Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 1 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1504/08

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 809/08 oddalił skargę Prezydenta Miasta Krakowa wykonującego zadania starosty na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Wydział Społeczno - Administracyjny orzeczeniem z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...], wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 - powoływanym dalej jako "dekret"), orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele Polskich Kolei Państwowych między innymi nieruchomość oznaczonej jako parcela 1. kat. [...] o powierzchni 1879 m2, stanowiącej własność K. R. Orzeczenie to zostało sprostowane postanowieniem Naczelnika Dzielnicy Kraków - Krowodrza z dnia [...] maja 1977 r., nr [...] w części dotyczącej powierzchni przeznaczonej do wywłaszczenia (zamiast 1879 m2 wpisano 1873 m2).

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność K. R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę Z. F. - spadkobierczyni K. R., wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1095/06 uchylił powyższe decyzje Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] maja 2006 r. i Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że postępowanie wywłaszczeniowe w niniejszej sprawie toczyło się wobec K. R., który zmarł w dniu 10 lipca 1951 r., a zatem orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie dnia [...] lutego 1955 r. zostało skierowane do osoby zmarłej, co dawało podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Sąd stwierdził ponadto, że organ obowiązany był podejmować czynności w stosunku do właściciela wywłaszczanej nieruchomości, a więc osoby fizycznej mającej zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, co wynika z art. 21 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776), stosowanego odpowiednio na mocy art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25). Z powyższego obowiązku nie zwalniał organu tryb doręczania i zawiadamiania właściciela o czynnościach postępowania wstępnego i postępowania wywłaszczeniowego, przewidziany w art. 4 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Postępowanie administracyjne w sprawie indywidualnej może być bowiem prowadzone tylko pomiędzy stronami stosunku administracyjnoprawnego istniejącymi w sensie faktycznym i prawnym.

Minister Budownictwa, ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie dnia [...] lutego 1955 r., sprostowanego postanowieniem Naczelnika Dzielnicy Kraków - Krowodrza z dnia [...] maja 1977 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...].

W uzasadnieniu organ stwierdził, że postępowanie wywłaszczeniowe w sprawie niniejszej toczyło się w stosunku do nieżyjącego właściciela przedmiotowej nieruchomości K. R. Skierowanie zaś decyzji do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie przepisów art. 9 § 1 i 2 oraz art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Ponieważ w dacie wydania kwestionowanej decyzji K. R. już nie żył, to nie można było go wywłaszczyć, skoro osobie nieżyjącej nie przysługują żadne prawa, to nie może być ich pozbawiona.

Minister Budownictwa wskazał ponadto, że z wypisu z rejestru gruntów z dnia 15 kwietnia 2005 r. oraz pisma Urzędu Miasta Krakowa Wydziału Geodezji z dnia 16 maja 2007 r., wynika, że działka nr [...] o pow. 2,4777 ha, w skład której weszła wywłaszczona parcela nr [...] o pow. 1873 m2, jest własnością Skarbu Państwa we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A. Możliwość uwłaszczenia PKP przedmiotową nieruchomością nie oznacza nieodwracalnego skutku prawnego, gdyż nabycie prawa użytkowania wieczystego nie może naruszać praw osób trzecich. Skoro w niniejszej sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, to zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważność orzeczenia z dnia [...] lutego 1955 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek wniosku Polskich Kolei Państwowych S.A. i Prezydenta Miasta Krakowa, Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. Minister Infrastruktury podzielił stanowisko organu I instancji, że orzeczenie z dnia [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...] dotknięte jest kwalifikowaną wadą prawną. Rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła, należy bowiem uznać za rażąco naruszające prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezydent Miasta Krakowa wykonujący zadania starosty domagał się uchylenia decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2008 r., zarzucając jej naruszenie art. 6 i 7 kpa poprzez brak działania organów na podstawie i w granicach prawa, a tym samym naruszenie zasady praworządności oraz błędną wykładnię art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Skarżący podał, że z przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym i rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym wynika, że wniosek o wywłaszczenie oraz orzeczenie wywłaszczające nieruchomość na podstawie powołanego dekretu nie muszą zawierać w swej treści: wyciągów z ksiąg hipotecznych wywłaszczanych nieruchomości, imion, nazwisk i adresów właścicieli wywłaszczanych gruntów oraz osób trzecich, którym służą prawa rzeczowe do danej nieruchomości. Zatem fakt, iż w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu K. R. już nie żył, nie stanowi rażącego naruszenia przepisów prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powoływanym na wstępie wyrokiem z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 809/08, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływana jako P.p.s.a.), skargę Prezydenta Miasta Krakowa wykonującego zadania starosty oddalił.

W uzasadnieniu Sąd I instancji zauważył przede wszystkim, że zarzuty stawiane w skardze w istocie odnoszą się do postępowania zakończonego poprzednim wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1095/06 uchylającym wcześniejsze decyzje Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] maja 2006 r. oraz Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej wywłaszczenia omawianej parceli 1. kat [...]. Zatem to w tamtym postępowaniu zgłoszone zarzuty powinny być podnoszone. Tymczasem wskazany wyrok stał się prawomocny, gdyż żadna ze stron postępowania, w tym Prezydenta Miasta Krakowa, nie zaskarżyła go do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że ocena prawna i wskazania wyrażone w tym orzeczeniu, stosownie do art. 153 P.p.s.a, są wiążące zarówno dla organu administracyjnego jak i sądu administracyjnego. Ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku z dnia 9 listopada 2006 r. sprowadzały się do tego, że prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego wobec osoby nieżyjącej, tj. zmarłego w dniu 10 lipca 1951 r. K. R., oraz skierowanie do tej osoby decyzji wywłaszczeniowej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156 § 2 pkt 2 kpa, a ponadto że organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien rozważyć, czy w sprawie nie zachodzi negatywna, przesłanka do stwierdzenia nieważności, o której mowa w art.156 § 2 kpa.

Zdaniem Sądu I instancji ograny nie naruszyły zasady związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Trafnie przy tym uznały, że skierowanie decyzji wywłaszczeniowej do osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie przepisów art. 9 § 1 i 2 oraz art. 10 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Zasadne jest również ich stanowisko, iż decyzja z dnia [...] lutego 1955 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Skargę kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 809/08, złożył Prezydent Miasta Krakowa, działający jako Starosta Grodzki, reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 P.p.s.a. zarzucił naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędna wykładnię art. 1 i 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.),
2. art. 141 § 4 a P.p.s.a - poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności zarzutu nieuwzględnienia podstawy wywłaszczenia parceli 1. kat. [...], objętej Lwh [...], tj. przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., które stanowią lex specialis w stosunku do przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86, poz. 776 z późn. zm.),
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. wobec braku uchylenia skarżonych decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia przez organ orzekający w sprawie - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - takich przepisów prawa procesowego jak: art. art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w szczególności wytycznych, które obowiązywały odnośnie stosowania treści art. 4 dekretu zgodnie, z którym do wywłaszczenia stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U.R.P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz.U.R.P. Nr 31, poz. 205) z wymienionymi w punktach 1 - 7 zmianami, z których decydujące znaczenie mają punkty 2 i 4, tj. punkt 2 wyłączający obowiązek, ciążący na wnioskującym o wywłaszczenie, a polegający na dołączeniu do wniosku, wyciągów z ksiąg hipotecznych wywłaszczanych nieruchomości oraz wykazów właścicieli wywłaszczanych gruntów oraz punkt 4 ustalający, że zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych, postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6 - 25 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym - Dz.U.R.P. Nr 86, poz. 776/) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Sąd I instancji "przeniósł ocenę prawną wyłaniającą się z wyroku z dnia 9 listopada 2006 r.", sprowadzającą się do tego, że skierowanie decyzji wywłaszczeniowej do osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie przepisów art. 9 § 1 i 2 oraz art.10 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz.241 ze póź.zm.). Zdaniem autora skargi kasacyjnej, z takim jednak stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Podstawą wywłaszczenia omawianej parceli były bowiem przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Dekret ten stanowił lex specjalis w stosunku do rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Wynika to wprost z art. 4 dekretu, a zwłaszcza jego punktów 2 i 4. Punkt 2 wyłącza bowiem obowiązek wnioskującego o wywłaszczenie dołączenia do wniosku wyciągu z ksiąg hipotecznych wywłaszczanych nieruchomości oraz wykazu właścicieli wywłaszczanych gruntów. Natomiast punkt 4 stanowi, że zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych, postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu ogłoszeń w siedzibie zarządu gminnego i miejskiego. Dowodzi to, zdaniem kasatora, że ustawodawca sankcjonował i próbował w ten sposób uporządkować faktyczne czynności władz okupacyjnych z lat 1939 -1945 r. polegające na wywłaszczeniu nieruchomości, na co wskazuje m.in. sam tytuł dekretu (użycie słowa "wywłaszczenie" a nie "wywłaszczanie") oraz ustalenie dnia 9 maja 1945 r. jako terminu, w którym następuje odjęcie prawa własności w trybie przedmiotowego wywłaszczenia (art. 1 ust. 3). Zamiarem ustawodawcy było ponadto uproszczenie tego szczególnego postępowania wywłaszczeniowe w porównaniu z postępowaniem przewidzianym w Prawie o postępowaniu wywłaszczeniowym z dnia 24 września 1934 r. Wprowadzenie przez ustawodawcę tego uproszczenia wynikało zapewne z faktu, że w okresie powojennym, w wielu przypadkach trudno było odnaleźć właścicieli lub posiadaczy wywłaszczanych nieruchomości, a istniała niezwłoczna konieczność uporządkowania stanu prawnego faktycznie wywłaszczonych przez władze okupacyjne nieruchomości. Nadto ustalenie przez ustawodawcę ściśle określonego terminu, w którym następuję odjęcie prawa własności, wprowadzenie warunku władania nieruchomościami podlegającymi wywłaszczeniu przez Skarb Państwa, związki samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowe w dniu wejścia przedmiotowego dekretu w życie oraz wyłączenie obowiązku zawiadamiania i doręczania do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości, na rzecz ogłoszeń i obwieszczeń, zdecydowanie zbliża konstrukcję prawną przedmiotowego wywłaszczenia do instytucji zasiedzenia (przedawnienia) z prawa rzeczowego, gdzie głównymi przesłankami nabycia własności są czas i posiadanie (władanie).

Z powyższych względów, w ocenie kasatora, należy stwierdzić, iż w świetle przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. fakt, iż w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu K. R. już nie żył, nie miał żadnego znaczenia prawnego przy wydaniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...], sprostowanego postanowieniem Naczelnika Dzielnicy Kraków-Krowodrza z dnia [...] maja 1977 r. nr [...]. Zdaniem strony skarżącej orzeczenia wydane w takich postępowaniach, więc i orzeczenie Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Wydział Społeczno - Administracyjny z dnia [...] września 1955 r., miały charakter deklaratoryjny, a zatem fakt, iż w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu K. R. już nie żył, nie stanowi rażącego naruszenia przepisów prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Z. F. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, wskazując na trafność stanowiska Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej ustawy. Tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Autor rozpatrywanego środka zaskarżenia zarzucił Sądowi I instancji między innymi naruszenie art.141 § 4 P.p.s.a. Powyższy przepis określa wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku, stanowiąc, że w pisemnych motywach należy przedstawić stan faktyczny sprawy, zarzuty podnoszone w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie jest przydatny jako instrument kwestionowania stanowiska sądu w części odnoszącej się do sfery ustaleń faktycznych. Wytykając złamanie tego przepisu nie można również skutecznie podważać wyrażonych w uzasadnieniu wyroku poglądów dotyczących innych kwestii związanych z przebiegiem postępowania przed organami administracji publicznej oraz przedstawionej przez Sąd wykładni prawa materialnego (por. m. innymi wyrok NSA z dnia 8 lipca 2008r sygn. akt I GSK 849/07). Naruszenie art.141 § 4 P.p.s.a. może jedynie polegać na zawarciu w nim takich części składowych, które nie mogą być z nim umieszczone. Ze złamaniem powołanej normy mamy też do czynienia, gdy Sąd I instancji nie umieści w treści uzasadnienia wskazanych elementów, albo jeśli poszczególne składniki nie są sformułowane w sposób wyczerpujący. Takie mankamenty pisemnych motywów mogą jednak stanowić uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej, jedynie wówczas, gdy mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty w tym zakresie nie są zaś skuteczne, gdy mimo nieprawidłowego nawet uzasadnienia, wyrok sądu odpowiada prawu (art. 184 P.p.s.a.).

Analizując pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odpowiada ono dyspozycji art.141 § 4 P.p.s.a. Sąd I instancji dość szczegółowo przedstawił stan faktyczny sprawy, zarzuty podnoszone w skardze i stanowisko strony przeciwnej. Wskazał ponadto podstawę prawną oraz w dostateczny sposób wyjaśnił motywy wydanego rozstrzygnięcia. Wbrew wywodom kasatora nie zignorował zarzutów strony skarżącej, ale uznał, że są one całkowicie niezasadne, gdyż nie uwzględniają faktu istnienia prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1095/06, a nawet stanowią niedopuszczalną - w świetle art.153 P.p.s.a. - polemikę z oceną prawną i wskazaniami zawartych w tym orzeczenie. Fakt, iż stanowisko to nie spełnia oczekiwań strony skarżącej, nie dowodzi złamania przez Sąd I instancji art.141 § 4 P.p.s.a. Kasator mógł zwalczać ten pogląd jedynie wytykając naruszenie art. 153 P.p.s.a., ale takiego zarzutu w skardze kasacyjnej nie sformułował.

Z powyższych względów nieskuteczne są także pozostałe zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej, tj. naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a w zw. z: art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 kpa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 1 i 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.).

WSA w Warszawie w powołanym wyroku bezbłędnie bowiem przypomniał, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres danego postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w związku z konkretną, rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Ewentualne niedostosowanie się do nich przez organ administracji publicznej - w razie złożenia nowej skargi - obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji, bądź innego aktu lub czynności.

Natomiast związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego oceną prawną w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Taka ocena prawna traci moc wiążącą tylko w razie zmiany po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych, jak również takiej zmiany stanu prawnego, która powoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny.

Obalenie mocy wiążącej wyroku może nastąpić ponadto przez zaskarżenie orzeczenia skargą kasacyjną. Jeżeli wyrok nie zostanie zaskarżony nabywa przymiot prawomocności materialnej. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku charakteryzuje się tym, że nikt nie może kwestionować zarówno faktu istnienia, jak i treści prawomocnego wyroku.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1095/06 uchylił poprzednie decyzje Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] maja 2006 r. i Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie dnia [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd jednoznacznie stwierdził, że organ wywłaszczeniowy może podejmować czynności tylko w stosunku do właściciela wywłaszczanej nieruchomości, a więc osoby fizycznej mającej zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. Zasada ta w pełni odnosi się także do postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25). Przewidziany w tym dekrecie uproszczony tryb doręczania i zawiadamiania właściciela o czynnościach postępowania wstępnego i postępowania wywłaszczeniowego nie oznacza bowiem, że postępowanie mogłoby toczyć się pomiędzy stronami stosunku administracyjnoprawnego nieistniejącymi w sensie faktycznym i prawnym. Skoro zatem postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się wobec zmarłego K. R., a orzeczenie wywłaszczeniowe zostało skierowane do osoby zmarłej, to należy uznać, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie dnia [...] lutego 1955 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. WSA w Warszawie w powołanym wyroku podkreślił również, że organ ponownie rozpoznając sprawę, winien wziąć pod uwagę zaprezentowaną ocenę prawną oraz rozważyć czy w sprawie nie zachodzi przesłanka przewidziana w art. 156 § 2 kpa, wykluczająca dopuszczalność stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego.

Powyższy wyrok stał się prawomocny, gdyż żadna ze stron postępowania, w tym Prezydent Krakowa, nie zakwestionowali go w drodze skargi kasacyjnej. Obligowało to organy administracji publicznej do respektowania wyrażonych w nim wskazań i oceny prawnej. Tą oceną prawną związany był także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i w pełni dostosował się do niej, czego dowodzi treść i uzasadnienie zaskarżonego wyroku z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 809/08.

Zarzuty podnoszone w skardze kasacyjnej stanowią zatem niedopuszczalną polemikę z poprzednim, prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie. Tymczasem jedyną możliwą drogą zwalczania wyrażonego tam stanowiska było zaskarżenie wcześniejszego orzeczenia Sądu I instancji, ale z takich uprawnień procesowych strona skarżąca nie skorzystała.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.