Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 9 września 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 992/05, oddalił skargę S. S., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organu, z których wynikało, że S. S., liczący 55 lat, posiada okres ubezpieczenia wynoszący 26 lat i 26 dni. Ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na 7 maja 2002 r. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona 26 października 2004 r. z tym, że datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik określił "od kwietnia 2004 r. okresowo do 31 października 2005 r":
S. S. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy po upływie 2 lat 2 miesięcy i 27 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego, nie można więc uznać, iż nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności, spowodowanych stanem zdrowia. Jednocześnie organ wskazał, iż na przestrzeni pracy zawodowej wystąpiła długotrwała przerwa w zatrudnieniu w okresie od 1 wrzesnia1994 r. do 3 października 1999 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Wnioskodawca nie spełnia więc jednego z warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), a więc brak jest szczególnych okoliczności, z powodu których nie uzyskał prawa do świadczeń ustawowych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie, S. S. zakwestionował decyzję Prezesa ZUS i podniósł, iż posiada bardzo długi, bo ponad 26-letni okres zatrudnienia, a jego przerwa w pracy była spowodowana trudnościami na rynku pracy, dlatego też podejmował prace dorywcze. Wskazywał również na swoją trudną sytuację życiową, brak środków utrzymania oraz chorobę.
W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny poddał analizie przepis art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wskazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach na skutek jakiś szczególnych okoliczności.
Nie można uznać, że skarżący wyłącznie na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił warunków ustawowych do świadczenia rentowego.
Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący na przestrzeni 55 lat życia posiada co prawda łącznie 26 lat i 26 dni okresów ubezpieczenia, jednak w ocenianym dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy staż ten wynosi tylko 2 lata 2 miesiące i 27 dni. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od 1 września 2004 r., co zostało potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, natomiast ostatni udowodniony okres składkowy przypada na dzień 7 maja 2002 r. Nadto w okresie od 1 września 1994 r. do 3 października 1999 r. wystąpiła 5-letnia przerwa w zatrudnieniu w sytuacji, gdy w tym czasie nie była w stosunku do niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania zatrudnienia.
Z akt sprawy nie wynika, aby zarówno w okresie od 1994 r. do 1999 r., jak i w okresie od 2002 r. do 2004 r. skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Zwłaszcza, że jak sam wskazywał w tym okresie podejmował różne prace dorywcze oraz był zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy.
Sąd powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym przyjmuje się, że za okoliczność szczególną, z powodu której ubiegający się o świadczenie nie wypracował prawa do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach ustawy, można uważać tylko takie zdarzenie, bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżący tego nie dowiódł. Ogólne powołanie się na panujące bezrobocie oraz podejmowanie prac dorywczych, takiego dowodu nie zastępuje, jak również nie jest to okoliczność, która mogłaby być potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy.
Przyznając, że sytuacja materialna skarżącego jest niezwykle trudna Sąd stwierdził, iż tylko ta przesłanka nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art.151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. S., reprezentowany przed adwokata E. P. i zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu skargi zarzut ten sformułowano, że w sprawie występują szczególne okoliczności, które spowodowały, że S. S. nie spełnił ustawowych warunków wymaganych do uzyskania renty tytułu niezdolności do pracy.
Do okoliczności tych należy ciężka choroba od lipca 2004 r., która uniemożliwiła kontynuację ubezpieczenia. Strona przyznaje jednocześnie, że niezależnie od choroby do czasu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia, S. S. nie uzyskałby wymaganego 5-letniego zatrudnienia. Skarga kasacyjna powołuje się także na panujące w Polsce bezrobocie, które uzasadnia zaistniałą w okresie 1 w września 1994 r. – 3 październik 1999 r. przerwę w ubezpieczeniu. Ten fakt oraz brak możliwości podjęcia pracy dającej ubezpieczenie, które – zdaniem strony – są w pełni wiarygodne przy dbałości strony o posiadanie tego ubezpieczenia, należy uznać za szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. S. S. spełnia więc ustawowe wymagania stawiane osobom ubiegającym się o świadczenie w drodze wyjątku.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku w całości na podstawie art.188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wskazany jako naruszony w skardze kasacyjnej przepis art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przewiduje możliwość przyznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku tym ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, a nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Z treści przepisu wynika, iż ubiegający się o świadczenie, wszystkie te warunki winien spełniać łącznie.
Sąd w zaskarżonym wyroku przyjął, że strona spełnia określone w ustawie warunki z wyjątkiem wykazania, iż na skutek szczególnych okoliczności nie mogła uzyskać świadczenia rentowego na ogólnych warunkach.
Ustawa nie definiuje, co należy uznać za szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony niezależnie i niezawinione przez nią. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, musi wynikać ze szczególnych okoliczności.
Wprawdzie skarżący posiada dość długi okres ubezpieczenia, jednakże nie wykazał, aby długotrwałą pięcioletnią przerwę w zatrudnieniu można było uznać za spowodowaną szczególnymi okolicznościami, zwłaszcza, że strona podejmowała prace dorywcze, bez odprowadzania świadczenia.
Nie wykazał też, aby w tym okresie pozostawał bezrobotnym, będąc zarejestrowanym w urzędzie pracy i tylko z powodu trudności na rynku pracy nie mógł podjąć zatrudnienia umożliwiającego odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne.
Strona nie wykazała również, iż od maja 2002 r. do czasu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy (1 września 2004 r.) istniały szczególne, niezawinione i niezależne od niej okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy, połączonej z uiszczaniem składek ubezpieczeniowych.
W ustalonych okolicznościach zasadnie Sąd ocenił, iż brak jest koniecznego warunku, określonego w art. 83 ust. 1 ustawy, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a wydając decyzję odmowną organ nie dopuścił się naruszenia prawa.
Zarzut naruszenia prawa materialnego zamieszczony w skardze kasacyjnej należało uznać za chybiony, co prowadzi do jej oddalenia na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O przyznaniu wynagrodzenia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 250 tej ustawy i § 2 ust. 1-3 i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 169, poz. 1348 z późn. zm.).