Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] przyznano S. T. pomoc w formie usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin 3 razy w tygodniu od 20 kwietnia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. za 20% odpłatnością, która została obliczona w oparciu o bieżący dochód, tj. emeryturę w wysokości [...] zł rentę córki w wysokości [...] zł oraz pomoc finansową od drugiej córki w wysokości [...] zł, co łącznie wynosiło [...] zł.
Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] zmienił powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., w ten sposób, że od dnia 1 października 2007 r. wymiar godzin usług opiekuńczych świadczonych S. T. wynosić będzie 18 godzin miesięcznie, tj. 2 godziny dziennie przez 2 dni w tygodniu oraz od dnia 1 października 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. odpłatność za usługi opiekuńcze wynosi 100%. Organ podał, że zmiana decyzji w części dotyczącej odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze nastąpiła w związku z oświadczeniem majątkowym córki beneficjentki, z którą ta prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, złożonym w dniu [...] września 2007 r., iż posiada zasoby finansowe w wysokości [...] zł.
Organ wskazał na treść art. 12 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić świadczenia.
Organ podniósł, że uwzględniając stan zdrowia S. T. nie odmówiono jej przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, ale ustalono odpłatność za nie.
Zmiana wymiaru godzin przyznanych usług do dwóch godzin dwa razy w tygodniu, tj. 18 godzin miesięcznie od dnia 1 października 2007 r. nastąpiła zgodnie z wnioskiem.
Od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2007 r. odwołanie złożyła S. T. podnosząc, że nie jest w stanie pokryć pełnej odpłatności za usługi opiekuńcze, ponieważ pieniądze nie należą do niej, lecz do jej córki. Skarżąca podniosła, że wykazane oszczędności przeznaczone są na mieszkanie dla córki. Zakup zaś mieszkania jest niezbędny ze względu na stan zdrowia i problemy z poruszaniem się.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2007 r. nr [...].
W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w niniejszej sprawie bez wątpienia zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Fakt posiadania przez córkę skarżącej, z którą prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, własnych zasobów finansowych w wysokości [...] zł. jest bezsporny i nie jest kwestionowany ani przez skarżącą, ani przez jej córkę. Mając na uwadze treść wyżej wskazanego przepisu i przepisu art. 12 ustawy o pomocy społecznej Kolegium uznało, że zarzuty odwołania nie mogą zostać uwzględnione.
Skargę z dnia [...] lutego 2008 r. na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła S. T. W uzasadnieniu skargi wskazała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, jest osobą w podeszłym wieku, mieszka z córką w mieszkaniu, które jest własnością drugiej córki. Córka, z którą mieszka jest schorowana i utrzymuje się z renty inwalidzkiej. Natomiast druga córka skarżącej zamieszkuje poza W. Skarżąca powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz podniosła, że w podobnych sprawach sądy kierują się zasadą, wedle której posiadanie przez daną osobę majątku koniecznego do zapewnienia utrzymania i zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych uprawnia ją do korzystania z ulg i zwolnień od opłat.
Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji uznał, że obydwa rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Sąd ten wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Zmiana decyzji została poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym przyczyny weryfikacji oraz ustaleniem aktualnej sytuacji skarżącej. W wyniku rodzinnego wywiadu środowiskowego (oświadczenia córki skarżącej) organy ustaliły różnicę w sytuacji dochodowej deklarowanej wcześniej przez skarżącą i sytuacji majątkowej skarżącej. Organy prawidłowo oceniły sytuację majątkową skarżącej – mimo znacznych zasobów majątkowych zgromadzonych przez jej córkę, z którą razem prowadzi gospodarstwo domowe, nie pozostawiono skarżącej bez pomocy i opieki i właściwie zastosowano w tej sytuacji zasadę odpłatnego udzielania pomocy.
Sąd nie zgodził się z argumentem, iż skoro zasoby finansowe nie należą do skarżącej, nie powinny być brane przez organy orzekające pod uwagę przy ustaleniu jej sytuacji majątkowej. Przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej nakazuje bowiem wziąć pod uwagę sytuację majątkową nie tylko osoby ubiegającej się o pomoc, ale także rodziny. Zgodnie zaś z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzina w jej rozumieniu oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. A zatem skoro skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, posiadanie przez nią znacznych zasobów finansowych nie może pozostawać bez wpływu na sytuację majątkową skarżącej.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż właśnie ze względu stan zdrowia skarżącej nie odmówiono udzielenia pomocy. W ocenie Sądu, fakt posiadanych znacznych środków pieniężnych przez córkę, z którą prowadzi gospodarstwo domowe, jest właśnie okolicznością stanowiącą przesłankę ustalenia pełnej odpłatności przez organy określające warunki udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodzić się należy z organami, że wskazane powyżej środki finansowe wskazują, iż skarżąca wraz z córką jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując posiadane zasoby majątkowe. Sytuacja na rynku nieruchomości, która niekorzystnie wpłynęła na sytuację majątkową skarżącej i indywidualne decyzje rodziny skarżącej co do zarządzania własnym majątkiem, w ocenie Sądu, nie mogą być tymi okolicznościami, które obligują organ do stosowania ulg przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła S. T. zaskarżając go w części oddalającej jej skargę.
Wyrokowi temu zarzuciła naruszenie prawa materialnego – art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) poprzez błędną wykładnię naruszonego przepisu, w szczególności przez przyjęcie, że sam fakt posiadania przez członka rodziny zasobów finansowych oznacza, że osoba starająca się o pomoc jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową.
Powołując się na powołaną podstawę skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W motywach skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, iż w jej ocenie sam fakt posiadania przez jej córkę środków finansowych nie stanowi wystarczającej podstawy do oddalenia jej wniosku o pozostawienie odpłatności za usługi opiekuńcze na poziomie 20%.
Z materiału dowodowego sprawy natomiast wynika, że posiadane kwoty rodzina może przeznaczyć na płacenie za opiekę. Środki te bowiem rodzina musi zachować na pokrycie kosztów zabezpieczenia mieszkania. Inna byłaby sytuacja, gdyby rodzina mieszkała, jak poprzednio, we własnym mieszkaniu, czy w mieszkaniu wynajmowanym od gminy. Wtedy posiadane zasoby finansowe można by przeznaczyć na bieżące potrzeby – taka sytuacja nie ma w tej sprawie miejsca.
Skarżąca podniosła, że stosunki z drugą córką, od której rodzina użyczała dotychczas mieszkanie, pogorszyły się. Jak wynika z materiału dowodowego, córka ta przestała wspomagać matkę kwotą dobrowolnych alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie.
W tej sytuacji córka S. T. musiała zabezpieczyć całą kwotę [...] zł na potrzeby mieszkaniowe rodziny, nie może więc płacić za opiekę, której bezspornie zarówno matka jak i córka potrzebują.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna oparta jest na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że fakt posiadania przez członka rodziny zasobów finansowych oznacza, że osoba starająca się o pomoc jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową.
Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację dotyczącą wykładni tego przepisu przedstawioną przez Sąd in merito w uzasadnieniu zaskarżonego uzasadnienia.
Sąd I instancji trafnie wskazał, że przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej nakazuje wzięcie pod uwagę sytuacji majątkowej nie tylko osoby ubiegającej się o pomoc ale także rodziny. Do "rodziny" zgodnie z art. 6 pkt 14 ww. ustawy zalicza się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Skarżąca posiada dwie córki, z których każda zobowiązana jest również przepisami prawa do pomagania jej w trudnych sytuacjach życiowych. Posiadanie przez jedną z córek znacznych zasobów finansowych nie mogło zatem, jak słusznie wskazuje sąd wojewódzki pozostać bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej S. T. Zasadny jest w tej sytuacji pogląd, że organa administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Tym samym skarga kasacyjna nie jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu za reprezentowanie skarżącego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi maja zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.