Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 382/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Pismem z dnia 20 lipca 2012 r. A. J. wystąpiła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego od daty 1 lipca 2008 r. wskazując, że bez swojej winy nie złożyła wniosku wcześniej, gdyż nie wiedziała o takiej możliwości. Podkreśliła, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej jak i Poznańskiego Centrum Świadczeń wiedzieli o jej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej, a pomimo to nie poinformowali jej o uprawnieniach do zasiłku. Osobno A. J. złożyła też wniosek o zasiłek na urzędowym formularzu.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Prezydent Miasta Poznania przyznał A. J. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w wysokości 153 zł miesięcznie na okres od dnia 1 maja 2012 do 31 lipca 2017 r.
W uzasadnieniu decyzji Prezydent wyjaśnił, że w pouczeniu do decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] przyznającej zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat na rzecz córki Z. J. skarżąca została poinformowana o treści art. 24 ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jednakże nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na rzecz siebie. Prezydent dodał, że organ administracji publicznej może ustalić prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na rzecz wnioskodawczyni począwszy od dnia 1 maja 2012 r. zgodnie z orzeczeniem z dnia 9 lipca 2012.
Po rozpoznaniu odwołania A. J., decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy powyższą decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że A. J. wniosek o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych złożyła w dniu 20 lipca 2012 r. Z uwagi na to, iż wniosek został wniesiony w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - 9 lipca 2012 r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego trafnie przyznano od dnia 1 maja 2012 r., to jest począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Organ podkreślił, że zaskarżona decyzja Prezydenta jest prawidłowa, gdyż w świetle art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. organ nie był uprawniony do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy aniżeli to uczynił, a więc za okres od 1 lipca 2008 r. do 1 maja 2012 r. Co prawda, A. J. posiadała od dnia 1 lipca 2008 r. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia dopiero w dniu 20 lipca 2012 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. J. zarzuciła organowi naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 art. 77 § 12 i art. 80 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę stwierdził, że przedstawiona przez stronę argumentacja nie uzasadnia przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z mocą wsteczną od 1 lipca 2008 r.
Sąd I instancji podkreślił, że art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie stanowi, że prawo do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności "ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności", przy czym chodzi nie o niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności danej osoby w ogóle, ale niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności ustalone konkretnym orzeczeniem, po którego wydaniu, w terminie trzech miesięcy, składany jest wniosek o przyznanie świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 lipca 2008 r. ważne do 30 czerwca 2012 r. jest odrębnym orzeczeniem od orzeczenia wydanego 9 lipca 2012 r. Wniosek złożony przez A. J. wpłynął do organu w terminie trzymiesięcznym od wydania orzeczenia z dnia 9 lipca 2012 r., stąd nie mógł być, na zasadzie określonej w art. 24 ust. 2a u.ś.r., "rozciągnięty" również na okres obejmujący poprzednie, wygasłe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
Za takim rozszerzeniem okresu świadczenia nie przemawia, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07. Z wyroku tego wynika, że stwierdzona niekonstytucyjność art. 24 ust. 2 u.ś.r. polegała na tym, że osoby oczekujące na ustalenie stopnia niepełnosprawności, które ostatecznie takie orzeczenie o takim stopniu uzyskały, nie miały możliwości "wstecznego" uzyskania świadczenia za okres, w jakim orzekał zespół do spraw niepełnosprawności. Art. 24 ust. 2a u.ś.r., wprowadzony do ustawy po tym wyroku, wypełnia warunki określone przez Trybunał – obecnie bowiem każda osoba oczekująca na orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, a następnie je otrzymująca, jeżeli złoży wniosek o świadczenie uzależnione od niepełnosprawności w terminie trzech miesięcy, ma prawo do ubiegania się o przyznanie tego świadczenia od daty wystąpienia o orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Zatem obecnie od aktywności beneficjenta zależy od jakiej daty otrzyma on świadczenie.
Przyznanie A. J. świadczenia od dnia 1 maja 2012 r., a nie jak żądała od 1 lipca 2008 r., nie pozostaje zatem w sprzeczności z powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Skarżąca miała możliwość wystąpienia o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego po tym, jak otrzymała pierwsze z orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, jednakże nie uczyniła tego.
Sąd I instancji zaznaczył również, że nieusprawiedliwiony jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. Przepis ten dotyczy obowiązków organów w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego i to obowiązków wobec stron i uczestników takiego postępowania. Tymczasem postępowanie o zasiłek pielęgnacyjny zostało zainicjowane przez A. J. dopiero w lipcu 2012 r., tak więc nie można stawiać zarzutu organom pomocy społecznej, że naruszyły art. 9 k.p.a. nie informując A. J. o jej prawach w okresie od lipca 2008 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. J., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik spraw, tj.:
- 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." w zw. z art. 26 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sprawie;
- 2) art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo iż decyzja ta została wydana z naruszeniem podstawowej zasady postępowania administracyjnego tj. obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że organ I instancji posiadał z urzędu wiedzę o tym, że skarżąca jest osobą, której na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Mając zatem na uwadze fakt, że postępowanie o ustalenie prawa do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jest wszczynane na wniosek zainteresowanej, organ obowiązany był z urzędu, na podstawie art. 26 ust. 6 u.ś.r. poinformować skarżącą o terminie złożenia stosownego wniosku, tak żeby prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego zostało na rzecz skarżącej ustalone począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o orzeczenie na jej rzecz stopnia niepełnosprawności, które ostatecznie zostało wydane w dniu 1 lipca 2008 r.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę będąc związany granicami skargi kasacyjnej, jednakże z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. Rozpoznając niniejszą skargę w tych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456) prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z powołanego przepisu wynika zatem, że aby otrzymać świadczenie rodzinne nie wystarczy spełniać warunków wymienionych w ustawie, ale konieczne jest złożenie wniosku. Wniosek o przyznanie świadczenia jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od tego miesiąca, w którym złożono wniosek w organie. W tej sytuacji decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Przyznanie z datą wsteczną poprzedzającą ten miesiąc, prawa do świadczenia rodzinnego, nawet w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania, nie jest zatem możliwe. Brak jest bowiem podstawy prawnej, która pozwalałaby na uwzględnienie takiego wniosku.
Ponadto, na co zasadnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, orzekał o zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny zakwestionował prawidłowość określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Po wydaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego została dokonana nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku której w art. 24 tej ustawy dodano ustęp 2a, który wprowadził zasadę, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Uregulowanie to miało za zadanie niwelować przerzucenie na stronę w art. 24 ust. 2 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych konsekwencji przewlekłego postępowania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w aspekcie ustalenia daty przyznania świadczenia.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności sprawy zwrócić należy uwagę, że wniosek A. J. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na swoją rzecz z tytułu niepełnosprawności został złożony w dniu 20 lipca 2012 r. Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął, że stronie nie przysługiwało świadczenie za okres od dnia 1 lipca 2008r.
Złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie było spowodowane opieszałym działaniem organu, co stanowiło przedmiot rozważań Trybunału Konstytucyjnego w powoływanym orzeczeniu, lecz związane było z zaniedbaniem strony spowodowanym nieznajomością prawa, na co skarżąca kasacyjnie nie może się skutecznie powoływać. Z brzmienia art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że obowiązek informowania, o jakim mowa w tym przepisie, dotyczy organu realizującego świadczenia rodzinne. Do czasu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, tj. do 20 lipca 2012 r. Prezydent Miasta Poznania nie był "organem realizującym świadczenia rodzinne". Nie mógł zatem zostać naruszony art. 9 k.p.a., skoro przed dniem złożenia wniosku nie toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia. Twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, iż w sprawie doszło do naruszenia tych obowiązków jest zatem chybione.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.