Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 393/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. Ś. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], wydaną przez Dowódcę Wojsk Lądowych, odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...], wypowiadającą J. Ś. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozkaz o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej został wydany w wyniku zmian organizacyjnych. Zgodnie z rozkazem Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 26 lipca 2002 r. nr PF - 309/Org./P1, Wojskowe Komendy Uzupełnień uległy rozformowaniu lub przeformowaniu na nowy etat, czego bezpośrednim skutkiem było zmniejszenie się ich stanu etatowego. WKU [...], w której skarżący pełnił zawodową służbę wojskową uległa przeformowaniu, w wyniku czego zmniejszył się jej stan etatowy, a stanowisko służbowe chor. szt. J. Ś. uległo likwidacji. Wymieniony rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP określał datę zakończenia określonych w nim zmian etatowych na dzień 1 listopada 2003 r. A zatem wydana w dniu [...] listopada 2002 r. i doręczona zainteresowanemu w dniu 6 grudnia 2002 r. decyzja o wypowiedzeniu zawodowej służby wojskowej na zasadzie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie była przedwczesna, istniała bowiem zgodność czasowa wypowiedzenia z rozkazem inicjującym proces reorganizacji WKU.
Rozpatrując kwestię zaistnienia drugiej z przesłanek określonych w powyższym przepisie, tj. przesłanki braku możliwości wyznaczenia J. Ś. na inne stanowisko służbowe, Minister Obrony Narodowej stwierdził, że kwestia ta nie może stanowić przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, albowiem istnieją sprzeczne poglądy co do wykładni tego przepisu. Nadto Minister Obrony Narodowej ustalił, iż Komendant WKU [...], przed wręczeniem skarżącemu decyzji wypowiadającej stosunek służbowy ustalił brak możliwości zagospodarowania go w podległych sobie strukturach po przejściu na nowy etat. O fakcie tym poinformowano skarżącego, co wynika z notatki służbowej z dnia 1 października 2002 r., znajdującej się w teczce akt personalnych żołnierza. Dopiero później, bo 7 października 2002 r. skierowano wniosek do Dowódcy ŚOW w sprawie zwolnienia J. Ś. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż chor. szt.
J. Ś. nie tylko nie odwołał się od decyzji, której stwierdzenia nieważności aktualnie się domaga, ale bezpośrednio po rozmowie, w czasie której dowiedział się o likwidacji swojego stanowiska i braku możliwości wyznaczenia go na inne w dotychczasowej jednostce wojskowej, w dniu 18 października 2002 r., złożył pisemne oświadczenie, w którym jednoznacznie określił, że nie wyraża chęci pełnienia dalszej służby, w innych niż macierzysta, jednostkach wojskowych.
J. Ś. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., wnosząc o jej uchylenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że WKU [...], w której skarżący pełnił zawodową służbę wojskową, uległa przeformowaniu, w wyniku czego zmniejszył się jej stan etatowy, a stanowisko służbowe chor. szt. J. Ś. uległo likwidacji. Wymieniony rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP określał datę zakończenia określonych w nim zmian etatowych na dzień 1 listopada 2003 r.
W ocenie Sądu I instancji nie jest trafny wywód skarżącego, iż data ta była również początkiem terminu do ewentualnego wypowiedzenia mu stosunku służbowego przez organ wojskowy. Powyższe stanowisko jest błędne, gdyż dokonanie wypowiedzenia żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w trybie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, możliwe było zarówno w trakcie przekształceń organizacyjno - etatowych jednostki wojskowej, jak i po ich zakończeniu. Stanowisko Ministerstwa Obrony Narodowej, iż samo wejście w życie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego WP nakłada obowiązek przystąpienia do jego wykonania, a więc rozpoczęcia restrukturyzacji struktur wskazanych w nim jednostek wojskowych, w tym również podjęcia czynności personalnych w celu osiągnięcia założonego stanu etatowego i organizacyjnego w terminie nałożonym przez ten rozkaz jest, zdaniem Sądu, prawidłowe.
Ponadto wspomniany rozkaz Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego miał charakter konstytutywny. Wbrew twierdzeniom skarżącego, rozkaz ten był aktem, mocą którego dokonano określonych w nim zmian organizacyjnych. Nie był zapowiedzią tych zmian w przyszłości. Nie był także aktem jedynie inicjującym to rozformowanie albo przeformowanie, lecz aktem mocą którego dokonano wprost określonych zmian. Omawiane rozformowanie lub przeformowanie Wojskowych Komend Uzupełnień było procesem przekształceń w wielu płaszczyznach: organizacyjnej, personalnej, lokalowej, technicznej, etc. Stąd uprawniony organ wojskowy, wydając rozkaz o rozformowaniu, określił początek i koniec tegoż procesu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wydanie powołanego rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, było formalnym aktem prowadzącym do zmian stanu etatowego WKU [...]. Wydanie tego rozkazu stanowiło zatem podstawę podjęcia działań personalnych zmierzających do przesunięć żołnierzy zawodowych na inne stanowiska służbowe poza daną jednostką, a w przypadku braku takich możliwości do wypowiadania tym żołnierzom stosunku służbowego.
W ocenie WSA prawidłowa jest także argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji, iż samo złożenie przez żołnierza w dniu 18 października 2002 r., pisemnego oświadczenia o braku chęci pełnienia dalszej służby w innych niż macierzysta jednostkach wojskowych oraz dalsze działania żołnierza (wniosek o skrócenie wypowiedzenia, nieodwoływanie się od decyzji wypowiadającej stosunek służby wojskowej) wskazują, iż J. Ś. sam spowodował zaprzestanie poszukiwania dla niego stanowiska poza Śląskim Okręgiem Wojskowym i dalszy brak takich działań ze strony organu zwalniającego był w niniejszej sprawie logiczny i uzasadniony. Samo oświadczenie trafnie zostało uznane przez organ za odmowę przyjęcia ewentualnego, innego stanowiska służbowego poza macierzystą jednostką.
Zdaniem Sądu I instancji, skoro sam żołnierz zawodowy, w kilka dni po rozmowie służbowej, w której poinformowano go, iż po zmianach organizacyjnych brak jest dla niego stanowiska w macierzystej jednostce, oświadcza brak zainteresowania dalszą służbą wojskową poza tą jednostką, to żołnierz ten nie może obecnie skutecznie zarzucać organowi zwalniającemu go ze służby rażące naruszenie zasad wypowiadania zawodowej służby wojskowej w trybie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o zawodowej służbie wojskowej.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł J. Ś., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i rozpoznanie co do istoty sprawy, poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wnoszący skargę kasacyjną wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wyrokowi Sądu I instancji zarzucono rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 156 kpa poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegającą na przyjęciu, iż spełniono przesłanki wypowiedzenia, a zatem organ mógł zwolnić skarżącego ze służby i brak jest podstaw do uznania, iż doszło do rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, podczas gdy uzasadnione było wydanie rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności w/w decyzji, albowiem w toku zwalniania skarżącego ze służby doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego i procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153 poz.1270 ze zm) zwanej dalej ppsa. Oznacza to związanie Sądu podstawami, przytoczonymi w skardze kasacyjnej wymienionymi w art.174 p.p.s.a. Podstawy te określają kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oceniana w tym zakresie skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzutu naruszenia prawa materialnego to jest art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędną jego wykładnię jest nietrafny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje utrwalony pogląd, że błędna interpretacja przepisu nie stanowi rażącego naruszenia prawa (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1999 r. sygn. akt II SA 1387/89. Lex nr 46253; wyrok NSA z 2 lutego 2006 r. II OSK 489/05, Lex nr 196694).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiły się rozbieżności na tle wykładni art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy pragmatycznej. W wyroku z dnia 15 października 2007 r. I OSK 1986/06 podobnie jak w wyrokach z dnia 23 września 2004 r. OSK 397/04 i z dnia 5 stycznia 2006 r. I OSK 587/05,14 grudnia 2006 r., sygn. akt IOSK 498/06, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że użycie w drugim członie omawianego przepisu czasu przeszłego i czasownika dokonanego ("zmniejszył się") oznacza, że w dacie wypowiedzenia stan ten musi już zaistnieć, a zatem jednostka wojskowa winna mieć w tym czasie zmniejszony stan etatowy, co przy braku możliwości wyznaczenia na inne stanowisko służbowe uniemożliwia trwanie stosunku służbowego.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przedstawionego powyżej poglądu. Przychyla się natomiast do stanowiska wyrażonego w następujących orzeczeniach (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 2673/00, Lex nr 77681, wyrok NSA z dnia 10 września 2001 r. sygn. akt II SA 1530/01, Lex nr 140906, wyrok NSA z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 1061/06, wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1242/06, wyrok NSA z dnia 20 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 443/07). W orzeczeniach tych zaprezentowano pogląd według, którego żołnierzowi zawodowemu można wypowiedzieć stosunek służbowy na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy również w trakcie zmniejszania stanu etatowego jednostki wojskowej, a nie tylko po zakończeniu tego procesu. Wejście w życie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, nr Pf-309/Org./P1 z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie zmian organizacyjno – etatowych w wojskowych komendach uzupełnień, oznaczało przystąpienie do jego wykonywania, w tym także do podejmowania decyzji o wypowiadaniu żołnierzom zawodowym stosunków służbowych.
Celem tego rozkazu była bowiem zmiana struktury organizacyjnej tych jednostek, co wiązało się z koniecznością zmniejszenia ich stanu etatowego. Natomiast analiza przepisu art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych prowadzi do wniosku, że zamiarem ustawodawcy nie było wykluczenie możliwości dokonania wypowiedzenia przed rzeczywistym zmniejszeniem stanu etatowego jednostki wojskowej, a użyta forma "zmniejszył się jej stan etatowy" wskazuje jedynie na konieczność zachowania związku pomiędzy zmniejszeniem stanu etatowego jednostki wojskowej a wypowiedzeniem żołnierzowi zawodowemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Taki związek powinien być zachowany również wtedy gdy przyczyną (podstawą) wypowiedzenia żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej jest przeformowanie jednostki wojskowej.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wykładnia i zastosowanie przez organy wojskowe art. 78 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przy wypowiadaniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej były zgodne z prawem, tak więc nie może być mowy o rażącym naruszeniu tego przepisu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W sprawie jest niesporne, że zmniejszenie stanu etatowego jednostki, w której skarżący pełnił służbę nastąpiło na mocy rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia 26 lipca 2002 r., nr Pf-309/Org./P1 w sprawie zmian organizacyjno - etatowych w wojskowych komendach uzupełnień, Wojskowa Komenda Uzupełnień (WKU) [...], w której chor. szt. J. Ś. pełnił zawodową służbę wojskową, z dniem 1 listopada 2003 r. uległa przeformowaniu w nową strukturę organizacyjną, wskutek czego zmniejszył się jej stan etatowy, zaś zajmowane przez oficera stanowisko służbowe uległo likwidacji i brak było możliwości zaproponowania mu innego stanowiska służbowego, stosownie do posiadanego stopnia wojskowego oraz kwalifikacji wojskowych o czym poinformowano skarżącego pismem z dnia 1 października 2002r. W złożonym oświadczeniu z dnia 18 października 2002 r. skarżący nie wyraził chęci pełnienia dalszej służby w innych niż macierzysta jednostkach wojskowych.
Obowiązująca wówczas ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewidywała 9-miesięczny okres wypowiedzenia, którego termin zgodnie z art. 79 ust. 5 tej ustawy biegł od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wypowiedzenia. W przypadku skarżącego decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego z dnia [...] listopada 2002 r. została mu doręczona w dniu 6 grudnia 2002 r., a zatem termin wypowiedzenia biegł od 1 stycznia 2003 r., a więc upływ 9 – miesięcznego terminu nastąpiłby w dacie faktycznego zakończenia określonego w tym rozkazie procesu zmniejszania stanu etatowego jednostki wojskowej, w której pełnił on służbę. Okoliczność, że na wniosek skarżącego okres wypowiedzenia skrócono i za ten okres wypłacono mu odszkodowanie nie stanowi podstawy do uznania, że dokonanie wypowiedzenia było przedwczesne i nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 78 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy.
Natomiast spełnienie drugiej przesłanki określonej w tym przepisie – brak możliwości wyznaczenia skarżącego na inne stanowisko służbowe wobec złożonego oświadczenia, o braku zainteresowania do pełnienia dalszej służby w innych jednostkach niż dotychczasowa, nie powoduje konieczności jej badania
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.