Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 stycznia 2019 r. oddalił skargę Prezydenta Miasta R. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. Wojewoda [...] przeznaczył nieruchomość położoną w R., obręb N., oznaczoną jako działka nr [...], pod budowę regionalnej drogi R.-P. Etap IV km 7+990,00 – km 10+221,00. Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. Wojewoda orzekł w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania na rzecz A.G., właścicielki powyższej nieruchomości, w wysokości 428 426,00 zł, w pkt 2 o powiększeniu ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z tytułu jej dobrowolnego wydania o kwotę 21 421,30 zł, w pkt 3 o powiększeniu odszkodowania o kwotę 10 000,00 zł, w pkt 4 o zobowiązaniu do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Prezydenta Miasta R. Po rozpoznaniu odwołania Prezydenta Miasta R. Minister orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie orzekł o odmowie powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z tytułu jej dobrowolnego wydania.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł Prezydent Miasta R., domagając się jego uchylenia z uwagi na niedokonanie ustaleń w zakresie zamieszkania właścicielki na wywłaszczonej nieruchomości, tj. nieustalenie istnienia przesłanki powiększenia należnego odszkodowania o kwotę 10 000 zł.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, wskazując, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek wskazujących, że właścicielka nie zamieszkiwała na wywłaszczonej nieruchomości pomimo zameldowania pod innym adresem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezydent Miasta R., zaskarżając to rozstrzygnięcie w części dotyczącej uprawnienia do otrzymania odszkodowania powiększonego o kwotę 10 000 zł. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
- 1) art. 18 ust. 1f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1496, z późn. zm.), dalej: specustawa drogowa, przez uznanie, że w niniejszej sprawie A.G. była uprawniona do otrzymania opisanego w jego dyspozycji powiększenia odszkodowania o kwotę 10 000 zł;
- 2) art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r. poz. 657, z późn. zm.) przez jego niezastosowanie i uznanie, że A.G. zamieszkiwała w innym miejscu niż będące miejscem jej stałego pobytu (zameldowania);
- 3) art. 3 § 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 75 i art. 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie okoliczności zamieszkiwania A.G. na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania w oparciu o oświadczenie strony i osoby trzeciej z pominięciem przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony, jak też pouczenia o rygorze odpowiedzialności karnej;
- 4) art. 3 § 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na niepełnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów i uznanie, że A.G. zamieszkiwała na nieruchomości objętej postępowaniem w dacie wydania decyzji.
Uzasadniając powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie rozszerzył argumentację dotyczącą poszczególnych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności, biorąc pod uwagę przedmiot sprawy, należy wskazać, że zgodnie z art. 18 ust. 1f specustawy drogowej w przypadku gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dotyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym albo budynkiem, w którym został wyodrębniony lokal mieszkalny, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zamieszkałemu w tym budynku albo lokalu, powiększa się o kwotę 10 000 zł w odniesieniu do tej nieruchomości. Analiza zacytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca powiązał konieczność przyznania dodatkowego odszkodowania nie z faktem zameldowania właściciela w wywłaszczonej nieruchomości, ale z faktem zamieszkiwania w niej. O możliwości powiększenia odszkodowania decydować zatem będą okoliczności faktyczne (zamieszkiwanie w wywłaszczonej nieruchomości), a nie dochowanie dokonanie administracyjnej czynności rejestracyjnej na podstawie ustawy o ewidencji ludności.
W konsekwencji powyższego sam fakt zameldowania na pobyt stały czy czasowy pod innym adresem nie może zatem decydować o odmowie wypłaty dodatkowego odszkodowania na podstawie art. 18 ust. 1f specustawy drogowej. Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności.
Zasadne okazały się natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej związane z nieustaleniem, czy właścicielka spornej nieruchomości rzeczywiście zamieszkiwała wywłaszczoną nieruchomość. Odnotować bowiem należy, że ocena organów w zakresie ziszczenia się podstaw do przyznania dodatkowego odszkodowania, o którym mowa w art. 18 ust. 1f specustawy drogowej, została dokonana wyłącznie na podstawie oświadczenia wywłaszczonej właścicielki. Wprawdzie fakt jej zameldowania pod innym adresem niż wywłaszczona nieruchomość sam z siebie nie prowadzi do wyłączenia możliwości uzyskania dodatkowego odszkodowania, jednakże fakt zameldowania w dacie wywłaszczenia powinien prowadzić do powstania wątpliwości co do ziszczenia się przesłanki zamieszkiwania jako warunku koniecznego do uzyskania dodatkowego odszkodowania, o którym mowa w art. 18 ust. 1f specustawy drogowej. Tymczasem organy poprzestały wyłącznie na odebraniu w tym zakresie oświadczenia od byłej właścicielki zainteresowanej uzyskaniem dodatkowego odszkodowania, które nie zostało pozyskane w warunkach przesłuchania.
W sytuacji, gdy w toku postępowania wyjaśniającego pojawiły się tego typu wątpliwości, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ, stosownie do postanowień art. 86 kpa, powinien przesłuchać stronę postępowania, stosując odpowiednio regulacje art. 83 kpa, w tym w szczególności informując stronę o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Brak takich działań ze strony organu i ich akceptacja przez Sąd pierwszej instancji powoduje, że kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone w sposób niezgodny ze standardami postępowania wyjaśniającego określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, a stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób umożliwiający zastosowanie art. 18 ust. 1f specustawy drogowej.
W konsekwencji powyższego zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 18 ust. 1f specustawy drogowej, art. 3 § 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 75 i art. 86 kpa oraz naruszenia art. 3 § 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji, tj. uznając skargę kasacyjną za zasadną, uchylił zaskarżony wyrok, a przyjmując, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, uchylił decyzje organów obu instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy zobowiązane będą uzupełnić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy była właścicielka wywłaszczonej nieruchomości zamieszkiwała w niej w dacie wywłaszczenia, co dawałoby podstawę do przyznania dodatkowego odszkodowania zgodnie z postanowieniami art. 18 ust. 1f specustawy drogowej.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.