Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 513/20, po rozpoznaniu skargi M. B., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, zarzucając naruszenie:
- I) prawa materialnego, a mianowicie:
- 1) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", poprzez błędną wykładnię i uznanie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki nie wyklucza przyznana skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty wcześniejszej niż wskazana w decyzji organu;
- 2) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane, skarżącej od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności jej ojca, podczas gdy osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast okoliczność braku możliwości sprawowania opieki przez matkę skarżącej nad mężem została stwierdzona dopiero w zaświadczeniu lekarskim z dnia 24 lutego 2020 r., co nie dawało organowi podstaw do przyznania ww. świadczenia od daty wcześniejszej;
- 3) art. 24 ust. 2a w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane skarżącej od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności jej ojca, podczas gdy w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie były spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie ww. świadczenia w tym przesłanka legitymowania się współmałżonka osoby wymagającej opieki znacznym stopniem niepełnosprawności;
- 4) art. 145 § 1pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez nieuzasadnione uwzględnienie skargi, choć decyzja organu odwoławczego nie narusza ww. przepisów prawa materialnego;
- II) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wyn1ik sprawy, a mianowicie:
- 1) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione, a wiążące dla organu wskazania odnośnie zastosowania się do oceny prawnej Sądu i zobowiązania do poczynienia przez organ dodatkowych ustaleń w zakresie od kiedy matka skarżącej nie była w stanie sprawować opieki nad swoim mężem (ojcem skarżącej), podczas gdy brak jest należytego sprecyzowania przez Sąd wytycznych co do sposobu wykonania wyroku, co uniemożliwia organowi wykonanie nieskonkretyzowanych zaleceń, pomijając całkowicie, że rodzice skarżącej nie żyją, a tym samym nie ma możliwości do dokonania (uzyskania) miarodajnych i obiektywnych wyjaśnień we wskazanej powyżej kwestii, oraz pomimo tego, iż konieczność zbadania wskazywanych przez Sąd I instancji okoliczności nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem istotne znaczenie ma brak formalnego legitymowania się przez żonę G. Ł. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., z uwagi na uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, podczas gdy skarga powinna zostać oddalona w całości, gdyż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost wskazują, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a okoliczności powyższe występują w przedmiotowej sprawie oraz pomimo tego, iż organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i na jego podstawie wydał prawidłowe rozstrzygnięcie;
- 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że organ administracji naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy;
- 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 7a K.p.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zebrano całości materiału dowodowego, w przypadku, gdy organ administracji posiadał dostateczny materiał dowodowy, tj. dokumenty i wyjaśnienia skarżącej, pozwalający na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od dnia 24 lutego 2020 r. (tj. od daty wystawienia zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego, że matka skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem), a zatem przyjęcie takiej daty przez organ nie było dowolne i bezpodstawne oraz pominięcie przez Sąd, iż organ działając na korzyść strony uznał za zasadne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty wydania ww. zaświadczenia pomimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki.
W oparciu o wskazane wyżej podstawy kasacyjne skarżący kasacyjnie wniósł o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi;
- 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Pismem z dnia 6 kwietnia 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny następującego zagadnienia prawnego: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?"
Sprawie została nadana sygnatura I OPS 2/22.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten określa przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowego, a zagadnienie wstępne, będące przyczyną zawieszenia, musi mieć wpływ na wynik danego postępowania.
Takim postępowaniem jest postępowanie w sprawie I OPS 2/22, dotyczące wyjaśnienia treści przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Mając bowiem na uwadze, że zarzuty naruszenia prawa materialnego zwarte w skardze kasacyjnej oparte zostały m.in. na przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy uznać, że niewątpliwie treść rozstrzygnięcia, które w analizowanej sprawie zostanie wydane zależy od treści orzeczenia, które wyda skład poszerzony w sprawie o sygnaturze akt I OPS 2/22 (art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.