Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 1507/19

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 907/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2018 r. D. O. wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – R. S. oraz ustawowych odsetek, zaliczek i kosztów pośrednich w całości.

Wójt Gminy Grabów decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. odmówił D. O. umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej R. S., a także umorzenia ustawowych odsetek, zaliczek i pozostałych kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem, stwierdzając, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554).

D. O. złożyła od powyższej decyzji odwołanie.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, bowiem jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Łęczycy z dnia 6 marca 2018 r. nr Kmp 1/06, w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – D. O. - z wniosku przedstawiciela ustawowego Z. S. przez cały okres trwania postępowania nie wyegzekwowano żadnych kwot.

Wskazano, że kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia terminu płatności zaległości w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy, pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie, rozłożenie na raty bądź odroczenie terminu płatności.

Kolegium zaznaczyło, że D. O. w uzasadnieniu wniosku o umorzenie zadłużenia wskazała, że znalazła się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej, która od dłuższego czasu ma charakter trwały i nic nie wskazuje na jej poprawę. Dodała, że po dokonaniu przez komornika potrąceń 3/5 jej emerytury zostanie jej na życie kwota 200 zł. Kwota ta nie wystarczy na bieżące regulowanie zobowiązań z tytułu czynszu, energii elektrycznej i wody, na zakup leków oraz jedzenia. Wnioskodawczyni dodała, że nie posiada majątku ani innych rzeczy ruchomych, a jej emerytura w kwocie 495,51 zł jest zbyt niska, aby mogła regulować zobowiązania alimentacyjne. Podkreśliła, że żyje bardzo skromnie. W jej budżecie nie ma miejsca na nieprzewidziane wydatki. Na wyżywienie przeznacza kwotę 300 zł miesięcznie, na czynsz 75 zł, na gaz 45 zł i na leki 60 zł. Gdy brakuje jej pieniędzy zwraca się do MOPS, z pomocy którego korzysta regularnie od 2000 r. D. O. podkreśliła, że nie uchyla się uporczywie od regulowania zobowiązań alimentacyjnych, długotrwałe bezrobocie, choroba i wykluczenie społeczne nie pozwoliły jej na regulowanie tych zobowiązań.

W celu ustalenia sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy w dniu 9 marca 2018 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy, z którego wynika, że D. O. jest rozwiedziona, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajmowanym dwuizbowym mieszkaniu (obecnie w domu panuje ład i porządek). Mieszkanie jest wyposażone w podstawowe sprzęty. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 495,49 zł i zasiłku stałego w wysokości 138,49 zł. Stałe miesięczne wydatki stanowią: czynsz 75 zł, energia elektryczna 50 zł, gaz 50 zł, wydatki na leki i leczenie 80 zł. Po odliczeniu od dochodu w kwocie 634 zł stałych miesięcznych wydatków w kwocie 255 zł wnioskodawczyni pozostaje do dyspozycji kwota 379 zł. D. O. choruje, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem, że może świadczyć pracę w warunkach pracy chronionej.

Analizując powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, że sytuacja materialna strony jest obecnie trudna, to jednak nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Nie zachodzą bowiem żadne szczególne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym. Sama okoliczność braku środków nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Organ podkreślił, że strona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2015 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Poprawa sytuacji na rynku pracy (niska stopa bezrobocia) powoduje, że wnioskodawczyni może i powinna podjąć zatrudnienie co spowoduje zmianę sytuacji finansowej i umożliwi spłatę zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Sytuacja wnioskodawczyni ulegnie także poprawie po uzupełnieniu dokumentów dotyczących stażu pracy, co spowoduje zwiększenie świadczenia emerytalnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. O. podniosła, że dłuższego czasu leczy się. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i jest osobą niezdolną do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Ma problemy w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego - na co dzień pomaga jej córka. Na chwilę obecną skarżąca utrzymuję się z bardzo niskiej emerytury w wysokości 509,60 zł miesięcznie (po waloryzacji w 2018 r.) oraz zasiłku stałego przyznanego z pomocy społecznej w wysokości 124,40 zł. Przed przyznaniem emerytury jedynym dochodem skarżącej był zasiłek stały w pełnej ustawowej wysokości - taki stan rzeczy miał miejsce do roku 2015. Przed tym rokiem skarżąca legitymowała się tylko lekkim stopniem niepełnosprawności.

Skarżąca wskazała ponadto, że obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2018 r., które zostało wydane na stałe. Z uwagi na osiągnięty przez skarżącą wiek emerytalny punkt o pracy w warunkach pracy chronionej został uchylony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przyczyny odstąpienia od egzekwowania należności, zwłaszcza w sytuacji, gdy realne możliwości rozpoczęcia pracy zarobkowej nie zostały zasadnie podważone. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca jest osobą cierpiącą na [...], a orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2015 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W ocenie Sądu nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że z orzeczenia tego wynikała możliwość podejmowania pracy, z tym, że zatrudnienie miałoby być realizowane w warunkach pracy chronionej. Taka treść orzeczenia nie wykluczała możliwości podjęcia pracy zarobkowej i próby uregulowania należności.

Zdaniem Sądu organy obu instancji dysponowały pełnym materiałem dowodowym oraz przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający zasadom procedury administracyjnej, trafnie stwierdzając brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym do alimentów. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącej zarówno pod względem materialnym, jak i zdrowotnym wskazano, że w sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącej.

Ponadto Sąd stwierdził, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Samo uzyskiwanie niskich dochodów nie może być zatem postrzegane jako okoliczność wyjątkowa i szczególna na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Sądu takim wyróżnikiem nie może być sytuacja zdrowotna, jeśli zważyć, że w przypadku skarżącej nie wykluczała ona z rynku pracy - dopuszczalna była praca w warunkach pracy chronionej. Co istotne skarżąca dysponuje dochodem, zatem możliwy jest chociaż częściowy zwrot wypłacanych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej do alimentów. Fakt, że już po wydaniu zaskarżonej decyzji skarżąca uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2018 r., które zostało wydane na stałe pozostaje bez wpływu na ocenę decyzji z dnia [...] maja 2018 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D. O., zarzucając naruszenie:

1. 1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz 107 § 3 K.p.a. przez jego niezastosowanie i bezpodstawne przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że organy obu instancji dysponowały pełnym materiałem dowodowym oraz przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający zasadom procedury administracyjnej w sytuacji, gdy organy nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, a w szczególności nie wyjaśniły wpływu potwierdzonego zaświadczeniem lekarskim braku zdolności skarżącej do samodzielnego funkcjonowania na możliwość poprawienia we własnym zakresie swojej sytuacji materialnej na tyle, że znajdzie ona zatrudnienie, z którego będzie osiągała dochód, co pozwoli na poprawę jej sytuacji bytowej i wywiązywanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, a w konsekwencji poprzez dokonanie dowolnej oceny okoliczności sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;
2. 2) prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego niezastosowanie, podczas gdy sytuacja skarżącej uzasadnia umorzenie w całości jej zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1. 1) rozpoznanie sprawy na rozprawie;
2. 2) uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;

a ewentualnie o:

1. 3) uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania;

oraz o:

1. 4) zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

W piśmie procesowym z dnia 19 października 2020 r. D. O. wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi również wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), po wcześniejszym przesłaniu stronom informacji o możliwości wyznaczenia posiedzenia niejawnego i wyrażeniu przez wszystkie strony zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie albowiem zasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz 107 § 3 K.p.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Regulowana wskazaną normą decyzja posiada, na co właściwie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, charakter uznaniowy. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednakże dowolności, lecz musi być zgodne z zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i uzupełnioną postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a. oraz zasadami i celami określonymi przez ustawodawcę.

W konsekwencji w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Powyższe oznacza, że kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 746/18 oraz z dnia 30 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3337/18; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oceniając zaskarżone decyzje wadliwie stwierdził, że organy w sposób wystarczający dokonały ustaleń stanu faktycznego. Wobec zgromadzonych w aktach sprawy materiałów odnoszących się do sytuacji rodzinnej strony, przy przedstawianej przez nią argumentacji związanej z bieżącą sytuacją majątkową i zdrowotną, nie rozważono wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i stwierdził, że z orzeczenia tego wynikała możliwość podejmowania pracy. Taka treść orzeczenia, zdaniem Sądu, nie wykluczała podjęcia pracy zarobkowej i próby uregulowania należności. Skarżąca kasacyjnie zaprzeczała natomiast, zarówno na etapie postępowania administracyjnego (w uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w odwołaniu od decyzji organu I instancji) jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej.

Odnosząc się do powyższych argumentów zwrócić należy uwagę, że D. O. przedłożyła dokumentację medyczną, z której wynika, że od 1999 r. leczy się w poradni zdrowia psychicznego – wobec zdiagnozowanej [...], która utrudnia normalne funkcjonowanie. Wskazywała, że była kilkukrotnie hospitalizowana w szpitalu psychiatrycznym, a przez chorobę jest niezdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy zawodowej. Z treści wywiadu środowiskowego z dnia 9 marca 2018 r. wynika, że sytuacja materialno-bytowa ubiegającej się o umorzenie należności jest trudna, osiągany dochód nie pozwala w pełni na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb dnia codziennego, tj. zakup opału w sezonie zimowym, opłaty za energię elektryczną, czynsz za wynajem, wodę. Do tego dochodzą leki, które D. O. powinna systematycznie przyjmować, ponieważ bez nich nie może prawidłowo funkcjonować. W końcowych wnioskach pracownik socjalny stwierdził, że w obecnej sytuacji wnioskodawczyni w żaden sposób nie jest w stanie dokonywać spłaty zaległych alimentów.

Ponadto znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 23 stycznia 2018 r. wskazuje, że D. O. jest chora przewlekle, wymaga dalszego leczenia i stałej opieki osoby trzeciej, a także nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania.

W takiej sytuacji realizując obowiązek dokonania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w granicach sprawy (art. 134 § 1 P.p.s.a.), Sąd I instancji powinien ocenić czy organy administracji dostatecznie okoliczności te wyjaśniły. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ogólnikowo stwierdzono, że w sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi takim wyróżnikiem nie może być sytuacja zdrowotna, jeśli zważyć, że w przypadku skarżącej nie wykluczała ona skarżącej z rynku pracy - dopuszczalna była praca w warunkach pracy chronionej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena ta nie odnosiła się do realnych i indywidualnych możliwości znalezienia odpowiedniego stanowiska pracy, mając na uwadze przedstawiony stan zdrowia oraz wiek skarżącej, który w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosił 62 lata. Podkreślić należy, że sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika powinna być ustalona ze szczególną starannością wobec niespornej okoliczności pozostawania skarżącej w stałym i długotrwałym leczeniu psychiatrycznym. Organy ustalając na podstawie dokumentów rozpoznanie u skarżącej [...] a także innych chorób o charakterze przewlekłym miały obowiązek wykazania, a nie tylko wskazania, że tego rodzaju trudna sytuacja zdrowotna umożliwia podjęcie w warunkach pracy chronionej pracy a w konsekwencji uzyskiwanie dochodów na pokrycie kosztów własnego utrzymania jak i jednocześnie na zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy organy stwierdzając – jak w niniejszej sprawie – trudną sytuację skarżącej powinny wskazać konkretne okoliczności, które świadczyłyby o tym, że skarżąca jest w stanie spłacić należności.

Nieuprawnione jest także abstrakcyjne porównywanie sytuacji D. O. z sytuacją innych dłużników, co stwierdził Sąd I instancji podając, że okoliczności takie jak uzyskiwanie miesięcznego dochodu w wysokości 634 zł, na który składa się emerytura oraz zasiłek stały, brak możliwości płatniczych i długotrwała choroba psychiczna nie są wyjątkowe i nie wyróżniają jej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

Nie można przy tym pominąć, że orzekające w sprawie organy, w odniesieniu do stanu zdrowia skarżącej oraz potencjalnej możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, oparły się na orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łęczycy z dnia [...] marca 2015 r. Istotnie, na podstawie ww. orzeczenia D. O. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że w dniu 15 marca 2018 r., a zatem przed wydaniem przez Wójta Gminy Grabów decyzji w sprawie, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W wyniku rozpoznania ww. wniosku Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łęczycy orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. ponownie zaliczył zainteresowaną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, na czas określony, ze wskazaniem możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Orzeczenie to zostało jednakże zmienione, na skutek wniesionego odwołania, przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2018 r. w części dotyczącej charakteru orzeczonego stopnia niepełnosprawności – wydając je na stałe wobec braku rokowań poprawy stanu zdrowia. Dokonano również zmiany w zakresie odpowiedniego zatrudnienia, w związku z ukończeniem przez D. O. 60 roku życia i nabyciem prawa do emerytury, na skutek pominięcia tej okoliczności przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

W tej sytuacji przyjąć należy, że gdyby te informacje zostały wzięte pod uwagę przez organy administracji w niniejszym postępowaniu, to ocena przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, mogłaby być inna. W sytuacji wieku skarżącej kasacyjnie i jej aktualnego stanu zdrowia, a w konsekwencji wynikającego z niego braku potencjalnej możliwości zatrudnienia wątpliwy jest pogląd, że uzyskiwane dochody pozwalają na spłatę zaległych świadczeń i istniejącego zadłużenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w motywach decyzji zabrakło dogłębnej oceny aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącej. Rozstrzygnięcie sprawy opiera się na twierdzeniach pozostających w sferze zdarzeń przyszłych, ewentualnych, z pominięciem wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę oraz zdiagnozowanych schorzeń. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie dawał zatem podstaw do stwierdzenia, że organy sprostały tym powinnościom w toku postępowania administracyjnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy uznać, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego orzekając o odmowie umorzenia należności alimentacyjnych, czego nie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Miało zatem miejsce naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku oraz kontrolowanych decyzji.

Ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ przeanalizuje aktualną sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącej, względnie przedstawi prognozę tej sytuacji popartą faktami w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona na uregulowanie zadłużenia, względnie czy w bieżącym, ustalonym przez organ stanie faktycznym, zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty długów wobec Państwa. W zależności od poczynionych ustaleń, stosując się do oceny wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, organ wyda decyzję w przedmiocie umorzenia należności.

Wobec stwierdzonych uchybień proceduralnych, nie mogła zostać poddana sądowej weryfikacji prawidłowość uznania, że w sytuacji skarżącej brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych. Rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów byłoby zatem przedwczesne.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 marca 2019 r. oraz orzekł zarówno o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.