Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1788/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skarg Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i P.K., uchylił decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2007 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...]. Decyzjami tymi stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w Rzeszowie, stanowiącej niewydzieloną część działki nr [...] stanowiącą własność Skarbu Państwa i pozostającą w stałym zarządzie Instytutu Pamięci Narodowej oraz umorzeniu postępowania do części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], będącą własnością P.K.. Stwierdzenie nieważności decyzji nastąpiło z tego względu, iż organy nadzoru uznały, że narusza ona rażąco art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem Prezydent nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2004 r. I SA/Rz 1908/01, w którym Sąd ten, rozpoznając skargę na decyzję odmawiającą zwrotu części działki nr [...] i umarzającą postępowanie co do zwrotu części działki nr [...], uchylił je, stwierdzając, że nie zostało przeprowadzone postępowanie co do przesłanek wskazanych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast jeśli idzie o zastosowanie art. 229 tej ustawy to rozstrzygnięcie powinno być merytoryczne, a nie umarzające postępowanie.
Uchylając decyzje nadzorcze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie można mówić o rażącym naruszeniu art. 153 Prawa o postępowaniu z uwagi na istotną zmianę stanu prawnego, która nastąpiła wobec zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez dodanie art. 229a, a z akt sprawy wynika, iż na nieruchomości został zrealizowany inny cel, zatem nie podlega ona zwrotowi, natomiast co do przesłanki, o której mowa w art. 229, to organ powinien zastosować się do wskazań zawartych w wyroku, ale naruszenie w niniejszej sprawie tej normy nie stanowi jej rażącego naruszenia. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Minister Infrastruktury, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- I. naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w przepisie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej P.p.s.a.), tj. naruszenie art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej u.g.n.) w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP przez jego zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten stworzył nowy stan prawny pozwalający na niezastosowanie się w ocenianej w trybie nadzoru decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa do oceny prawnej i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2004 r. sygn. akt I SA/Rz 1908/01, w sytuacji utraty przez ten przepis mocy na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. (sygn. akt K 6/05, Dz. U. Nr 59, poz. 369) – niekonstytucyjność przepisu do chwili jego wydania;
- II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- – art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez niezawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny skargi konstytucyjnej w sprawie o sygn. akt K 6/05;
- – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. przez nieuwzględnienie, że w sprawie zachodzi okoliczność do wznowienia postępowania wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r.;
- – naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, że organu obu instancji nie uwzględniając treści art. 229a u.g.n. wadliwie uznały, że decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa rażąco narusza prawo;
- – naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit.c oraz art. 152 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż organy obu instancji wadliwie uznały, że niezastosowanie się do wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2004 r. sygn. akt I SA/Rz 1908/01 w zakresie sposobu zakończenia sprawy o zwrot nieruchomości w przypadku zaistnienia negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości stanowi rażące naruszenie prawa.
Instytut Pamięci Narodowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Postawiono w niej zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego i jako pierwsze należało rozpoznać w sprawie te drugie zarzuty.
Zasadnym jest zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." Przepis ten daje Sądowi możliwość zawieszenia postępowania z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W niniejszej sprawie sytuacja opisana tym przepisem miała właśnie miejsce, bowiem jej rozstrzygnięcie zależało od wyniku sprawy zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym. Podstawę rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu stanowił art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a w dacie orzekania przed Trybunałem Konstytucyjnym toczyło się postępowanie o zbadania zgodności tego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, a te fakty znane są Sądowi z urzędu.
Wyrok Trybunału z dnia 3 kwietnia 2008 r., zatem wydany tuż po zapadnięciu wyroku Wojewódzkiego Sądu z dnia 27 marca 2008 r. uznał przepis ten za niezgodny z Konstytucją, a tym samym nie mógł on w konsekwencji stanowić podstawy orzekania. Wojewódzki Sąd powinien był skorzystać z uprawnienia przyznanego art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i zawiesić postępowanie, gdyż niedokonanie tego doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, tj. niefunkcjonującego w porządku prawnym. Zawieszenie postępowania w sytuacji gdy wyrokowanie zależało od wyniku postępowania przed Trybunałem pozwoliłoby uniknąć naruszenia prawa, gdyż art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mógłby stanowić podstawy rozstrzygnięcia.
Na uwzględnienie zasługuje też zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. w okolicznościach niniejszej sprawy. Istotnie można powiedzieć, że jeśli idzie o art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, orzecznictwo nie było jednolite, bowiem jeśli w sprawach istniały przesłanki wskazane w tym przepisie postępowania były umarzane lub odmówiono zwrotu nieruchomości. Bez względu na rodzaj rozstrzygnięcia wystąpienie okoliczności, o których mowa w tym przepisie nie pozwala na zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jednak w tej sprawie należy zwrócić uwagę, że Prezydent Miasta Rzeszowa, wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r., zupełnie pominął wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2004 r. Nie przeprowadził, jak to nakazał ten Sąd, żadnego postępowania, co do przesłanek z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie zastosował się do wskazania dotyczącego rozstrzygnięcia na podstawie art. 229 tej ustawy.
Skoro zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 229 stanowi przeszkodę do zwrotu nieruchomości, to jeśli Prezydent uznał, że taka okoliczność miała miejsce w sprawie, nie miał żadnego powodu do niezastosowania się do oceny Sądu, a wobec tego jej pominięcie i wydanie rozstrzygnięcia identycznego jak to, które ten Sąd uznał za wadliwie. W tej sytuacji należało uznać za rażące naruszenie art. 153 P.p.s.a.
Z powyższych przyczyn uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym, zaskarżonych przez Instytut Pamięci Narodowej i P.K. było wadliwie i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 P.p.s.a.