędu w zakresie logicznego rozumowania wyjaśniając przyjętą podstawę prawną, jeśli mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie.
Dodatkowo jedynie wyjaśnić należy, że jak wynika z akt sprawy, wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w skardze kasacyjnej, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. wydając decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. działał z upoważnienia Starosty K. z dnia 1 lipca 1999 r. do wydawania decyzji administracyjnych z zakresu pomocy społecznej, na które to upoważnienie powołał się w sentencji wydanej decyzji.
Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd orzekł jak w sentencji.