Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 20 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 820/15, oddalił skargę M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego.
Do wydania wyroku doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydent Miasta Gdyni, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 1, art. 38 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) "u.p.s., odmówił M.T. przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał: Z wywiadów środowiskowych, przeprowadzanych w licznych sprawach o udzielenie pomocy społecznej wynika, że M.T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną składającą się z czterech osób, zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność rodziców, nie mieszka przy tym w osobnym pokoju, jak również nie posiada własnego łóżka, opiekuje się niepełnosprawną matką, korzysta ze wspólnych środków pieniężnych posiadanych przez rodzinę, ściśle współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym w prowadzeniu gospodarstwa domowego.
Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2584,84 zł, zatem przekracza kryterium dochodowe (1824 zł.) uprawniające rodzinę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Na dochód ten składa się renta socjalna A.T. (siostry wnioskodawczyni) w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K.T. (ojca) w kwocie 1200 zł miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 435,87 zł. Poza tym rodzina w grudniu 2014 r. otrzymała wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ponad 32.000 zł, dysponuje zatem dochodem pozwalającym na zabezpieczenie niezbędnych wydatków życiowych.
W odwołaniu od powyższej decyzji M.T. podniosła, że organ nie wziął pod uwagę oświadczenia jej ojca – K.T., który odmówił utrzymywania córki i finansowania jej składek na ubezpieczenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], utrzymując decyzję Prezydenta w mocy, wskazało na prawidłowość oceny sytuacji rodzinnej i dochodowej M.T., dodając, że nie opłacanie składek ubezpieczeniowych nie stanowi o utrzymaniu członka rodziny, składki te są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny.
M.T. w skardze nie zgodziła się z twierdzeniem organu, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, zarzuciła, że wywiady środowiskowe były nieaktualne, gdyż odnosiły się do sytuacji na dzień wniesienia wniosku, kiedy pozostawała we wspólnym gospodarstwie z rodzicami, zaś obecnie, choć mieszka pod tym samym adresem, prowadzi osobne gospodarstwo domowe.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił: zasiłek okresowy nie jest świadczeniem uznaniowym, bowiem spełnienie ustawowych warunków przez wnioskodawcę obliguje organ do jego przyznania, natomiast uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest (w określonych ramach) jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania. Oznacza to, że odmowa przyznania zasiłku okresowego jest możliwa, gdy nie zostało spełnione kryterium dochodowe osoby (rodziny), ubiegającej się o to świadczenie. W niniejszej sprawie stanowisko organów nie nosi znamion dowolności, iż skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Z art. 6 pkt 14 u.p.s. wynika bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu u.p.s., o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym, a taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie, o czym świadczy jej dokumentacja. Dochód rodziny również został ustalony prawidłowo i przekracza kryterium dochodowe, uprawniające do otrzymania zasiłku.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skargę kasacyjną złożyła M.T., reprezentowana przez adwokata. Wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Jednocześnie zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi M.T. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, iż czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji brak w tym przedmiocie ustaleń faktycznych Sądu oraz oceny zeznań skarżącej, członków jej rodziny i oświadczenia K.T. z dnia 23 lutego 2015 r., w którym stwierdza on, że odmawia finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, co spowodowało przyjęcie przez Sąd, iż skarżąca z pozostałymi zamieszkującymi ją osobami (posiadającymi dochody) stanowi rodzinę w rozumieniu u.p.s. i tym samym nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń z systemu opieki społecznej.
Ponadto z ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- 1) naruszenie art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 81 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływy na wynik sprawy, a polegające na ustaleniu, iż zeznania skarżącej kasacyjnie są niewiarygodne na tej tylko podstawie, że "wyjaśnienia strony bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy mają nikłą wartość dowodową", a także że niewiarygodne są zeznania jej ojca K.T., ponieważ "Kolegium zna postawę K.T. z innych postępowań, w tym jego zdolność do zaprzeczania oczywistym okolicznościom", zatem z całkowitym pominięciem analizy dowodu z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz uznanie, iż nie stanowią wiarygodnego źródła dowodów, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych polegających na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu u.p.s., podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie;
- 2) naruszenie art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 81 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na ustaleniu z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego, że skarżąca i członkowie jej rodziny tworzą wspólne gospodarstwo domowe na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wcześniej do innej sprawy prowadzonej przez SKO w Gdańsku, podczas gdy z zasady doświadczenia życiowego wynika, iż gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie, może ulec rozdzieleniu pod wpływem nowych okoliczności, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu u.p.s., podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Oceniając zarzuty zawarte we wniesionej skardze kasacyjnej, uznać należało je za nieusprawiedliwione.
W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy sytuację M.T. oceniać należy w oparciu o kryterium obowiązujące dla osoby samotnie gospodarującej, czy też przy uwzględnieniu kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Zarówno organy, jak i Sąd I instancji uznały, iż M.T. nie jest osobą samotnie gospodarującą, a ocena ta jest prawidłowa. Art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż przez pojęcie "rodziny" należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. M.T. zamieszkuje bowiem we wspólnym mieszkaniu ze swoimi rodzicami i siostrą, sprawuje opiekę nad swoją matką, przygotowuje posiłki dla całej rodziny, w sposób aktywny bierze udział we wszystkich codziennych czynnościach, związanych z prowadzeniem domu, takich jak zakupy czy sprzątanie.
Zarówno na niej, jak i jej rodzicach ciąży wzajemny obowiązek alimentacyjny, w rozumieniu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżąca i osoby razem z nią zamieszkujące są ze sobą zatem ściśle powiązane zarówno w sposób prawny, jak i faktyczny, a prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego nie sposób uznać za "rozdzielone". Oświadczenie o odmowie "finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne", jakie miał złożyć ojciec skarżącej, pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny faktu, że strona jest osobą pozostającą w rodzinie. Okoliczności niniejszej sprawy bez najmniejszej wątpliwości wskazują na to, że skarżąca faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą. Zasadnie zatem w sprawie przyjęto kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, które wynosiło 456 zł. Skoro zatem dochód rodziny skarżącej, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2.584,89 zł, to dochód na jedną osobę w rodzinie wyniósł 646,22 zł i przekraczał obowiązujące kryterium dochodowe, co musiało skutkować odmową przyznania skarżącej zasiłku okresowego.
O wynagrodzeniu adwokata udzielającego pomocy prawnej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.