Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt III SAB/Gd 9/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. P. na bezczynność Dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej w przedmiocie wznowienia studiów.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2011 r. skierowanym do Prodziekana ds. Studiów Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej A. P. wniósł o wyrażenie zgody na wznowienie studiów niestacjonarnych na semestrze VIII – kierunek [...], specjalność [...].
Pismem z dnia 18 stycznia 2011 r. Prodziekan ds. Studiów Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej poinformował A. P., iż do czasu zakończenia sporu prawno – sądowego, w jakim znajduje się wnioskodawca i uczelnia nie ma możliwości przedstawienia warunków reaktywacji na studiach niestacjonarnych.
Pismem z dnia 21 stycznia 2011 r. skierowanym do Rektora Politechniki Gdańskiej A. P. zażalił się na niezałatwienie jego wniosku przez Dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej wskazując, iż odrębna sprawa sądowa nie ma nic wspólnego z obecnie złożonym wnioskiem.
Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Rektor Politechniki Gdańskiej rozstrzygnął o nieuwzględnieniu odwołania wniesionego przez A. P., co wynika z akt III SA/Gd 95/11.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismo ww. z dnia 21 stycznia 2011 r. było w istocie odwołaniem a nie zażaleniem. W sprawie reaktywacji studiów nie została jednakże wydana jakakolwiek decyzja administracyjna. Nie ma zatem możliwości aby na obecnym etapie sprawę rozstrzygać merytorycznie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lutego 2011 r. A. P. wskazał, iż organ zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie potraktował błędnie jako odwołanie od decyzji. W związku z tym Rektor Politechniki Gdańskiej z urzędu rozpatrując odwołanie, którego skarżący w istocie nie składał, dopuścił się rażącego naruszenia prawa.
Nadto w dniu 20 kwietnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła datowana na dzień 30 marca 2011 r. skarga A. P. na bezczynność Dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku z dnia 10 stycznia 2011 r. o wznowienie studiów.
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 95/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Rektora Politechniki Gdańskiej z dnia [...] lutego 2011 r. wskazując w uzasadnieniu, że organ bez oparcia w obowiązujących przepisach uznał zażalenie skarżącego jako odwołanie od pisma Dziekana Wydziału.
Z treści ww. pisma wynikało bowiem jednoznacznie, że nie jest ono odwołaniem lecz zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie.
Decyzją Dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. wyrażono zgodę na wznowienie przez A. P. studiów na Wydziale Inżynierii Lądowej i Środowiska, w semestrze VII (studia niestacjonarne) w roku akademickim 2011/2012 z zobowiązaniem w/w do uzupełnienia stosownych różnic programowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę na bezczynność stwierdził, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że decyzją Dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej nr [...] z dnia [...] maja 2011r., stanowiącą następstwo wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2011 r. wyrażono zgodę na wznowienie przez skarżącego studiów na Wydziale Inżynierii Lądowej i Środowiska, w semestrze VII (studia niestacjonarne) w roku akademickim 2011/2012 z zobowiązaniem do uzupełnienia różnic programowych. Decyzja ta stanowi jednocześnie załatwienie wniosku z 10 stycznia 2011 r. skierowanego do Prodziekana ds. Studiów Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej o wyrażenie zgody na wznowienie przez skarżącego studiów niestacjonarnych na semestrze VIII – kierunek [...], specjalność [...]. Wydanie przez organ w/w decyzji wyłącza zatem możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. P., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Ponadto wnoszący skargę kasacyjną wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania:
- 1) skutkujących nieważnością postępowania, tj.
- a) art. 28 § 1 i 29 w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." – wobec dopuszczenia przez Sąd pełnomocnika nienależycie umocowanego, który występował (składał oświadczenia i wnioski, w tym pismo procesowe, którego skutkiem było oddalenie skargi) posługując się pełnomocnictwem udzielonym przez Rektora Politechniki Gdańskiej, gdy tymczasem organem, wobec którego wniesiono skargę na bezczynność był Dziekan Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej. Pełnomocnik był więc nienależycie umocowany, gdyż nie posiadał pełnomocnictwa od organu, którego bezczynność była przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.). Zachodzi zatem nieważność postępowania, gdyż brak było w tym postępowaniu po stronie Rektora zdolności procesowej, a ponadto pełnomocnik Rektora wypowiadał się co do zaskarżonej bezczynności Dziekana, przypisując sobie uprawnienie – bez należytego umocowania – do składania wniosków oraz oświadczeń w tym zakresie, które mogła składać wyłącznie osoba posługująca się pełnomocnictwem od Dziekana. Przyjmując te oświadczenia w stosunku do przedmiotu sprawy, którym była kontrola działalności (bezczynności) Dziekana, Sąd przyjął nienależycie umocowanego pełnomocnika, co skutkuje nieważnością postępowania;
- 2) mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.;
- a) art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że wniesiona skarga okazała się być bezzasadną, gdyż w świetle niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd, w chwili składania skargi organ pozostawał w bezczynności – naruszając prawo;
- b) art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i art. 201 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 P.p.s.a. wobec ich niezastosowania w sytuacji, gdy organ po wniesieniu skargi a przed zamknięciem rozprawy usunął stan bezczynności, korzystając z uprawnień autokontrolnych (art. 54 § 3 P.p.s.a.), a tym samym Sąd pozostawał w obowiązku umorzyć postępowanie sądowe i zasądzić na rzecz skarżącego od organu koszty postępowania;
- c) art. 269 § 1 P.p.s.a. w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, wobec nie podzielenia stanowiska zawartego w tej uchwale – wbrew temu stanowisku – że wydanie decyzji po wniesieniu skargi na bezczynność skutkuje oddaleniem skargi; przy jednoczesnym braku przedstawienia zagadnienia składowi siedmiu sędziów NSA.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dziekan Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej wniósł o jej oddalenie, podkreślając że stosownie do przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Statutu Politechniki Gdańskiej nie wynika, aby Dziekan posiadał taką samodzielność aby dokonywać wszystkich czynności bez zgody Rektora. Ponadto radca prawny podlega bezpośrednio Rektorowi i Dziekan bez zgody Rektora nie mógł udzielić pełnomocnictwa nie mając na to zgody.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do postanowień art. 183 § 1 P.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
Wskazać należy, iż najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej, a zasługującym na uwzględnienie jest zarzut nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.
Przez zdolność sądową należy rozumieć zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona. Zdolność sądowa jest zatem przymiotem danej jednostki, zezwalającym jej na bycie stroną postępowania sądowoadministracyjnego, tj. zgodnie z art. 32 P.p.s.a - organem lub skarżącym. W piśmiennictwie przyjmuje się, że zdolność sądowa stanowi przymiot danej jednostki i jest niezbędnym warunkiem przeprowadzenia skutecznego i ważnego postępowania. Podkreślenia również wymaga, iż w odniesieniu do podmiotów, których działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, z punktu oceny zdolności sądowej istotne jest, czy są one organami uprawnionymi do władczego działania lub jednostkami, które z mocy prawa lub na podstawie porozumień mogą, tak jak organy, załatwiać sprawy z zakresu prawa publicznego (tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 89).
W przedmiotowej sprawie organem, którego dotyczy skarga na bezczynność jest Dziekan Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej. W myśl art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), dziekan jest jednoosobowym organem uczelni. Wydaje on decyzje w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego jako organ pierwszej instancji. W tych sprawach organem odwoławczym jest natomiast rektor. Skoro zatem ustawodawca w sprawach studenckich wprowadził postępowanie dwuinstancyjne, to przyjąć należy, iż zarówno dziekan, jak i rektor są w postępowaniu administracyjnym autonomicznymi organami i w przypadkach przewidzianych w ustawie w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzyskują zdolność sądową.
Stosownie do art. 32 P.p.s.a stronami tego postępowania jest zatem skarżący oraz Dziekan - jako organ. Natomiast, Sąd I instancji w wezwaniu na rozprawę w dniu 9 czerwca 2011 r. błędnie przyjął, iż jest nim Rektor Uczelni. W tej sytuacji, autor skargi kasacyjnej zasadnie podniósł, że brak jest po stronie Rektora zdolności procesowej, gdyż to Dziekan posiada przymiot strony postępowania.
W rozpoznawanej sprawie doszło zatem do sytuacji, że w charakterze strony dopuszczono do udziału w postępowaniu podmiot nie posiadający w tej sprawie zdolności sądowej. Bez wpływu na powyższe ma okoliczność, że postanowieniem z dnia 22 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sprostował wyrok z dnia 9 czerwca 2011 r. w ten sposób, że w komparycji w miejsce "Rektora Politechniki Gdańskiej" wpisano "Dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej" bowiem stroną w tym postępowaniu był Rektor Uczelni o czym świadczą zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy oraz wezwanie na rozprawę.
Zaistniała zatem określona w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka nieważności postępowania. Obligowała ona Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 203 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.