Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2019 r. (sygn. akt IV SA/Gl 659/18), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] orzekającą o: 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie przyznane A.N. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], która - w wyniku wznowienia postępowania - decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], została uchylona następstwem czego odmówiono stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę V.N. na okres od dnia 19 kwietnia 2017 r. do dnia 5 września 2017 r. przyznając jednocześnie prawo do tego świadczenia na okres od dnia 6 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 250 zł miesięcznie;
- 2. zobowiązaniu skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w formie potrąceń z bieżąco wypłacanych świadczeń, od dnia uprawomocnienia się decyzji.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. N. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie przepisów postępowania, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 155 k.p.a. polegające na tym, że Sąd -dokonując kontroli działalności administracji publicznej - dopuścił by decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, została uchylona pomimo, iż strona nie wyraziła na to zgody oraz sprzeciwia się temu zarówno interes społeczny, jaki i słuszny strony. W konsekwencji Sąd dopuścił, by osoba uprawniona do alimentów została ich pozbawiona, pomimo że egzekucja wobec dłużnika okazała się bezskuteczna.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi. Ponadto pełnomocnik skarżącej, działający z urzędu, wnosił o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej, a które to koszty nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej a które to zarzuty, okazały się nieuzasadnione.
Zgodnie z art. 3 § 1 p..p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten ma zatem wyłącznie charakter ustrojowy, a fakt, iż w rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki rozpoznał skargę A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]maja 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji – poprzez oddalenie skargi ewidentnie dowodzi, iż przepis powyższy nie został w tym przypadku naruszony. Okoliczność bowiem, iż wynik sądowej kontroli wspomnianej decyzji nie był dla strony satysfakcjonujący nie może tylko z tego powodu dowodzić, iż zaskarżony wyrok naruszał art. 3 § 1 p..p.s.a.
Kolejny zarzut kasacyjny również nie był trafny, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie miał w ogóle zastosowania przepis art. 155 k.p.a.
W myśl tego przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio.
Wyjaśnić przy tym trzeba, że wspomniany wyżej przepis, podobnie jak unormowanie zawarte w art. 154 § 1 k.p.a., stanowi jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, obejmujący przypadki weryfikacji decyzji prawidłowych pod względem prawnym. Wydanie przy tym - w tym trybie - decyzji następuje w warunkach uznania administracyjnego (przy spełnieniu oczywiście przesłanek zawartych w art. 155 k.p.a.). Tymczasem zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] została wydana w trybie zwykłym. Utrzymywała ona bowiem w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], a która w takim właśnie trybie była wydana.
Stan faktyczny w sprawie (nota bene niesporny) polegał na tym, że początkowo, decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną - małoletnią córkę strony w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od dnia 19 kwietnia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. Następnie, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...], organ I instancji wznowił postępowanie zakończone ww decyzją ostateczną. Z kolei zaś na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], decyzja z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] została uchylona i odmówiono stronie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną– córkę na okres od dnia 19 kwietnia 2017 r. do dnia 5 września 2017 r. oraz jednocześnie przyznano A.N. prawo do tego świadczenia na okres od dnia 6 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 250 zł miesięcznie.
Decyzja ta stała się ostateczna. Pismem natomiast z dnia 12 stycznia 2018 r. strona została poinformowana o wszczęciu z urzędu (nowego) postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, po przeprowadzeniu którego, decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane A. N. na córkę V. N. w kwocie 750 zł za okres od dnia 19 kwietnia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. i o zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja ta została zaś utrzymana w mocy, zaskarżoną do Sądu Wojewódzkiego, decyzją Kolegium z dnia [...] maja 2018 r. Dodać przy tym wypada, że materialnoprawną podstawą tych ostatnich decyzji były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489). Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 w/w ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.
Po myśli zaś art. 23 ust. 1 cyt. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (ust. 5).
W rezultacie więc skoro skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona, skutkowało to jej oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 184 p.p.s.a.
W kwestii przyznania zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny.