Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Wyrokiem z 16 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 348/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prezydenta Miasta B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 15 listopada 2017 r., nr D[...], w przedmiocie ustalenia odszkodowania uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Ś. z 9 czerwca 2017 r., nr I[...] w części, w jakiej rozstrzygają one o ustaleniu odszkodowania odpowiadającego wartości składnika budowlanego w kwocie 267.666,00 zł, a ponadto zasądził od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz Prezydenta Miasta B. kwotę 13477 (trzynaście tysięcy czterysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Od niniejszego wyroku skargę kasacyjną złożył Minister Inwestycji i Rozwoju, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz organu od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, a mianowicie:
- - naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej: p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 235 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. z 2018 r., poz. 1025), dalej: k.c., w sytuacji, gdy do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą pod realizację inwestycji drogowej zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. z 2018 r., poz. 1474), dalej: specustawa drogowa, oraz w sprawach nieuregulowanych przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j, z 2018 r., poz. 121), dalej: u.g.n.;
- - naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, a polegającą na przyjęciu, że ustalając stan nieruchomości nie należy uwzględniać fragmentów znajdujących się na niej części składowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta B.wniósł o oddalenie jej w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
W skardze kasacyjnej zarzucono wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego. Zarzuty te zostały oparte na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni i zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 235 k.c. oraz błędnej wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 1 specustawy drogowej. Problem bowiem, który wystąpił w analizowanej sprawie sprowadzał się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie ustalenia odszkodowania należnego z tytułu przejścia – mocą decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej – własności danej nieruchomości gruntowej na podmiot publicznoprawny organ administracyjny może (winien) stosować przepis art. 235 k.c.
W związku z powyższym, wskazać trzeba, że zgodnie treścią art. 12 ust. 1 i 3 specustawy drogowej, decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości i decyzja ta stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej. Po myśli zaś art. 12 ust. 4 omawianej ustawy, nieruchomości, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych lub odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
Natomiast na zasadzie art. 12 ust. 4 f specustawy drogowej, odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Decyzję ustalającą wysokość takiego odszkodowania wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 12 ust. 4a ustawy) i ma to on uczynić w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (art. 12 ust. 4b specustawy).
Zgodnie przy tym z art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Zaś wg art. 23 omawianej ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych, (do kwestii związanej z ustalaniem odszkodowania) stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić trzeba, że z uwagi na wyżej przedstawiony, szczególny charakter specustawy drogowej z dnia 10 kwietnia 2003 r. ani w orzecznictwie, ani w doktrynie nie ma wątpliwości, że przepisy tej ustawy określają reguły szczególne m. in. w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania. Powyższe dotyczy przy tym oczywiście kompensacji roszczenia odszkodowawczego, realizowanej w trybie administracyjnym z tytułu szeroko rozumianego wywłaszczenia mienia nieruchomego. Zastrzeżenie to jest zaś o tyle istotne, że wprawdzie zarówno specustawa drogowa, jak i ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2020 r. poz. 65 ze zm.) posługują się wprawdzie wielokrotnie terminologią charakterystyczną dla instytucji prawa cywilnego i w wielu przypadkach regulowanego przepisami kodeksu cywilnego, to jednak w/w roszczenie odszkodowawcze, choć ma swoje korzenie w instytucji roszczenia deliktowego, regulowanego przepisami prawa cywilnego, nie jest jednak z nim tożsame.
W szczególności roszczenie realizowane w trybie postępowania administracyjnego np. nie podlega przepisom kodeksu cywilnego o przedawnieniu roszczeń, a także nie obejmuje prawa do domagania się przyznania tzw. pełnego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (nie dotyczy lucrum cessans).
Z tej przyczyny wprawdzie w przypadku braku stosownej definicji legalnej, zawartej w akcie prawnym, stanowiącym podstawę orzekania w postępowaniu administracyjnym, w przypadku pojęć, stanowiących podstawowe instytucje prawa cywilnego, takich jak np. pojęcie: własności, nieruchomości budynkowej czy lokalowej, części składowej, właściciela, spadkobiercy etc., niewątpliwie – zgodnie z zasadami wykładni systemowej – uzasadnione jest przyjmowanie ich znaczenia, które nadaje im prawo cywilne, tym niemniej nie dotyczy to sytuacji, w których do ustalenia, czy w danym przypadku mamy do czynienia z występowaniem właśnie tego rodzaju instytucji prawnej, konieczne jest wcześniejsze przesądzenie w tym względzie przez sąd powszechny.
Rozpoznawana sprawa dotyczyła postępowania odszkodowawczego, dotyczącego nieruchomości położonej w B., obrębie L., oznaczonej jako działki nr 1[...] o pow. 0,[...] ha oraz nr 1[...] o pow. 0,[...] ha. Nieruchomość ta decyzją Wojewody Ś. Nr 6[...] z 7 kwietnia 2016 r., znak: I[...], której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, częściowo zmienioną decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 marca 2017 r., znak: D[...], została przeznaczona pod rozbudowę ulicy Ż. w B. Etap II. Nieruchomość ta stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w użytkowaniu wieczystym O. S.A z siedzibą w Warszawie (odpis KW B[...]).
Zaskarżoną decyzją z 15 listopada 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Ś. z 9 czerwca 2017 r. nr I[...] Decyzją z 9 czerwca 2017 r., znak: I[...], Wojewoda Śląski orzekł o ustaleniu na rzecz O[...] S.A. z siedzibą w Warszawie odszkodowania w wysokości 2[...] zł z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości i o odmowie powiększenia tak ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z tytułu jej wydania zgodnie z art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a także zobowiązał do wypłaty ustalonego odszkodowania Prezydenta Miasta B..
Tak ustalonej wysokości odszkodowania sprzeciwiał się natomiast Prezydent B., twierdząc, że odszkodowanie to winno wynosić jedynie 20.981,00 zł, albowiem do kwoty odszkodowania została nieprawidłowo zaliczona wartość składnika budowlanego w postaci chodnika z kostki brukowej z krawężnikami, chodnika z kostki brukowej/betonowej z krawężnikiem, portalu wejściowego do windy i wiaty obudowanej, szybu windowego z urządzeniami, posadzki betonowej obłożonej płytkami gresowymi, bariery stalowej ochronnej osadzonej na murze oporowym, chodnika z kostki betonowej z krawężnikiem wzdłuż muru oporowego, fundamentu betonowego przy schodach, muru oporowego z cegły klinkierowej i fundamentu, a także schodów betonowych licowanych płytkami gresowymi z podestem, przyjmując że stanowią one część składową przejętej działki w sytuacji, gdy są one elementem drogi - ul. Ż., stanowiącej własność Skarbu Państwa, jedynie posadowionym na działkach nr 1[...] oraz nr 1[...].
Tak więc użytkownikowi wieczystemu działek 1[...] i 1[...] nie przysługuje odszkodowanie w części odpowiadającej wartości fragmentu drogi i przejścia podziemnego pod tą drogą, położonych na działkach 1[...] i 1[...].
Uwzględniając skargę Prezydenta B., Sąd I instancji uznał, że błędnie do wysokości odszkodowania należnego O. S.A zostały doliczone składniki budowlane o wartości 267.666 zł. Organ wadliwie w ustalonym stanie faktycznym przyjął, że składniki te stanowią część składową działek pozostającą w użytkowaniu wieczystym O. S.A. Organ nie uwzględnił art. 235 k.c, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie przede wszystkim dlatego, że O. przysługiwało użytkowanie wieczyste gruntu, a nie własność. W konsekwencji Sąd I instancji polecił, aby organ odwoławczy ponownie orzekając określił wysokość odszkodowania bez składników, które zostały w opinii rzeczoznawcy majątkowego wycenione na kwotę 2[...]zł.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie powyższy pogląd Sądu I instancji jest prawidłowy.
Ocenę zasadności zarzutów skargi kasacyjnej wypada poprzedzić konstatacją, że nieruchomość będąca przedmiotem wywłaszczenia, a w konsekwencji także ustalenia odszkodowania, została objęta decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w trybie przepisów specustawy drogowej. Decyzja taka ma wieloskładnikową treść i obejmuje m.in. zatwierdzenie podziału nieruchomości, o którym mowa w art. 12 ust. 1 tejże ustawy oraz oznaczenie nieruchomości lub ich części, według katastru nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Nieruchomości lub ich części objęte taką decyzją, z dniem, w którym decyzja ta stała się ostateczna, stają się z mocy prawa: własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych lub własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych (art. 11f ust. 1 pkt 5 i 6 w związku z art. 12 ust. 4 specustawy drogowej).
Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi także podstawę do dokonania stosownych wpisów w księdze wieczystej (art. 12 ust. 3 specustawy drogowej). Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego określonej nieruchomości lub jej części, rodzi obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie odrębnej decyzji podjętej przez organ wydający decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 12 ust. 4a specustawy drogowej). Odszkodowanie to przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe (art. 12 ust. 4f specustawy drogowej). Wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania (art. 18 ust. 1 specustawy drogowej).
Przepisy art. 18 ust. 1b – 1j omawianej specustawy regulują także szczegółowe kwestie tyczące ustalenia takiego odszkodowania, zależnie od przedmiotu wywłaszczenia oraz charakteru wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast w sprawach nieuregulowanych w specustawie, w tym także w kwestii związanej z ustalaniem odszkodowania, stosuje się przepisy u.g.n. (art. 23 specustawy drogowej).
Powyższe uwagi stanowią grunt dla rozstrzygnięcia zasadniczej kontrowersji zarysowanej w niniejszej sprawie, a mianowicie do określenia zakresu odszkodowania ustalanego w związku z wywłaszczeniem dokonywanym w trybie specustawy drogowej. Jakkolwiek przepisy specustawy nie dają w tym zakresie jednoznacznej odpowiedzi, bowiem powyższa kwestia nie została wprost uregulowana w jej przepisach, w szczególności nie obejmuje jej art. 18 ust. 1b – 1j tejże ustawy, to odpowiedź ta wynika z konieczności uwzględnienia definicji "nieruchomości gruntowej" wyrażonej w art. 4 pkt 1) u.g.n., aktualnej w okolicznościach niniejszej sprawy (art. 23 specustawy drogowej).
W art. 4 pkt 1 u.g.n. została sformułowana definicja nieruchomości gruntowej, określająca ją jako grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności. Jest przy tym ona zbieżna z definicją nieruchomości gruntowej, zawartą w art. 46 § 1 k.c. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że nieruchomość gruntowa to część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności. Tak więc nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 46 § 1 k.c.). Części powierzchni ziemskiej (grunty) stanowiące odrębny przedmiot własności są z natury swej nieruchomościami (gruntowymi), a budynki, ich części i inne urządzenia trwale z gruntem połączone są częścią składową nieruchomości (gruntowej), zgodnie z zasadą superficies solo cedit.
Własność nieruchomości rozciąga się na elementy stanowiące jej część składową. Skutek ten następuje niezależnie od tego, jaka jest wartość naniesień i kto poniósł koszt ich budowy. W związku z powyższym obowiązujące przepisy przewidują ustalenie w drodze decyzji odszkodowania odpowiadającego wartości odjętego prawa własności. Ustawa z 2003 r. wyraźnie wskazuje, że odszkodowanie należy się za nieruchomość rozumianą jako grunt wraz z jego częściami składowymi.
Wypada zauważyć, że od zasady superficies solo cedit prawo przewiduje określone wyjątki. Wyjątek taki wprowadza art. 235 k.c. Przepis ten stanowi, że budynki i inne urządzenia wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub gruncie należącym do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków przez wieczystego użytkownika stanowią jego własność. To samo dotyczy budynków i innych urządzeń, które wieczysty użytkownik nabył zgodnie z właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste (§ 1). Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym gruncie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym (§ 2).
Z art. 235 § 1 k.c. wynika, że jedynie własność budynków (innych urządzeń) wzniesionych lub nabytych przez wieczystego użytkownika na zasadach określonych w tym przepisie jest związana z użytkowaniem wieczystym, co oznacza, że dzieli los prawny użytkowania wieczystego. Pozostałe budynki (inne urządzenia) znajdujące się na nieruchomości nie dzielą zatem losu prawnego użytkowania wieczystego. Wywłaszczenie użytkowania wieczystego nie wywołuje zatem skutku w postaci pozbawienia wieczystego użytkownika prawa własności tych budynków (innych urządzeń).
Jeżeli zatem przepis art. 18 ust. 1 specustawy drogowej stanowi, że wysokość odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji, to oznacza to, że stan ten winien uwzględniać pełny zakres prawa przysługującego wywłaszczanemu. Przy czym wypada podkreślić, że skoro przedmiotem wywłaszczenia jest prawo użytkowania wieczystego, to odszkodowanie powinno być odnoszone do wartości tego prawa, a nie wartości prawa własności nieruchomości. Brak jest prawnej możliwości, aby na podstawie art. 18 ust. 1 specustawy drogowej ustalać na rzecz wieczystego użytkownika odszkodowanie za części składowe gruntu, które nie stanowią własności wieczystego użytkownika, bowiem stanowią własność właściciela nieruchomości.
Należy podkreślić, że obowiązkiem organu wydającego decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w trybie przepisów specustawy drogowej jest ustalenie przedmiotu wywłaszczenia, co w przypadku wywłaszczenia użytkowania wieczystego oznacza m.in. konieczność ustalenia budynków i innych urządzeń, których własność jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym.
Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że zdaniem Sądu I instancji zostało bezspornie wykazane, że przedmiotowe składniki były inwestycją wybudowaną przez skarżącego i stanowią własność podmiotu, który je wybudował. Nie stanowią one części składowych działek pozostających w użytkowaniu wieczystym O[...] S.A., czemu O. S.A. nie zaprzeczył w toku postępowania.
Konkludując, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że w sytuacji, gdy grunt, na którym wybudowano część infrastruktury drogowej, pozostaje w użytkowaniu wieczystym, to mają do niego zastosowanie przepisy tytułu II kodeksu cywilnego, w tym art. 235 k.c. W takiej sytuacji odszkodowanie powinno obejmować wyłącznie kwotę odpowiadającą wartości gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste, z pominięciem praw własności budynków i innych urządzeń, które nie są związane z użytkowaniem wieczystym, ale stanowią własność właściciela gruntu. Dokonana przez Sąd I instancji wykładnia oraz ocena zastosowania art. 235 k.c. i art. 18 ust. 1 specustawy drogowej nie narusza prawa. W konsekwencji nie ma podstaw do twierdzenia, że Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zatem niezasadne.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w oparciu o art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 204 pkt 2 tej ustawy.