Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19.05.2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 403/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S.K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...].07.2009 r. nr [...], którą utrzymał on w mocy własną decyzję z dnia [...].05.2009 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o/Szczecin z dnia [...].03.2006 r., [...].03.2005 r. oraz [...].04.2005 r., o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych. O stwierdzenie nieważności tych decyzji wystąpił S.K. wnioskiem z dnia [...].07.2007 r., ponowionym w dniu [...].04.2009 r.
Opisując stan faktyczny sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż decyzjami z [...].03.2006 r., [...].03.2005 r. oraz [...].04.2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych obciążył S.K. obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rentowych, a sprawy z odwołań od tych decyzji do sądu ubezpieczeń zostały prawomocnie rozstrzygnięte – odwołania zostały oddalone, a następnie przedstawił argumentację Ministra, zawartą w zaskarżonych decyzjach nadzorczych, a wyjaśniających przyczyny odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W rozważaniach natomiast, Wojewódzki Sąd Administracyjny omówił art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", art. 36 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, art. 83 i 83 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 180 § 1 K.p.a., a także przytoczył pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 3.07.2008 r., sygn. akt II GSK 240/08 i doszedł do wniosku, że sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego, bowiem tylko decyzje ostateczne organu rentowego, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego mogą być uchylane, zmieniane lub unieważnianne przez ten organ, a dalej podlegające kontroli sądowoadministracyjnej.
Sąd podkreślił, że w zaskarżonych decyzjach było zawarte pouczenie o możliwości ich zaskarżenia, ale to nie może stanowić podstawy do wniesienia skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego.
Reprezentowany przez radcę prawnego, S.K. wniósł skargę kasacyjną od tego postanowienia, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 83a ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) oraz w powiązaniu z art. 180 § 1 i 2 K.p.a. i art. 156 § 1 i 2 K.p.a. poprzez odrzucenie skargi pomimo istnienia drogi sądowoadministracyjnej,
- 2. art. 153 P.p.s.a poprzez niewzięcie pod uwagę wcześniejszy własnych ocen i stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zajętego w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę kasacyjną należało uwzględnić, albowiem zawierała uzasadnione podstawy. Zasadnie bowiem zarzucono naruszenie art. 153, art. 3 § 2 i art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Po pierwsze, przedstawiając stan sprawy, w części faktycznej uzasadnienia zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny zupełnie pominął okoliczności w jakich doszło do wydania przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej decyzji z [...].05 i [...].07. 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].03.2006 r., [...].03.2005 r. oraz [...].04.2005 r. i wobec tego zajął się kwestią już prawomocnie przesądzoną.
Po drugie – skarga S.K. niewątpliwie dotyczyła decyzji administracyjnych, bowiem wydanych przez organ w postępowaniu nadzorczym, rozstrzygających co do istoty sprawy.
Po trzecie – powyższe uchybienia doprowadziły do odrzucenia skargi z powodu, jak należy rozumieć, niedopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej z uwagi na charakter sprawy.
Z akt sprawy wynika, że na skutek wniosku S.K. z dnia [...].07.2007 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o/Szczecin z dnia [...].12.2007 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].02.2008 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania nadzorczego z uwagi na jego niedopuszczalność, którą upatrywał w tym, iż w sprawach o świadczenia społeczne właściwa jest droga przed sądem powszechnym, która w tej sprawie została wyczerpana. Jednak decyzje te zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5.09.2008 r. VI SA/Wa 816/08 – prawomocnym od 30.10.2008 r. – którym Sąd ten stwierdził, że fakt wyczerpania trybu odwoławczego nie zamyka stronie możliwości złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a obowiązkiem właściwego organu jest jego rozpoznanie zgodnie z przepisami ten tryb regulującymi. To na skutek tego wyroku, będąc związanym oceną prawną w nim wyrażoną, na mocy art. 153 P.p.s.a., Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zwrotu świadczeń.
Odmowa wzruszenia tych decyzji nastąpiła z tego powodu, że organ uznał, iż nie naruszają one prawa, co wynika z uzasadnienia decyzji nadzorczych. Pominięcie wskazanego, prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spowodowało, że zaskarżone postanowienie narusza art. 153 P.p.s.a., albowiem zajmuje się kwestią już prawomocnie przesądzoną, co do tego, że dopuszczalne jest wszczęcie postępowania nadzwyczajnego i wydanie w nim rozstrzygnięcia merytorycznego.
Zaskarżone przez S.K. orzeczenie Ministra z dnia [...].07.2009 r. i utrzymane nim w mocy orzeczenie z dnia [...].05.2009 r. to decyzje administracyjne w rozumieniu art. 158 § 1 K.p.a. wydane w postępowaniu nadzorczym. Rozstrzygnięcia te dotyczą istoty sprawy stwierdzenia nieważności decyzji, jak to stanowi ten przepis, bowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie może uwzględniać wniosek lub odmawiać jego uwzględnienia. Decyzja administracyjna podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a., skarga zatem wniesiona na decyzję administracyjną jest dopuszczalna. Jeżeli w sprawie została wydana decyzja administracyjna i zaskarżono ją, a Sąd uważa, że nie ma drogi administracyjnej, to powinien taką decyzję uchylić, a nie odrzucać skargę. Uznanie, że na decyzję administracyjną nie przysługuje skarga narusza art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.
Powyższe doprowadziło do naruszenia art. 58 §1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, podczas gdy była ona dopuszczalna jako wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt. 1 P.p.s.a., bowiem na decyzję wydaną na skutek związania, na podstawie art. 153 P.p.s.a., prawomocnym wyrokiem Sądu.
Wobec powyższego zaskarżone postanowienie należało uchylić, na podstawie art. 185 §1 P.p.s.a. W ponownym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpozna skargę co do meritum, tj. pod kątem zgodności z prawem decyzji odmawiających stwierdzenie nieważności decyzji o zwrocie świadczeń rentowych.2 usta art. w jego opinii, w kognicji sądów administracyjnych zgodnie z treścią art, wiadczeńrentowych.